NGUYỄN LÂM CÚC

TỰ DO HAY CHẾT - Từ Vũ phóng dịch từ nguyên tác Καπετάν Μιχάλης - Kapitan Mikhalis của Nikos Kazantzaki

CHƯƠNG XII

Kỳ thứ 5

Ngồi trên chiếc ngai giám mục , Métropolite đang đợi Kosmas. từ sáng sớm hôm nay lúc nghe tiếng còi tầu cập bến, ông làm dấu :

"Xin Thượng đế ban ơn, hãy ra ơn cho người Thiên Chúa giáo chúng con những tin vui".

Kosmas rảo bước. Anh nhìn cảnh vật chung quanh lòng đầy trắc ẩn, ngẫm nghĩ . Thành phố thân yêu của anh nay đã già hẳn đi, đã tự rã nát và bắt đầu sụp đổ để trở nên cát bụi rồi phân tán theo làn gió. Một ngày, chắc chắn như vậy, một thành phố khác lại sẽ được xây dựng trên nền móng của nó , nhưng thành phố đó đâu phải là của anh. Đường phố mới lại sẽ đầy thanh niên, nhưng cũng không phải là tuổi trẻ của anh..." Candie thân yêu ơi, Candie thân yêu ơi, chúng ta đều già hết cả rồi..." Trong ý nghĩ thật dịu dàng, Kosmas lẩm bẩm như nói với chính anh .

Đến trước nhà thờ Saint-Minas, vượt chiếc sân, chào cây chanh già nơi vị giám mục đứng vào dịp lễ Phục sinh hàng năm, dưới những cành chanh nở đầy hoa, trong khi đó thì Chuá sống lại... Kosmas nhìn quanh anh, xúc động, nhưng anh không thể chậm trễ được, rảo bước vội vàng hai bậc thềm một của toà tổng giám mục.

Giám mục đứng dạy ngay khi vừa nhận ra anh, vừa có vẻ lo ngại lại vừa nóng ruột .

- Chào con, Kosmas, Giám mục lên tiếng. Thượng đế đã gởi con về đây trong giai đoạn khó khăn này. Con mang gì cho ta đó ?

Kosmas cúi xuống hôn lên bàn tay Métropolite.

- Một lá thư, thưa Cha, chàng thanh niên ngẩng đầu lên vừa đáp lại vừ lấy từ trong ngực ra tờ thông điệp bí mật.

Vị Métropolite nhận lá thư từ tay chàng thanh niên, tựa mình vào cửa sổ, xé phong bì, hai tay ông như bị phỏng lửa.

Trước hết vị giám mục vội vã lướt thật nhanh những dòng chữ rồi đọc lại thật chậm.

Khuôn mặt trầm trọng, Métropolite im lặng một lúc thật lâu. Sau cùng , rời xa cửa sổ để rơi người trên chiếc tràng kỷ với vẻ tuyệt vọng, hai tay đưa lên ôm mặt, lẩm bẩm :

" Crète bất hạnh...Crète bất hạnh ... "

" Chẳng còn một chút hy vọng nào nữa, lá thư nói như thế, người Âu châu không muốn mích lòng với Sultan Thổ. Vưa nước Thổ thấy rằng mình rất mạnh nên có ý đồ rút lại những đặc ân mà ông ta đã ban cho dân đảo Crète. Hơn nữa , ông ta lại còn gởi tới đảo một viên tướng có toàn quyền để thiêu đốt nhà cửa , giết, tiêu diệt những người theo đạo Thiên chúa. Thêm một lần nữa, hãy buông súng xuống, kiên nhẫn, đừng gây hệ luỵ máu lửa cho tất cả nước Hy Lạp. Hy Lạp rất muốn trợ giúp các anh em ở Crète nhưng Hy Lạp không thể làm được điều này. "

Giám mục ngẩng lên hỏi :

- Con có biết nội dung lá thư muốn noí điều gì không, Kosmas ?

- Con biết, thưa Cha.

0- Ta sẽ gởi cho tất cả các vị Kapitans một lá thư dài để yêu cầu họ buông súng. Đây không phải là một việc muốn làm gì thì làm được. Ta chỉ ngại duy nhất một người chỉ huy, đó là chú của con, Kapitan Mikhalis. Một người không dễ chịu chút nào, khó chịu, cố chấp... Cũng từ lâu, ta đã nói với chú của con là hãy mang cờ quạt súng ống dẫn quân rời vùng núi đó , Pacha Thổ sẽ không đụng đến một sợi tóc nào, con có biết ông ấy trả lời ta ra sao không ?" Tôi có dành làm lễ nào của ngài không , thưa Cha ? Vậy thì cha cũng đừng nên can thiệp gì vào việc làm của tôi cả; Tôi không nhịn tụi Thổ. Thà tôi chết còn hơn!". Con phải gặp ông ấy, Kosmas ạ , con phải nói với ông ấy.

- Con sẽ đi, thưa Cha, nhưng cũng chẳng hy vọng gì. Đúng như Cha nói, đó là một con cọp, ông ấy cũng thế, giống hệt như ba của con vậy.

Đột nhiên cả hai cùng nghe được tiếng kèn, những bước chân nặng nề và tiếng ngựa hí.

Vẻ lo ngại, vị Métropolite nhìn Kosmas.

- Đó là bọn lính Thổ, người thanh niên lên tiếng, con và đám lính đó cùng đi trên chuyến tàu . Bọn chúng xuống tàu tại Candie. Chúng nó được lệnh đàn áp bằng lửa máu.

- "Bất hạnh thay cho Crète...", Métropolite thở dài, giơ hai cánh tay lên trời :" cho tới bao giờ? cho tới bao giờ ? "

Hai người cùng im lặng một lúc lâu. Cả hai cùng tuyệt vọng nghĩ tới Crète.

- Con đã ở rất lâu tại Âu châu, chuyện gì xảy ra ở các nơi này, con đã nhìn thấy gì ? Chúng ta, ở đây, chúng ta sống như sống trong một sa mạc, sau cùng vị giám mục hỏi người thanh niên như muốn thay đổi một chút không khí nặng nề những ý nghĩ đang có trong đầu họ.

- Nhiều chuyện lắm Cha ạ, những cái hay, cái dở, lẫn lộn...Biết khởi đầu bằng chuyện gì bây giờ ?

- Họ còn tin ở Thượng đế nữa không ? Đó là điều mà ta muốn được biết.

- Họ tin vào một vị thần mới, độc ác , dũng mãnh và có thể trở thành bá chủ, một ngày nào đó...

- Thần nào?

- Khoa học.

- Một thần linh vô giác cảm, một con qủy dữ.

- Chúng ta đang ở trong qũy đạo dữ dội của chòm sao Bò Cạp , nói một cách khác là Qủy dữ , thưa Cha.

- Những người khác thì có thể như vậy, nhưng với người Crète chúng ta. Chúng ta có một lý tưởng, một niềm tin trên chúng ta, ngược lại với những quyền lợi của chúng ta, một lý tưởng đòi hỏi nước mắt và những sự hy sinh. Chúng ta chưa ra khỏi qũy đạo của Thượng đế

Kosmas không đáp lại. Trả lời lại có ích lợi gì? Mà phải trả lời thế nào chứ ? Métropolite đã già mà lại là người của nhà thờ, ngoài niềm tin mà ông ấy có để tự trợ lực thì ông ấy còn gì khác nữa đâu .

-Những người đảo Crète chúng ta, và những người Nga, Métropolite thêm vào. Những người Nga cũng chưa ra khỏi qũy đạo của Thượng đế. Tại Kiev, lúc ta mới chỉ là trưởng tu viện , ta đã hiểu được thế nào là niềm tin, thế nào là Thượng đế và bằng cách nào mà Thượng đế xuống trái đất này rồi đi, nói với loài người chúng ta. Tới khi nào mà nước Nga còn tồn tại, ta, ta chẳng có gì phải sợ hãi.

Kossmas đứng dạy.

- Bây giờ con từ giã Cha để Cha còn phải viết thông điệp cho các vị Kapitans tránh mất nhiều thời giờ.

- Thôi con về, chúc lành cho con, ngày mai con quay lại đây. Ta sẽ triệu tập các vị thân hào nhân sĩ. Con cũng sẽ nói chuyện với họ.

***

Khi về tới nhà, vào lúc nửa đêm. Kosmas lên lầu, vào căn phòng cũ thời niên thiếu của mình, nhìn thấy vợ đang thổn thức khóc, tựa mình trên thành giuờng. Anh ôm vợ, vuốt tóc, vuốt cầm, nâng nhìn khuôn mặt buồn thảm đẫm lệ của vợ. Cô vợ trẻ cố mỉm nụ cười.

- Có chuyện gì vậy hở em? Mấy người ở nhà đã làm gì em ?

- Không...không có gì... Em chỉ mệt một chút thôi.

Dứt câu, người vợ trẻ lại chúi đầu vào lòng khuỷ tay, im lặng.

Một lát sau :

- Các bà ấy nhìn em, họ ngửi ngửi ...rồi quay lại thì thầm bàn tán với nhau. Mẹ tội nghiệp cho em nên bảo họ : "Thôi bây giờ các bà đi về đi. Mọi người trong nhà đều đã mệt nhoài rồi. Ngày mai mình sẽ gặp lại nhau. " Nói xong thì mẹ nắm ta em, dẫn em lên phòng của anh. Có một lúc, mẹ cuí xuống em như muốn ôm hôn em nhưng rồi lại thôi. Mẹ chỉ nói với em : " Nằm nghỉ đi, đừng để ý đến những lời bàn tán của họ làm gì, ngủ đi ". Em ngồi đây, chờ anh về.

Kosmas lại cúi xuống, vén những lọn tóc trên gáy vợ rồi hôn. Người vợ nhắm mắt lại , mỉm cười. Vào lúc đó, mặt trăng hiện ra ngoài cửa sổ , chiếu sáng khuôn mặt ngưòi vợ trẻ. Vẻ xanh xao của vợ làm người thanh niên giật mình sợ hãi . Anh ôm chặt vợ trong vòng tay rồi đặt vợ nằm xuống giuờng.

- Ngủ đi em ạ, Kosmas thì thầm vào tai vợ, ngủ đi, em đã mệt lắm rồi.

Người vợ nắm tay chồng :

- Một mình, em không tài nào ngủ được. Nằm cạnh em nghe anh.

Người vợ bám sát vào chồng, ôm ghì, ẩn người vào lồng ngực chồng, thì thào thật âu yếm điều gì đó bằng tiếng mẹ đẻ rồi thiếp đi.

Trên bầu trời, mặt trăng dịu dàng từ từ lên cao, trải rộng, im lặng. Cũng hệt như ngày xưa, Kosmas nghĩ tới những đêm khi anh còn trẻ, tràn trề mật ngọt, tới những cuộc thảo luận say mê với những người bạn của mình xoay quanh những vấn đề nan giải - chúng ta từ đau tới, đi đâu, vì sao chúng ta lại hiện hữu ? - những câu hỏi làm quay quắt biết bao nhiêu người trẻ tuổi trên trái đất này.

Ánh trăng trải dài như một tấm màn phủ màu trắng trên tất cả chiếc giường. Mái tóc vàng rực của Noémi, tỏa đầy chiếc gối, loé sáng, êm ả, dịu dàng như một loại cỏ phát lân tinh. Khuôn mặt người đàn bà trẻ ngủ bóng như cẩm thạch. Kosmas định duỗi dài cánh tay để vuốt ve nhưng bỏ ngay ý nghĩ này vì sợ vợ mình sẽ thức giấc.

"Mình yêu người đàn bà này hơn tất cả những gì có thể diễn tả được. Người thanh niên nghĩ. Nàng đã đem lại cho mình biết bao nhiêu điều hay...đã mở rộng đầu óc và trái tim mình, nàng đã cho mình học được sự yêu thương những người xa lạ khác giống mà mình đã ghét bỏ, đã hiểu được những tư tưởng xa lạ mà mình đã chống đối, để cảm nhận được tất cả mọi người trên trái đất này như cùng chung một nguồn gốc. Có một bà tiên nào đó đã dìu đắt nàng, buổi chiều hôm đó rồi đưa nàng tới với mình." Nghĩ tới đây anh lắc nhẹ đầu, cười : " Tiên nữ ở đâu mà có ", chính mình đã cầm tay nàng chứ có ai khác dẫn dắt nàng tới với mình !"

Rồi Kosmas nhớ lại hình ảnh của cái thư viện đó ở một thành phố thật xa về hướng Bắc nơi chàng đến tìm một quyển sách mà chàng rất thích : Những bài hát Tầu dưới triều đại nhà Tống. Chàng không tìm thấy quyển sách, buồn bã nhìn ra đường phố, đôi mắt chàng rơi đúng vào một thiếu nữ đang đi qua, trong bộ áo cánh bằng tơ màu da cam, cái màu mà chàng rất ưa chuộng. Cô gái, một khoẳng khắc, như chói sáng lên trong làn ánh sáng, sau đó biến mất, để lại trong chàng một ấn tượng bí hiểm, đẹp nhưng lại đầy nét buồn rầu.

Một ý nghĩ đột ngột loé sáng trong đầu chàng : "Nếu mình muốn, mình sẽ đuổi kịp cô ta rồi giữ cô ấy lại cho mình . Nếu mình không muốn, mình cứ ở lại nơi này , để cô ấy đi qua. Mình hoàn toàn tự do. Nhưng, mình muốn điều gì bây giờ ? " Ngay sau đó, chàng nghĩ tới một người chăn cừu ở Crète nơi quê hương chàng, chưa bao giờ đặt chân xuống Candie, đã tưởng tượng rằng đấy là một thành phố rất quan trọng. Người chân cừu này nghe đồn rằng Candie là một thiên đàng có tất cả mọi thứ của cải đồ đạc qúy hiếm nhất trên cõi đời này: những đồi ủng trắng có hai đế, những khẩu súng, những thanh gươm, những bao đậu tằm và cá morue, những người đàn bà thơm mùi sà bông tẩm nước hoa.

Hàng bao năm qua, người chăn cừu tưởng tượng tới thiên đàng này, ước ao được tới, rồi vào ngày đó không còn kềm hãm được, người chăn cưù đeo đôi ủng cũ kỹ quanh cổ để tránh làm cho nó bị hư hoại khi dẫm trên đá, nhắm hướng Candie hối hả đi xuống.

Vừa đi vừa chạy suốt bảy giờ đồng hồ, buổi tối ngày đó anh ta đến trước cánh cổng thật lớn cuả thành phố. Thình lình anh chăn cừu cảm thấy hổ thẹn hình như vì không biết chế ngự được sự cám dỗ , cầm chiếc gạy lùa cưù của mình vừa đập vào cánh cổng nặng nề này vừa la lớn : "Nếu tao muốn thì tao vào, nếu tao không muốn thì tao không vào. Tao không vào ! ". Rồi anh quay bước trở về núi.

Nhưng chiều ngày hôm đó Kosmas đã lẩm bẩm :" Mình, mình phải vào !" rồi anh bước nhanh ra cửa thư viện lao mình đuổi theo người con gái. Chiếc áo cánh màu da cam phất phơ ẩn hiện trong đám đông trên đường phố , cứ thế Kosmas đuổi theo. Người con gái quay lại, nhìn anh với một vẻ e ngại. Kosmas tới gần , lên tiếng " Lúc mà cô đi qua, tôi nghĩ rằng : nếu tôi muốn, tôi chận cô gái này lại và chúng ta sẽ trở thành bạn . Nếu tôi không muốn, tôi cứ để cô ấy đi mất ". Tôi đã quyết định là tôi muốn." " hoặc là ông điên , người thiếu nữ vừa đáp lại vừa nhìn anh với vẻ kinh hoàng, hoặc ông là một thi sĩ. Nhưng tiếc rằng tôi lại không có thời giờ..." "Tới với tôi, chúng ta sẽ trò chuyện một lúc rồi cô sẽ quyết định..." "Tôi không có thời giờ, người con gái lập lại. Tôi phải đi đây...." " Cô đi đâu ? " "Tôi phải đi ", người thiếu nữ lại nói, giọng run run. Kosmas lo lắng nắm cánh tay cô, nói một cách hăng say " đừng đi, hãy đến với tôi...". Giọng nói của Kosmas làm người thiếu nữ sợ, cô lên tiếng "Tôi đi...", hệt như một tiếng kêu cứu rồi nhìn Kosmas. Đôi chân mày hốt hoảng dúm lại trên chiếc mũi. Kosmas có cảm tưởng rằng cuộc đời của mình tùy thuộc hoàn toàn vào khoảng thời gian đó. "Tôi muốn " " Tôi không muốn ". Cả số phận của anh chỉ hàm chứa trong hai câu nói ngắn ngủi này.

" Lại đây với tôi! " Kosmas lại nói "Đi đâu ? " " Không biết nữa " " Đâu ? " Thiếu nữ lại hỏi hệt như một đứa trẻ đang than vãn. " Chúng ta đi chung một lát, rồi cô sẽ ra đi... Cuộc đời vô cùng ngắn ngủi, hãy nói với nhau những gì trong lúc chúng ta còn thời giờ để nói ..." Người thiếu nữ lúc lắc cái đầu óng vàng như mật. " Chúng ta sẽ nói những gì trong lúc mình còn thời giờ. Cuộc đời vô cùng ngắn ngủi, đi !"

Hai người vào một công viên? Buổi chiều lúc đầu còn xanh và vàng óng chuyển sang màu tím nhạt, biến dần sang màu xanh thẫm. Cả hai nòi chuyện thật nhanh, hào hển; cả hai cùng hối hả. Kosmas là người lên tiếng đầu tiên để trấn an cô gái. Anh thuật với cô về đảo Crète ghê rợn và thân yêu của anh, người cha yêu quái, người mẹ, một thánh nữ bị đọa đầy... Thiếu nữ choáng váng người, lên tiếng lo âu hỏi : "Vì sao mà anh lại không ngần ngải mà kể lại với tôi? " " Bới vì tôi sẽ đi, bởi vì cô cũng sẽ đi, cô cũng vậy, chúng ta đều không có thời giờ...Ngày xưa, những người đàn ông đã phải để biết bao nhiêu năm trước khi nhảy vọt được tới được điểm mà cả hai chúng ta đang làm vào chiều nay . "

Họ ngồi chung trên một băng ghế. "Tên cô là gì ?" người thanh niên hỏi. "Noémi." "Hãy nói đi, Noémi, cuộc đời cô chắc cũng nhiều đau khổ! Hãy tin vào tôi, tôi là một người đảo Crète". "Người đảo Crète như thế nào ?" "Một người đàn ông đầy nhiệt huyết, Noémi ạ."

Lúc họ cùng đứng lên, trời đã tối. Tâm hồn Kosmas trộn lẫn cùng lúc đầy nỗi đắng cay và niềm phẫn nộ . Người thiếu nữ đứng cạnh anh chứa đựng trong cô tất cả niềm đau thương của trái đất. Từng lời một, những câu nói của cô bộc lộ ra sự ghê rợn, bỉ ổi, điên rồ của thế giới ... Khuôn mặt dấu trong hai bàn tay, anh lặng nghe, tưởng tượng. Đám kỵ binh Cosaques đột nhập vào thành phố, lao ngựa vào khu người Juif cư ngụ, phá vỡ cửa, tàn sát đàn ông, tập trung người già, đàn bà và trẻ con. Cha của Noémi, một vị rabbin già với bộ râu quai nón trắng xoá dẫn đầu đòan người ra đi trong bão tuyết... hàng ngày, hàng đêm, hàng đêm rồi lại hàng ngày ngập ngụa trong tuyết giá... đòan lữ hành cứ bớt dần, bớt dần, lúc nào cũng có một người ngã qụy rồi cứng đờ trên nền tuyết, mé tả, mé hữu; đàn bà, trẻ em... Noémi đã bật khóc, Kosmas chỉ còn biết giữ thân thể đăng rung lên từng hồi của người thiếu nữ. " "Làm cách nào mà cô sống được ? " " Tôi cũng không biết nữa, như một giấc mơ... đừng hỏi gì nữa !" bất thần Noémi kêu lớn " đừng hỏi tôi điều gì nữa!" Kosmas đã vuốt ve tóc cô gái. "Tôi sẽ không hỏi gì nữa, thôi nín đi..." Cả hai nín lặng, một lúc sau : "Bây giờ,Kosmas lên tiếng, em sẽ đi về đâu, tối nay? tại sao em lại phải vội vã như vậy?" Noémi ngẩng đầu : "Tôi đã quyết định...một cô bạn gái đã cho tôi chiếc áo choàng màu da cam này, tôi đã gội đầu, cuộn lại tóc và tôi đi..." ngừng lại một giây, rất bình thản Noémi nói tiếp :"Tự tử, để chấm dứt được hết mọi chuyện."

Kosmas cuí mình xuống rồi hôn lên đôi tay cô gái "Thôi ta cùng đi" "Đi đâu?" "Đi với tôi, Noémi." " Đi đâu?" "Sao em lại hỏi tôi? Bộ em không tin vào tôi hay sao? Tôi không biết được rằng tôi có yêu em hay không nhưng tôi sẽ không bỏ rơi em. Tất cả mọi người đã bỏ rơi em, tôi, tôikhông bỏ rơi em."

Người thiếu nữ cúi đầu. Trong bóng tối của công viên, Kosmas không còn nhìn rõ được khuôn mặt. Anh chờ đợi, im lặng. Anh có cảm giác là người thiếu nữ mồ côi này đang hỏi xin ý kiến của tổ tiên cô ta, của những thần linh Do Thái, để cô có thể quyết định được.

Bất chợt, Noémi ngẩng đầu và cũng thật bình tĩnh, dứt khoát quyết định : " Nào ta đi !.", dứt lời, người thiếu nữ đưa tay cho Kosmas nắm.

__________________________

... CÒN TIẾP ...

TỪ VŨ

CÁT TIÊN TRONG MẮT NGƯỜI NHỚ RỪNG

Nguyễn Lâm Cúc

Chỉ vào sợi dây to bằng cổ tay, treo loằng ngoằng ở lối đi trải đá cuội bám đầy rêu giữa rừng, tôi hỏi Tuấn, người hướng dẫn, dây chạc chìu có phải không? Trong đầu tôi hiện ra một cánh rừng khác, ở đó, vào một ngày mùa khô có một loại dây leo cứng đơ, từng là cứu tinh của đoàn người đi lạc. Nhìn thấy sợi dây leo đòng đưa như cánh võng nhỏ và dài, mắc chùng từ những cây rừng này, sang cụm cây khác, một người reo to: Chạc chìu đây rồi. Cây rựa lưởi mỏng bén ngọt trong tay người đó vung lên, nhát chém phạc ngang sợi dây, một dòng nước trong veo từ giữa thân dây chảy ra mát lịm... Nhưng Tuấn nói không phải, dây leo trong rừng này có đến hàng trăm loại, có dây leo tên Huyết tử làm thuốc rất tốt. Vài chục phút sau, khi chúng tôi đã lòng vòng gần hết một điểm tham quan trong rừng Cát Tiên, Tuấn chỉ một sợi dây quấn riết quanh thân cây to bằng người rồi nói, tôi kể cho một đoàn du lịch rằng, dây leo Huyết tử này là một cây thuốc quí, một cậu sinh viên đi trong đoàn quay lại dùng dao chặt luôn dây. Cậu ấy bảo mang về làm thuốc cho cha mẹ. May mà cậu ta chặt chưa đứt hẳn. Chúng tôi nhìn sợi dây leo y hệt một con rắn siết chặt thân cây từ gốc lên đến ngọn. Chỗ vết dao chặt đã lên sẹo. Dây leo vẫn ngồn ngộn sức sống, bò quanh co, ôm chặt khổ chủ. Với cách này, ngọn cây mà đụng đến trời thì dây leo cũng sẽ bò vào cổng Thiên Đàng.
            Có rất nhiều thứ tôi chỉ mới thấy lần tiên trong đời ở cánh rừng này. Không những thế, tay còn được sờ vào lớp vỏ dày sần sùi kỳ dị của những thân cây từng ngưởng mộ như gã Gõ Mật chẳng hạn. Gã to khoảng hai người đứng vòng tay ôm mới hết tấm thân thẳng đuỗn. Thế nhưng, từ những cành cây vươn típ tắp, xương xẩu trên cao kia, lại thả xuống mặt đất những lứa quả mảnh mai, dẹp lép hình tròn, xanh mơn mởn. Cả hai mặt quả đều tua tủa những chiếc gai nhỏ, mềm mềm. Với người cha khổng lồ, thì những đứa con Gõ Mật thuộc dạng tí hon, chúng rơi trên đất, lẫn vào lớp lớp lá khô, cỏ dại. Chúng đã rơi năm này, qua năm khác. Miệt mài như thế vài trăm năm qua, nhưng chẳng có cây non nào mọc lên chung quanh đó. Thế mới biết, kiến tạo nên một thân gỗ thiên nhiên đâu chỉ phải thả giống hàng trăm năm, và nuôi dưỡng gấp ba, bốn lần thời gian đó. Nhưng để làm biến mất hàng vạn gỗ quí như thế, con người chỉ tốn vài năm là nhẳn thín!
            Ui, Cẩm Lai! Đây nữa này, mê quá!
Tôi mê những tấm ván Cẩm lai bởi những đường vân đen, trắng, vàng chen lẫn nhau một cách kiêu kỳ trên từng mặt gỗ, và bởi chúng rắn chắc không thua kém sắt, thép là bao. Trong niềm say mê của tôi có pha trộn cả một sự tín nhiệm nữa. Tôi đã có hàng ngàn chuyến đi rừng, đi năm này qua năm khác, nhưng đến hôm nay, tôi mới được sửng sờ ngắm cây Cẩm lai thật gần, thật sống động. Tuấn bảo, cây Cẩm Lai kia cũng đã hai trăm tuổi. Tôi đã bỏ con đường mòn, rẻ những cây nhỏ, chạy đến bên thân Cẩm Lai thận trọng sờ vào lớp vỏ dày cứng, lòng rưng rưng hạnh phúc.
Gụ, Gõ Đỏ, Cẩm Lai, Sao và Dó nữa... những loài cây cao cả, quí hiếm nhất của rừng, đều có mặt ở Nam Cát Tiên. Chúng đứng thẳng vút, oai vệ như những Ngự Lâm Quân nơi vương quốc Gỗ. Ưỡn ngực vạm vỡ, kiêu ngạo, hiên ngang trong nắng gió, mưa ngàn của miền Đông Tây Nguyên. Mà đâu chỉ một cây, có rất nhiều cây Gõ đỏ, cây Cẩm lai, cây Gụ, cây Bằng lăng thân trắng, Bằng lăng bông lau, và cả gỗ Dáng hương nữa, một loại gỗ đỏ au, nhẹ hẫng thơm phưng phức. Ngày xưa thợ gỗ thường dùng làm áo quan cho người đã mất. Ngày xưa... ba tôi cũng làm thợ gỗ. Ba tôi mê gỗ. Nếu có người nhờ ông đóng áo quan, ông nhất định phải truy tìm cho ra Dáng hương. Đó là thời kỳ, rừng ở bên hè nhà. Rừng từ chân trời này xanh tràn lan, miên man sang chân trời khác. Đó cũng là thời gian, ba tôi nghe ai nói đến cây Bìn linh, Sến, cây Tung, cây Gáo...thì Ông sẽ trều môi ra bảo: đồ mọt như cứt ấy mà. Hôm nay, đứng trong rừng nguyên sinh, tôi thấy hàng hà những cây gỗ nhóm một, bỗng cũng muốn vễu môi kiêu ngạo một chút, muốn hét lên rằng: Rừng ơi vẫn còn! Vẫn còn đó ư?!
Chúng tôi ngang qua một khu rừng tái sinh, Tuấn nói đó là rừng đệm. Kề rừng đệm là cánh rừng tre nứa, trong khu rừng này dày đặc những bụi tre gai và nứa mỏng. Tuấn bảo, mùa mưa, cả cánh rừng toàn măng tre mọc tua tủa như ngọn giáo chỉa thẳng vào trời xanh, nhìn đẹp hùng tráng vô cùng. Tiếc là trời chưa mưa. Tôi còn ước mơ sẽ trở lại rừng vào mùa mưa để tìm nấm mối, Tuấn nói, nấm mối mọc 3 kỳ trong một năm, vào mùa khắp mặt đất trắng xoá nấm, thơm lừng...Nhưng lúc này thì sợ quá! Cả rừng khô cong dưới ánh nắng Tháng Ba. Nếu có một tàn lửa rơi, chắc chắn khó tránh khỏi hoạ diệt vong của hàng ngàn loài thực vật, mà thiên nhiên đã kiến tạo từ ngàn năm. Thế nhưng, có những đoàn du lịch đi bộ lang thang trong rừng, có những người đi xe đạp, có người thuê xe hơi...có nhà nghỉ do người Việt đang định cư ở Anh đầu tư, nằm lọt thõm giữa rừng già, giá phòng lên đến 125 usd một đêm. Cũng có những phòng trọ giá 100 ngàn đồng cho một người ở khu Bàu Sấu, tại trung tâm Hướng dẫn thì giá ngoạn mục hơn từ 200 ngàn đồng một phòng đến 25 usd đều có, nhưng tuyệt nhiên không thấy ai nhắc nhở, kiểm soát việc không được mang theo bật lửa, diêm quẹt vào rừng? Liệu như thế chủ rừng có quá chủ quan không nhỉ?
Bâng khuân chỉ một tẹo thôi, còn niềm vui "trở về" tràn ngập trong lòng tôi. Chị Hương, một người chị có phong cách sống rất hiện đại mà tôi hết sức ngưởng mộ nói rằng, hôm nay chúng ta học những bài học của rừng quí giá vô cùng. Tôi và Hoài Vân gật gù sái cả cổ. Và đúng như thế thật. Lúc loanh quanh ở khu rừng già nguyên sinh, chúng tôi gặp hai cây gỗ Cẩm Lai bị bật gốc đổ sóng soài. Dăm bảy cây Gõ đỏ cũng tương tựa, trong đó có những cây đã mục giác, chỉ còn lõi cứng như sắt. Tuấn hướng dẫn nói, nếu có một cây củi bị mang ra khỏi rừng, cả khu rừng sẽ biến mất. Tại ngả rẽ vào Thác Trời, ngay trên đường xe chạy cũng có một cây Gõ Đỏ đổ ngang qua, ai đó dùng cưa máy cắt đôi thân cây xô dẹp vào ven rừng, nhưng gốc ngọn vẫn nằm đó đầy đủ. Tuấn lại nói, nếu cho em hai cây đổ thế này rồi đuổi việc, em xin "chết" cấp kỳ.
Khi chúng tôi rời khỏi Thác Trời, nơi đầu nguồn của dòng sông Đồng Nai, cậu lái xe vớt hai chai nhựa ai vứt lại từ bao giờ, nằm dưới bờ đá chen chúc, mang theo về bỏ vào giỏ rác. Tất cả chúng tôi giật mình hiểu rằng, chính nhờ những người như thế, dân tộc ta mới giữ được Vườn Quốc Gia Nam Cát Tiên như hôm nay. Lòng tôi thật sự mến phục họ.
Ở bến đò trước lúc sang sông có vài ba dãy hàng quán bán nước uống và trái cây giá rẻ bất ngờ: Một quả dừa to tổ bà chảng, hai người uống mới hết nước, giá năm ngàn đồng. Một ký mít Thái Lan, giá năm ngàn đồng. Nếu bạn không có nón, chủ quán vui vẻ mời bạn dùng nón lá của họ còn tặng nụ cưòi thôn dã chân chất mà không hề đòi bạn một đồng bạc nào...Ôi, chất rừng vẫn còn nét nguyên sinh cả ở người!
Với tôi, rừng Cát Tiên là mái nhà của Việt Nam. Một mái nhà nguyên sinh quí giá còn sót lại của dân tộc. Kiến tạo nên một cánh rừng hùng vĩ như thế là điều khó có thể, mà nếu làm được phải mất hàng nghìn năm. Nhưng giữ gìn, bảo vệ như hiện nay thì hoàn toàn có thể. Tôi hy vọng, mái nhà nguyên sinh Cát Tiên còn mãi mãi, và ít nhất vẫn được như hiện nay

TỰ DO HAY CHẾT - TỪ VŨ CHUYỂN DỊCH TRUYỆN CỦA NIKOS KAZANTZAKIS

CHƯƠNG XII

Kỳ thứ 4

Đêm trôi qua, biển lại êm . Từ trên tầu, người ta có thể trông thấy đảo Crète ở xa xa. Ngày lên. Một cơn gió đầy hương hoa cây kinh giới ô thổi từ những ngọn núi xuống và Kosamas, người cháu nội đầu tiên của Kapitan Sifakas, đứng trước mũi tầu; hít thở thật sâu vào lồng ngực không khí quê hương mình. Vài hòn núi đá hoang dại, cây mọc đây đó, tạo nên một khối đen phiá xa trước mặt, những đỉnh núi dần sáng hồng. Một ngày xuân trong giữa mùa đông giá. Thượng đế đã ban phát ánh sáng vì tội nghiệp đám chim chóc và loài người ở đó . Kosmas ngẩng cao cổ chiêm ngưỡng thân thể quê hương Crète của anh ta nơi anh đã từ biệt khi được hai mươi tuổi, trẻ và đôi mà còn đầy những sợi lông tơ, đầu óc còn mù sương u ám và lúc này, anh được tìm thấy lại!. Đứng cạnh anh ta, một người đàn bà còn trẻ, nhỏ nhắn, gầy, xanh ; Cô ta cũng vậy, nhìn đảo Crète bằng đôi mắt khiếp sợ.

- Đấy là đảo Crète, người thanh niên nói với người đàn bà . Người thanh niên cười và chạm vào vai người đàn bà một cách thật dịu dàng.

Người đàn bà trẻ rùng mình, chỉ đáp lại duy nhất bằng một tiếng :

- Dạ !

- Chính ở nơi này em sẽ cho chào đời đứa con trai của chúng ta, người thanh niên tiếp tục nhẹ nhàng nói, giọng hạ thấp xuống. Đây là tổ quốc của em. Hãy quên đi tổ quốc khác...

- Dạ, Kosmas...Người đàn bà trẻ đáp lời chồng rồi lại im lặng. Bất thần, cô nắm lấy cánh tay chồng, siết thật chặt, vẻ lo sợ, hệt như làm như vậy để tự tin vào sự hiện hữu của cô. Sau đó, người đàn bà tỏ ra yên tâm hơn một chút.

Đảo Crète càng lúc càng gần, với những rặng núi, những vườn olive, những vườn nho. Dưới kia, Candie sáng rực trong ánh nắng ban mai. Hương hoa cây kinh giới ô trở nên nặng mùi hơn. Nắng , tỏa xuống từ những đỉnh nuí lúc này đã toả xuống tới chân núi rồi nhẹ nhàng loang ra vùng đồng bằng, tràn ngập tất cả cảnh vật. Mé chân trời, bóng cây đã đứng tách biệt hẳn nhau, vẳng đâu đây trong sự dịu dàng của buổi sáng, có tiếng gà trống gáy, mọi người đã thức dạy.

Người thanh niên cúi mình về phiá vợ anh ta.

- Anh xin em, người thanh niên nhẹ nhàng nói, em sắp sửa về ngôi nhà của cha anh rồi, đừng e ngại gì, phải mạnh mẽ lên chứ. Em cứ nghĩ rằng lúc nào anh cũng có mặt cạnh em. Cứ nghĩ rằng em đang mang trong người đứa con trai của chúng ta, em không được sợ sệt cái gì... Mẹ anh là một người mẹ vô cùng hiền hậu, mẹ sẽ thương yêu em. Còn em gái của anh, anh phải nói với em...

Tới đây, người thanh niên im lặng, nhăn cập chân mày.

- Gì hở anh? Người vợ trẻ lo âu lên tiếng hỏi chồng .

- Lúc nó mới được mười hai tuổi, "ông già" gọi nó lại rồi bảo nó "Từ nay trở đi tao cấm chỉ mày không được bước chân ra khỏi cổng nhà. Mày cũng chớ bao giờ xuất hiện trước mắt tao, cút đi !". Thế là từ hôm đó, con bé đáng tội này tự giam mình trong nhà. Suốt ngày, nó ngồi cắm cúi dệt, thêu, thắt những chùm dây chìa khoá. Mỗi buổi chiều khi " ông già " trở về nhà, nó cuống cuồng chạy trốn trong một góc nhà. Vào lúc nó được hai mươi tuổi, ngày đó, nó để ý đến một người đàn ông đi qua đi lại ngẩng nhìn nó qua cửa sổ nhà. Ngày hôm sau cũng vậy. Ngày kế tiếp cũng như thế. Một buổi tối, người đàn bà hàng xóm cầm lại đưa cho nó một tấm thiếp của người đàn ông kia nhờ chuyển lại. Rồi tấm thiếp khác, tấm khác nữa...Anh ta yêu thương nó, hình như thế, anh ta ước ao rằng, một tối nào đó, nó đi ra đưởng để gặp anh ta , hai người sẽ chuyện trò để cùng tìm hiểu nhau rồi sau đó sẽ cưới hỏi. Dần dà, con bé thấy thương hại anh chàng này và một tối, nó nhờ bà hàng xóm chuyển lại lời hẹn :" Đúng nửa đêm, tôi sẽ ra chờ ở ngay trước cổng nhà !. "

Kosmas nín lặng, một lằn gân máu gồ lên giữa hai cặp chân mày cùng lúc đó máu trong người anh sùng sục cuộn chảy. Sự căm ghét, sợ sệt , niềm cảm phục như cùng lúc dấy lên trong lòng người thanh niên. Ở ngoài biển xa, Crète biến dạng và, lửng lơ trong khoảng trống, bóng dáng đe dọa của thần chết như ra dấu hiệu với Kosmas.

- Thôi ngừng đi anh, người đàn bà trẻ thì thào, ngừng đi anh, đủ rồi! dứt lời cô đưa tay lên bịp miệng chồng.

- Không, em cần phải biết, Kosmas đáp lại vợ, cần phải biết. Nửa đêm hôm đó, như đã hẹn trước, em anh đi chân đất, rón rén từ trên lầu xuống vì sợ tiếng ván sàn cọt kẹt kêu. Nhưng "ông già" đã thức dạy. Ông ấy nghe được, lẻn theo sau như một con thú đi rình mồi. Con bé vượt sân và đúng ngay lúc nó định mở chốt cổng , ổng chồm tới, túm tóc, những chiếc móng tay nhọn hoắt của ông bấu nghiến vào da dầu nhỏ bé của nó, lôi nó vào phòng, quẳng nó ở đó rồi khoá lại bỏ chìa khoá trong tuí ông ấy trong lúc con bé đã bất tỉnh nhân sự. Ông ấy cũng chẳng nói gì với bất cứ ai trong nhà, nhưng kể từ hôm đó, em anh không bao giờ xuất hiện ở cửa, ở cửa sổ ". Suốt nhiều năm..."Ông già" - Cha anh bị tử trận ở Arcadi, nhưng đã hơn hai mươi năm trôi qua kể từ đêm đó và em gái anh cũng không còn một cớ sự gì nữa. Ban ngày em anh làm việc, giặt giũ, nấu ăn, dệt và vẫn tiếp tục làm những chùm dây chìa khoá. Về đêm, nó không ngủ , rồi cứ gần tới nửa đêm là nó mở cửa sổ phòng, cúi nhìn ra ngoài, nếu tình cờ một người đàn ông nào đó trễ nãi đi qua là nó như khiếp hãi la lớn lên : "Sắp tới nửa đêm chưa? Sắp tới nửa đêm chưa ?".

Kosmas ngưng lại. Mái tóc hoe vàng, đôi mắt xanh trong, sự dịu dàng và nụ cười của em gái anh lúc còn thơ ấu hiện hệt như anh đang dõi mắt nhìn được những hình ảnh đó từ đáy đại dương sâu thẫm đang trải dài ngay dưới chân Kosmas.

Kosmas chậm rãi bước vài bước trên sàn tầu, cúi xuống, chợt nhận ra đám lính Thổ đang chen chúc dưới tầng dưới . Hơi hám vô cùng khó chịu của bọn chúng nồng nặc xông lên làm anh phải quay mặt đi chỗ khác..."Crète khốn khổ..." vừa lẩm bẩm , Kosmas vừa lấy tay lần rờ chiếc thư chứa thông điệp bí mật dấu trong lần vải lót của chiếc áo veste anh đang mặc.

Kosmas quay lại phía người vợ trẻ :

- Anh xin em, người thanh niên lập lại, em sắp về nhà cha anh, đừng hãi sợ gì nghe em.

Crète càng lúc càng gần lại như chuyển động nhấp nhô trước mũi con tầu hệt như một con thủy quái nguy hiểm. Giờ thí Kosmas phân biệt được rõ rệt, đàng sau Candie, về hướng Nam, ngọn nuí Youchtas lừng danh có hình dạng một người đàn ông với chiếc sọ đầu thật to ngẩng mặt nhìn trời. Trên cao đó, vượt những vườn cây olive, vườn nho, cái trán cứng cỏi, đứng sững; chiếc mũi sương xẩu, cái miệng thật rộng với chòm râu bằng đá và những vực thẳm. Youchtas nằm dài ngửa người, xanh, đen , chết , Trời sững sờ khe khắt, chiếc gáy hơi nhỏm cao một chút như muốn để người đá này canh chừng cho Crète nữa.

"Ông ta chưa chết, người đá vĩ đại này, bất thần một luồng tư tưởng chợt hiện trong đầu khi Kosmas nhìn chòng chọc rặng núi đáng e ngạo đó. Cho tới lúc nào ông ấy còn sống, còn làm ta bồn chồn, ổng sẽ không bao giờ chết; khi nào mà ta còn sống và còn nghĩ tới ổng, ông ấy sẽ không thể bị hủy diệt được.Những kẻ khác đã quên ông , sự sống còn của ông ấy tùy thuộc vào một mình ta. Ổng dính liền vào ta và ta cũng dính liền vào ông ...

Những kỷ niệm về người cha mọc mầm bám rễ trong lòng Kosmas, từ chối không chịu rời anh. Lúc sống cuộc sống lưu vong, anh đã run rảy hãi sợ khi nghĩ về cha anh. Nhưng chưa bao giờ như vào phút giây này, anh có cảm giác là cái chết biểu hiện trong anh với một cường độ như vậy."Thần chết đã nhận ra được vì lẽ gì mà ta trở về Crète, Kosmas ngẫm nghĩ, và nội dung của cái thông điệp bí mật mà ta đem về. Thần chết đã đánh mùi , muốn nhẩy chồm vào ta, ngăn cấm không cho ta , một người anh hùng đĩnh đạc, được nói ra. Kosmas bực dọc. Quay lại nhìn người vợ lúc này đã có vẻ bình tĩnh một chút. Người vợ trẻ của anh đang ngồi trên một đống giây thừng, trước mũi tầu. Đôi mắt đen lớn nhìn chòng chọc về mé thành phố càng lúc càng hiện ra rõ nét với những thành lũy rập kiểu Venise, những ngôi nhà thấp và những chiếc tháp giáo đường hồi giáo màu trắng bệch...

Kosmas ôm eo vợ, đặt bàn tay lên bụng nàng, cảm nhận được hơi nóng của thân thể vợ mình, mùi hơi thở và bất thần một sự ham muốn bừng lên trong anh, anh đè ngả đầu vợ mình trên đám giây thừng rồi hôn. Từ hai năm nay anah chàng đã được thụ hưởng không chán cái thân thể nhỏ nhoi, ấm áp này, cái thân thể từ một vùng đất thật xa tới Hy Lạp này, xuất thân từ một chủng tộc ngoại quốc với tổ tiên cũng bị truy hại . Kosmas có cảm tưởng là cha anh, trong chính thâm tâm anh, đang chăm chú nhìn người đàn bà di dân trẻ này, bằng cái nhìn căm giận. Và tình yêu của achàng trai đối với người vợ trẻ của anh lại càng tăng thêm để trở thành một sự khiêu khích cho cha anh ta; Kosmas ôm siết vợ, che chở cho vợ, từ chối đưa nàng giao cho thần chết...

- Noémi, Kosmas nói thật nhỏ vào tai vợ, Noémi, anh cảm ơn em vì em đã hiện hữu trên cõi đời này .

Người vợ trẻ ngả đầu, rúc vào lồng ngực chồng làm như muốn được chui tọt vào đó để vĩnh viễn biến mất.

Ánh sáng thay đổi, màu hồng nhạt của buổi sáng, màu hồng trở thành một thứ hoa rộng cánh, một màu trắng rực rỡ, và biển, phủ đầy những đợt sóng nhỏ có hình dạng như những chiếc vú, nhún nhảy, căng mình sưởi dưới ánh mặt trời. Bầu trời, lau sạch lớp sương mù buổi sớm, đã biến ra màu xanh kim loại.

- Mỗi sáng, người vợ trẻ thở dài rồi lên tiếng nói với chồng, cha em một vị rabbin (giáo trưởng Do Thái giáo) vừa khóc vừa mở cửa sổ phòng ông rồi nói "Thật tuyệt đẹp, thật huyền diệu "

" Thực ra trong lúc đó, cha em chỉ nhìn thấy những ống khói đen ngòm, một dải trời vừa nhỏ lại vừa xám sịt với những người thật lem luốc áo quần tả tơi đang lập cập run lên vì lạnh...ba em sẽ nói gì, Trời ơi, ông sẽ nói gì nhỉ, nếu ông nhìn được đảo Crète ! "

- Khốn khổ cho Crète...Một

người đàn ông lớn tuổi đang đứng không xa hai vợ chồng Kosmas lẩm bẩm : " Crète khốn khổ! Nếu là một người đàn bà nhất định là Crète sẽ phải được lên thiên đàng nhưng ... Crète khốn khổ của ta, Crète lại chỉ là một hòn đảo!".

Dứt câu, ông ta nhíu mày nhìn với vẻ đầy thù hận những tên lính Thổ đang lục tục từ dưới hầm tầu vừa kéo nhau lên vừa cài lại nút áo quần, chỉnh lại vũ khí .

- Đám chó bẩn thỉu ơi ! Bọn bay đang chúi đầu vào chỗ chết mà đâu có biết ! Hãy đếm thử một cái xem, cũng nhiều xác chết chứ đâu phải chơi đâu! Dứt lời ông quay nhìn Kosmas tiếp.

- Nhờ Trời thương, năm nay những cánh đồng lúa đại mạch của chúng ta chắc chắn sẽ được mùa . Thi thể bọn lính Thổ là một loại phân bón tốt đó! Dứt câu, ông ta như khoái chí sặc sụa cười .

- Ôi, những người đàn ông Crète, tâm tư tối thẫm, cố chấp. Mình đang đi vào rừng thẳm, người đàn bà trẻ vừa thì thầm nói với chính mình vừa đưa mắt nhìn người chồng trẻ với nụ cười nhẹ nhàng như để làm nhẹ bớt vẻ trầm trọng của câu nói. Em nghĩ là em sẽ không sống sót để thoát ra khỏi đây được, người đàn bà tiếp tục lầm bầm, thật nhỏ tới độ khó có người nghe được.

Con tầu vào bến. Về mé bên phải, chạm chìm vào núi đá, con sư tử đá nổi bật với quyển sách Phúc âm mở rộng, giữa hai vuốt chân. Bến tầu nhộn nhịp người, một mùi chanh ủng, dầu và trái minh quyết trộn lẫn nhau nồng nặc sông lên. Phía sau, biển động đạy sủi bọt. Kosmas nhảy xuống bến, đưa tay cho vợ anh :

- Đặt chân phải của em xuống trước. Kosmas ngẩng lên nói với vợ thật nhẹ nhàng. Trời ơi, em có lý, đúng là em đang đi vào rừng !

Bàn chân phải của Noémi chạm xuống đất Crète lần đầu tiên. Cô bám lấy cánh tay chồng, mệt mỏi.

- Em mệt lắm anh ạ, người vợ trẻ lên tiếng, mồ hôi lạnh phủ đầy hai thái dương của cô.

- Nhà mình cũng không xa, can đảm lên nghe em. Mình sắp đến rồi.

Cả hai tiến bước. Kosmas nhìn hau háu những ngôi nhà, người, phố xá. Tất cả đều đã cũ . Những mái tóc đen nay đã trắng, những gò má nay đã trũng xuống, mầu sắc nhạt mờ đi, những bờ tường mòn theo ngày tháng, nhiều nơi đã đổ phế. Anh nắm bàn tay người vợ trẻ, siết chặt.

- Đây là tổ quốc của anh, Kosmas lên tiếng. Đúng, từ cái nền đất mà chúng ta đang dẫm này mà anh được tạo ra.

Người đàn bà trẻ ngừng lại ,cuí đầu xuống nhặt một chút đất rồi bóp nát nhuyễn :

- Đất nóng anh ạ, em thích . Dứt tiếng, cô ta nghĩ về vùng đất quê hương của cô, thật xa và cũng thật lạnh.

Hai người đi vào những con đường hẹp hơn. Kosmas rời tay vợ rồi đi trước, bước chân vội vã. Tim anh đập mạnh. Rẽ phía phải vào một con đường nhõ. Từ xa, anh đã phân biệt được chiếc cổng nhà cha mình. Cổng đóng, cửa sổ ở trên lầu cũng đóng kín. Tiến lại gần chiếc cổng cũ kỹ với một chiếc búa gõ cổng bằng sắt thật lớn. Hai đầu gối Kosmas như muốn quỵ xuống. Anh cố trấn tỉnh .

Nắm chiếc gõ cổng anh nhịp nhịp thật mạnh. Tiếng chân bước trong sân, tiếng người nào đó thở dài. Bước chân ngừng lại. Kosmas lại nhịp nhịp chiếc buá gõ cổng. Cánh cổng mở ra, một người đàn bà đã già hiên ra , đầu trắng toát, người quắt lại, trang phục một màu đen. Khi nhìn thấy người khách gõ cổng, bà ta kêu lớn lên :

- Con của tôi, con trai của tôi! Dứt tiếng kêu, bà bám lấy khung cổng để không bị ngã qụy.

Em gái Kosmas cũng xuất hiện, cũng gầy còm, cũng héo hon , mái tóc xám, đôi mắt đầy vẻ cay đắng với một nét độc ác nào đó. Bộ ngực cô ta nay cũng đã bằng phẳng, chán chường vì chờ đợi qua biết bao năm thắng . Cô ngã qụy xuống đất.

Biết bao mừng vui ! Biết bao dòng lệ tuôn chảy ! .Những vòng tay choàng ôm thân thể thương yêu ... Rồi bất thình lình, trong khi ôm chặt người con trai lưu vong từ bao năm nay đột nhiên trở về vời bà, trong khi bà nói với anh ta hệt như thưở nào khi anh còn bé bỏng được bà dưỡng nuôi với hai bầu sữa của bà, bà chợt nhận ra một người đàn bà trẻ vẫn còn đứng ở ngưỡng cổng nhà bà.

- Đây là ...? Bà lên tiếng nhẹ nhàng .

- Vâng, vợ của con.

Em gái Kosmas vừa nghe dứt câu đã quay mạt ngay đi nơi khác. Người mẹ cúi xuống nói với con trai :

- Sao con lại đi lấy nó? Con đã làm bẩn dòng máu nhà ta rồi. Nó là một con Do Thái bẩn thỉu.

- Mẹ ạ, Kosmas vừa nói thật dịu dàng vừa cuí đầu hôn lên bàn tay nhăn nhúm của mẹ, con xin mẹ ban ơn ...

- Con là lòng dạ, thịt da của mẹ thế mà con xin mẹ ban ơn sao ? Mẹ tùy thuộc vào con, tất cả, hãy ra lệnh cho mẹ .

- Con giao phó vợ con cho mẹ, mẹ...xin hãy yêu thương nó...Rồi con trai của con, cũng thế, Kosmas nói thêm, thật dịu dàng hơn .

Bà mẹ nhẩy nhổm người. Nhìn con trai mình. Câm lặng, như thăm dò, hỏi han người con trai.

- Vâng, Nó đang mang trong mình nó đứa cháu trai của mẹ.

Một luồng hơi ấm từ ngực người mẹ như dâng lên cuống họng, gò má bà . Rồi tận sâu thẳm trong lòng chợt như có một cái gì nặng nề đè ép làm bà rùng mình sợ hãi, lên tiếng run rẩy hỏi nhỏ con trai :

- Ông ấy! Con đã xin phép ông ấy chưa ? Ông ấy đã biết chưa?

Ngừng lại một giây, bà nói tiếp thật dịu dàng tuy giọng bà vẫn như bị bóp nghẹn, gần như để người chết không có thể nghe được :

- Ông ấy là ngưòi chỉ huy , chính ông ấy là người con phải hỏi xin sự ban ơn ...Mẹ sợ ông ấy lắm!

- Ông ấy làm gì chớ ? Người con trai như hốt hoảng hỏi mẹ.

- Làm sao mà mẹ biết được chớ? Ông ấy chẳng còn thi thể để cho mình biết ông ấy ở đâu nữa. Bây giờ không biết chừng ông ấy ở trong sân nhà mình để ngăn cản vợ con bước vào nhà ...

Người con trai bùng cơn giận :

- Ông ấy chẳng còn có thể làm bất cứ cái gì ông ấy muốn được nữa ! Bây giờ ông ấy không còn là người chỉ huy ở đây nữa. Con ra dắt vợ con vào cho ông ấy biết .

Dứt câu, Kosmas rảo bước, vượt sân; tim đập mạnh vừa vì sợ hãi lại vừa vì tức giận. Đột nhiên, giọng nói của anh trở thành khàn khàn :

- Chryssoula, lại đây với anh.

Vừa nắm tay người vợ, đưa lại trước mặt mẹ, anh vừa nói :

- Mẹ, đây là con gái của mẹ...

Người đàn bà trẻ cuí đầu, hôn nhẹ bàn tay người đàn bà lớn tuổi rồi đứng yên chờ.

Lặng lẽ, bà mẹ nhìn chăm chú chiếc mũi khoằm, cặp môi dầy, mái tóc hung vàng , cặp mắt to đầy vẻ âu lo, chiếc dây chuỗi vàng quanh cổ Noémi.

- Cô đã làm lễ rửa tội hả ? Bà mẹ lện tiếng hỏi, vẫn chưa đưa tay bà lên cho người đàn bà trẻ nắm.

- Nó đã rửa tội rồi, người con trai lên tiếng đáp thay vợ. Đây, cây thập giá của nó này. Nó còn mang tên của mẹ nữa đó? Tên nó là Noémie nhưng bây giờ là Chryssoula.

Dứt câu anh thò tay kéo sợi dây chuyền với chiếc thập giá nhỏ từ trong lồng ngực ấm của người vợ .

- Mừng con đã đến nhà này. Sau vài phút lưỡng lự, người mẹ vừa nói vừa đưa tay rờ lên đầu người đàn bà trẻ.

Tất cả mọi người cùng bước vào nhà.

Kosmas đi khắp nhà, nhìn hết chỗ này sang chỗ khác, lòng nặng trĩu. Anh đi lên, đi xuống lầu, im lặng đưa tay ve vuốt những cánh cửa, bàn ghế tủ , đồ đạc trong nhà, chiếc đồng hồ lớn treo trên vách, những cây súng lục bằng bạc cổ truyền , gần những bức hình thánh vẽ trên gỗ.

- Còn ông nội ra sao? sau cùng anh cất tiếng hỏi mẹ.

- Ông nội ở dưới làng. Nay cũng đã một trăm tuổi rồi nhưng cụ vẫn còn rắn rỏi lắm. Thần chết không thích. Ông nội vẫn thường hay hỏi thăm tin tức về con.

Hai người đàn bà cùng ngồi trên chiếc tràng kỷ dài. Người mẹ nhìn cậu con trai. Nó đã lớn thực! Bây giờ nó là một người đàn ông rồi, giống như ông nội nó, Kapitan Sifakas. Cũng cùng cái nhìn trìu mến vuốt ve, cũng cái miệng, hồn nhiên và nhã nhặn... thỉnh thoảng bà mẹ liếc nhìn người đàn bà trẻ: Biết nói với nó cái gì bây giờ? bà nghĩ, nó là một chủng tộc khác mình, một ông trời khác tạo ra nó, mình đâu có muốn!" Người đàn bà trẻ thì nhìn cái sân rải đà, những chiếc bình trồng cây húng dổi, dàn nho trơ trọi vì muà đông, ở trên bể nước, và bên kia sân, sau dàn nho, cánh đồng trải dài ngút mắt tuyết phủ trắng xóa, những rặng cây cóng lạnh, những thành phố tối thẳm, những đoàn lính kỵ binh Cazăc với những thanh kiếm vung cao trong tay, phá vỡ những cánh cửa nhà và tàn sát những người Juifs (1)... Tuyết rã tan dưới dòng máu nóng tuôn chãy, biến thành một thứ bùn màu hồng điều và những đòan người đàn ông, đàn bà, trẻ em vội vã vừa chạy vừa kêu la...

Người đàn bà trẻ đã muốn lên tiếng nói : Cha tôi không hề để dơ bẩn bàn tay vào việc làm ra những cái máy giết người, ông ấy là một vị rabbin...nhưng người đàn bà trẻ đã im lặng.

- Con đang nghĩ gì vậy? Mẹ Kosmas hỏi. Nghĩ về quê quán nơi con sinh ra phải không ?

- Xa lắm, xa lắm...Ở một thành phố đầy nhà máy.

- Nhà máy gì ? Người ta làm gì trong đó ?

- Những khẩu súng, những ca nông, máy móc...nhưng cha cùa con...

Người đàn bà trẻ muốn nói : "Cha của con không nhúng tay vào việc làm những máy móc giết người. Ông ấy là một vị rabbin (2)...", nhưng cô giữ lại.

- Cái gì, cha của con? Người mẹ già hỏi.

- Đó là một người đàn ông can đảm, người đàn bà trẻ đáp lại trong tiếng thở dài.

Bà mẹ già đứng lên, bước ra sân, ngắt một cành cây húng dổi, trở lại vừa đưa cho người đàn bà trẻ vừa hỏi :

- Ở quê của con có cây húng dổi không ?

- Không.

- Cây này mọc từ mộ của Chúa Cứu Thế, người mẹ già nói rồi yên lặng .

Tin vui truyền lan khắp xóm. Những bà hàng xóm bắt đầu hớn hở kéo nhau tới đầy nhà. Các bà xem xét từ đầu tới chân người đàn bà Do Thái trẻ hệt như xem xét một con thú lạ nào đó mà các bà chưa bao giờ được nhìn thấy. Mới đầu thì chỉ quan sát bằng mắt rồi từ từ sáp lại gần, những cánh mủi phập phồng đánh hơi...

- Này bà có thấy mùi người nó ra sào không ? Một bà nói nhỏ với bà bạn đứng bên cạnh.

- Nó có mùi Do Thái, bà nọ đáp lại với đôi môi hơi chúm lại . Đó, mùi tụi nó như thế đó.

Kosmas nhìn vợ mình với ánh mắt thật trìu mến thương cảm. Nàng như một con thiên nga bị thương đứng giữa đám ngỗng, vịt và chim bách thanh đang cùng dương cổ quan sát rồi đồng loạt kêu inh ỏi.

Maria bưng ra một chiếc khay cà phê và mứt. Maria cằn cỗi hẳn đi. Một giải đen quấn quanh cổ để che những vết nhăn. Maria hằn học nhìn Chryssoula làm như người đàn bà mà Kosmas dẫn về là một kẻ thù của cô. Người đàn bà này trẻ, xinh xắn hơn cô ta và đã chiếm mất người anh của cô.

Kosmas đứng phắt dạy, anh không thể nào để mất thời giờ được nữa.

- Bây giờ tôi phải làm một vòng để chào tất cả Candie... Kosmas lên tiếng nói với tất cả mọi người rồi ra cửa bước nhanh về hướng tòa tổng giám mục .

__________________________

Ghi chú :

(1) người gốc Do Thái

(2) trưởng giáo Do Thái giáo.

ĐÔI DÉP MÀU THIÊN THANH

Nguyễn Lâm Cúc

Anh từng là một sĩ quan. Tiếng Anh dù có chút vất vả, nhưng lúc cần thiết anh cũng làm người nghe hiểu được điều muốn nói. Đã gần 30 năm, người quen biết chỉ còn thấy anh là một gã nhà quê, quần áo nhếch nhác, miệng dẻo nhẹo, chuyên bán đủ thứ hằm bà lằng ở chợ Long Mây.

Với chiếc honda cà khổ, khói xịt như lò nung xi măng, Anh chở ra chợ mớ rau lang, vài ký măng tre, chục trứng gà. Khi khác, là tạ đậu xanh, nửa bao gạo. Anh nói, gạo nhà anh là gạo sạch, bà con mua ăn thử vài tháng sẽ thấy không bổ bề ngang cũng bổ dọc. Vú sữa nhà anh cũng chính hiệu vú sữa không thuốc trừ sâu, bằng chứng là sâu vẫn sống chung với quả. Cái duyên mua bán của anh đến chị Tám Thảo cũng phải ghen, dù chị bán đắt hàng có tiếng khắp mấy chợ lân cận. Nhờ thế, anh bán được giá tất cả những gì do chính bàn tay anh làm ra. Sáng nay, sau khi bán xong mấy chục trứng gà, anh cười toe với chị hàng rau. Miệng nói, em gói cho anh hai ngàn cải bẹ, một ngàn giá. Chị mày thích chanh, mày bỏ vài quả vào đó nữa. Tay anh nhanh nhẹn nhặt hết đống lá bắp cải già cho vào túi, miệng lại nói, anh dọn rác giúp em cho hàng rau của em thêm bắt mắt. Cô bán nói, thôi không cần ông anh nịnh, mai cứ ghé lại mà lấy mớ rau úa về cho thỏ ăn, anh ạ.

Chưa về tới nhà, miệng anh đã oang oang. Hôm nay bán trứng được bảy mốt ngàn. Anh mua mấy thứ hết ba chục. Một ngàn mua cho em bịt chè. Còn bốn chục em à.

Thêm bốn chục nữa là mình có tám trăm phải không anh? Chín ngày nữa đến lượt thằng Hiếu về lấy tiền, còn thiếu bốn trăm nữa mới đủ triệu hai, giờ đến đó bán gì anh hè?

Em đừng lo. Anh cười sảng khoái, tiếng cười làm bầy két đang ăn bắp đầu ngỏ giật mình bay lên. Bây giờ cứ ăn chè đi đã. -Anh đi lấy chén, đổ bịt chè ra cho vợ.

Chị không biết chữ, nhưng lại đọc được mọi ngôn ngữ của cây, của con vật mà chị trồng, hoặc nuôi. Nhìn đám lúa xanh mởn, nhưng chị bảo lúa bệnh rồi, cần bơm ngay vài bình thuốc trừ đạo ôn. Anh cun cút làm theo ngay. Hôm qua, chị lại nói, phải xịt thuốc cho vườn điều, bọ xít muỗi hút cành non mới nhú. Anh chịu, tuyệt không thấy gì khác lạ ở cây, nhưng anh biết chắc chị nói đúng. Đã có lần anh chần chờ, hậu quả là mất trắng vụ đậu xanh do rầy nâu phủ, con anh thiếu tiền đóng học phí mất một học kỳ. Đến giờ, anh vẫn thấy cay mắt khi nhớ lại kỷ niệm, vì thiếu tiền, bé Liễu buổi sáng đến giảng đường với chiếc bụng cồn cào từ đêm trước. Hôm đó do đói quá, bé Liễu mua một củ khoai nướng, đứa bạn lao ngang qua, miệng nói cho miếng, tay bẻ củ khoai. Củ khoai nướng mới tám rưởi, vuột hết ruột vào tay người bẻ. Bé Liễu cầm mẩu vỏ chưng hửng, bất chợt hai dòng nước mắt chảy dài.

Nghe con kể, anh ân hận vì đã từng tiêu 3 ngàn vào ly càphê buổi sáng. Từ đó, anh chẳng tiêu bất cứ xu nào cho mình nữa. Gom hết các thứ nuôi, trồng. Năm nào nhà anh cũng phải vay thêm chục triệu mới đủ cho cả bốn con ăn học. Dẫu thế, anh và chị cũng quyết làm chiếc thuyền đưa các con đến bến tri thức. Nhiều năm rồi, chị chưa từng biết đến một chiếc áo mới. Ngay cả dép cũng lượm lặt đâu đó, chiếc đực chiếc cái. Mà cũng chẳng cần đến dép, chị suốt ngày dưới ruộng, trên rẫy. Đôi dép cũng chỉ mang lúc rửa chân, đi ngủ thế. Đã thế, mang gì mà chẳng được. Thế nhưng có lần chị buộc miệng nói, chị thích đôi dép màu thiên thanh.

Hôm nay, anh đi chợ về hớn hở nói cùng chị, em à, anh có mua quà cho em.

-Quà gì? Anh lấy tiền đâu mua? Tiền cho bé Liễu đóng học phí còn thiếu sáu trăm nữa đó, nhưng chỉ còn bốn ngày là phải gửi rồi, anh mà tiêu một đồng trong số tiền bán lứa thỏ này là không được đâu.

-Đây. Tiền bán thỏ có phải chín trăm hai không? Anh đưa em chín trăm ba luôn đó.

-Ở đâu anh có tiền vậy? Chị ngạc nhiên.

-Anh vênh mặt lên nói, thì anh kiếm chứ đâu? Coi thử có vừa không? Anh vừa nói, vừa mở bao giấy nilon lôi ra một đôi dép, cẩn thận mang vào chân chị- Anh mua cho em dôi dép nhựa cao cấp. Nhựa mềm thiệt mềm. Đi thử có đau chân không?

Chị xỏ bàn chân nứt nẻ vào đôi dép màu xanh, bước tới bước lui vài bước rồi gật gù.- Dép êm thiệt. Nhưng nói cho em biết, tiền đâu anh có vậy hả? Không nói, em cất dép, không đi đâu đó.

- Tiền anh bán ve chai chứ đâu. Nhìn coi, đống chai nhựa hầm bà lằng anh lượm góp mấy năm nay...

Chị ngó theo bàn tay anh chỉ, chỗ góc hè nơi có cái bao tải đựng những mẩu sắt, bia lon, dép đứt, giấy bìa cứng anh tom góp mỗi khi thấy đâu đó vương vãi, giờ không còn nữa. Mắt chị tràn ra giọt lệ nóng bỏng, đầy hạnh phúc.

TỰ DO HAY CHẾT - TỪ VŨ CHUYỂN DỊCH TRUYỆN CỦA NIKOS KAZANTZAKIS

CHƯƠNG XII

Kỳ thứ 3

Cũng trong lúc người thợ thơ già thuật lại câu chuyện đảo Crète và Chúa Jésus thì viên Pacha (tổng trấn) Thổ, tại dinh của ông ta ở, liên tục châm hết điếu thuốc này sang điếu khác. Dạo này, ông ta không được khoẻ người cho lắm. Tin tức từ thủ đô Constantinople đến không lấy gì làm tốt đẹp, về mé núi Mont Séléna cũng vậy. Trên toàn đảo Crète này, hầu hết các thủ lãnh người Crète đã ít ngoan cố hơn; họ bàn bạc trao đổi với nhau các biến cố, sự kiện đã, đang diễn ra, mất hết hy vọng vì ngay cả Hy Lạp, Âu châu và nước Nga cũng bỏ rơi họ , tuy thế cũng còn một số người cầm đầu còn lưỡng lự nhưng rồi cũng chỉ trước hoặc sau cái đám còn lại này cũng sẽ phải đến cong lưng cúi lòn trước mặt ông .

" Ta đã chế ngự được Crète, vị Sultan (vua nước Thổ Nhĩ kỳ) của viên tổng trấn này đã tuyên bố, ở đảo Crète người ta không còn nghe một tiếng súng nào nữa, tất cả những đặc ân mà ta đã ban cho đám dân ở đảo này ta sẽ lấy lại bởi vì chúng nó đã phản bội ta khi chúng dám vùng lên nổi loạn kháng cự lại ta ".

Nhưng trong thực tế thì tại đỉnh núi Mont Séléna, tiếng súng vẫn đều đặn nổ, ở tận mãi Constantinople mà người ta vẫn còn nghe được, thủ lãnh Mikhalis không đầu hàng và vua Thổ nổi điên. Nhà vua tức giận gởi cho viên tổng trấn cầm quyền ở đảo một cái túi vải kèm theo một mệnh lệnh :

"Bỏ cái đầu của tên Kapitan Mikhalis vào túi này rồi gởi lại cho ta. Nếu không được thì hãy bỏ vào đây chính cái đầu của nhà ngươi!".

Nghĩ tới đây, tổng trấn giật nẩy mình, rờ chiếc túi đang đeo ở cổ, lẩm bẩm thề :

"Vâng, có tiên tri Mohamed chứng dám, tôi sẽ phải bầm nát mình tên ngoại đạo ngoan cố này mới được. Đúng, bầm nát rồi để cho tên đầu bếp của tôi nặn thành từng viên một , phân phát cho đám đạo Thiên Chúa bắt chúng nó phải ăn. Trước tiên, một phần, ta sẽ gởi tặng ngay cho "thầy cả" (giám mục chính thống giáo) của chúng ở Neratze !".

Pacha thắt lại vòng đai đeo lưỡi gươm của mình, tiến lại gần cửa sổ nhìn về phía những dãy núi chết tiệt ở phía xa.

" Cái thằng ngoại đạo này thực ra nó cũng khoẻ đấy chứ, lực lượng của mình hết lính chính quy đến đám lính trừ bị bao vây nó kín mít, chặt đường tiếp tế vũ khí, lương thực , nước nôi mà nó cũng vẫn ...."

Viên tổng trấn này cũng biết rằng Kapitan Mikhalis và đám nghĩa binh đang thiếu ăn thiếu uống.

" Hãy rút đi nơi khác đi, Kapitan Mikhalis, rút đi với đội ngũ của ông, vũ khí, cờ quạt đầy đủ. ta thề với Mohamed là ta sẽ không hề động chạm đến ngay cả một sợi tóc của ông nữa!".- Pacha đã gởi một sứ giả lên núi chuyển lại câu nói này với thủ lãnh Mikhalis.

" Đến khi nào mà ta còn một hơi thở, ta vẫn ở lại đây. Ngay cả lúc mà toàn đào Crète này hàng phục nhà ngươi ta vẫn không bỏ súng đâu... Ta trịn cứt trên râu Mohamed , tiên tri của nhà ngươi Pacha ạ!". Câu trả lời của Kapitan Mikhalis được sứ giả chuyển lại cho Pacha.

" Cái đảo Crète chết bầm này ! đúng là một cái nhiệm sở khốn nạn của một viên tổng trấn!" - tên Pacha Thổ to béo vừa lẩm bẩm vừa mở nút cài sợi đai, tháo kiếm ra. " Ta không thể trèo lên núi vào giữa muà đông như thế này để đuổi theo cái tên quỷ quái đó được! Ta sẽ gởi thêm quân lên."

Viên tổng trấn tiến gần chiếc lò sưởi đang cháy rực , vỗ hai tay vào nhau . Tên nô lệ da đen xuất hiện.

- Đem hạt dẻ và rượu raki lại đây cho ta! , Sélim, tối nay ta lại cảm thấy bực bội trong người, mày có biết nhà Vua đã nói gì với ta không ?

Tên nô lệ da đen không đáp , mang lại một ly rượu raki, quỳ gối rồi ấn một sâu hạt dẻ vào than đang cháy đỏ rực trong lò sưởi.

Pacha mở nút áo rồi nằm dài trên tấm phản.

- Kể cho ta nghe vài điều gì đó dễ chịu, ngay cả chuyện mày nói dối nói láo cũng được. Xin đấng Mohamed tha tội!.

Hàm răng ngời sáng, trắng xoá của tên da đen nô lệ mở rộng :

- Thực là đúng lúc, ngài tổng trấn Effendi ạ, tôi đang có một tin mừng để báo với ngài. Tin này sẽ biến trái tim ngài trở thành tươi đẹp như một vườn hoa.

- Nói đi, Souleïman đáng ghét, con cáo già mập Sélim của ta ơi, cầu phúc cho nhà ngươi! Kapitan Mikhalis bỏ súng đầu hàng hả ?

- Không, một tin vui khác cơ, ngài tổng trấn ơi, tin mừng hơn cơ. Ngài biết Hamidé Moula chớ gì ?, mụ trừ ma trừ qủy có vị Thánh ở trong sân nhà bà ấy đó...Tối nay, tôi vừa yêu cầu bà ấy gieo đậu xem quẻ để tiên đoán tương lai cho ngài. Ngồi ngay giữa sân với một chiếc sàng và một túi nhở đựng đậu trộn lẫn đủ thứ vỏ sò sò, vỏ hến, sỏi, xương dơi. Bà ta cuí mình xuống thổi sau đó lẩm bẩm những câu thần chú . Bất thần, bà ta kêu lớn, tung chiếc mạng che mặt lên trời rồi đứng dạy nhảy múa.

" Bà đã trông thấy gì đó hở Hamidé Moula? Tôi cũng la lớn hỏi, Những hạt đậu nói gì thế? Điều lành hả ?

" Bà ta bình tĩnh trở lại, ngồi xuống đất , lấy ngón tay rờ lần lượt hết hạt đậu này tới hạt đậu khác rồi nói :

" Ta trông thấy một chiếc mũ đấu của người Thổ Nhĩ Kỳ màu đỏ bao trùm tất cà đảo Crète, từ Craboussa cho tới tận tu viện Toplou! Ta thấy vị tổng trấn, nè, con ốc chết nhỏ này, nhận được một sắc dụ từ Constantinople đóng dấu vàng, những chữ vàng, những chiếc dải quấn vàng. Nhà vua gởi cho tổng trấn sách vàng hay có thể quân hàm vàng...biết đâu đó là con gái vua đến để kết hôn với ngài tổng trấn. Trước thánh thần , các vị đang nghe tôi nói đây, tôi không thể phân biệt được thật rõ rệt.

"Nói chậm lại một chút, Hamidé Moula, tôi nói với bà ta. Lúc nào thì những chuyện tuyệt vời đó tới ? Tôi phải về kể lại chuyện này với Pacha để ông ấy thưởng tôi, thưởng cả bà nữa chớ ! Bà ta lại cúi xuống, trộn những hạt đậu, liệng lên , liệng lên nhiều lần...

- Đấy là ba "kỳ hạn" ngắn, bà ta trả lời tôi. Chạy nhanh về nói với Pacha để ông ấy yên tâm...

" Ngay lúc mà ngài vỗ tay gọi tôi, Phacha Effendi ơi, chính là lúc mà tôi vừa từ nhà Hamidé Moula trở về để đem tin vui cho ngài đó...".

Viên tổng trấn không ngừng tay lần chiếc xâu chuỗi bằng hổ phách của ông ta, im lặng nghe, há tròn miệng. Khuôn mặt ông ta dịu lại, thiếp ngủ, đôi mắt nhắm , mơ màng nhìn thấy những sứ giả của vua Thổ xuống tầu ở Candie, dẫn theo sau một đoàn lạc đà đầy quà tặng mà bố vợ ông ta gởi cho ông. Hết chiếc bao này, tới chiếc túi khác chứa đầy sách vàng, đầy sa cừ, ngọc trai, đầy những gói quả nhục đậu khấu, quế. Rồi, một cô gái nô lệ nhỏ nhắn cung kính đỡ con gái nhà vua trong trang phục lụa là rực rỡ từ trên mình con lạc đà trắng bước xuống. Công chúa, thân hình mảnh mai, lúng lính, đong đưa, thanh thoát bước lên từng bậc thềm dinh tổng trấn.

Souleïman ngừng kể , Pacha giật mình choàng dạy, vưà ngáp vừa hỏi :

- Bộ hết chuyện rồi hả Souleïman ?

- Vâng, hết rồi Pacha Effendi.

- Tốt! tốt ! giờ thì hãy đặt bình lên lửa chuẩn bị một tách cà phê thật nhiều kem, như vậy sẽ làm cho ta tỉnh táo một chút. Hạt dẻ đã chín chưa ?

- Ngài có gởi một chút tiền thưởng cho Hamidé Moula không ?

Pacha mỉm cười nói kháy :

- Souleïman ơi, đừng để chuyện đó dâng lên tới đỉnh đầu ! Hãy chờ qua hai "kỳ hạn" đầu tiên này xem sao đã!

"Xem vậy mà ông ta cũng không ngu dại chút nào ..." tên nô lệ da đen không vui vẻ cho lắm vừa lẩm bẩm vừa bưng chiếc bình cà phê đặt trên ngọn lửa.

Ngày đã hết.

Ngồi trên chiếc ghế giám mục, vị Métropolite * - người mà Pacha gọi là "thầy cả" - vẫn còn cầm trong tay chiếc ống nhòm rồi thỉnh thoảng đưa lên chăm chú quan sát mặt biển Crète nhấp nhô sóng trong cơn bão với một vẻ lo âu .

Hôm nay, giám mục đang chờ đợi, theo một chiếc tầu, mỗi tuần tới Candie một lần , người mang sứ điệp bí mật của Hy Lạp tới cho ông. Người sứ giả này phải mang tới đây cho giám mục những chỉ thị ấn định đường lối thích hợp để giám mục theo đó mà hành xử trong những giờ phút nghiêm trọng này. Trên những dãy núi, những vị thủ lãnh cuối cùng của hàng ngũ kháng chiến vẫn không chịu hàng phục.

" Vì tình thương , Thượng đế tốt lành , hãy làm cho tim chúng con cứng rắn lại rồi bỏ súng xuống. Hãy cho chúng con thời gian để lấy lại sức, chúng con và Đức Mẹ đau thương, rồi sau đó, Đức Chúa Trời vĩ đại! Sẽ lại có dịp để chúng con vùng dạy một lần nữa!, vị giám mục khẩn nguyện "

" Phải giả bộ hôn bàn tay mà mình không thể chặt được bây giờ hay sao chứ ? Không, tiếng trả lời của những người cuồng nhiệt nhất. "Tự Do hay Chết!" để rồi Hy Lạp vừa run rảy lại vừa đe dọa đế quốc Thổ Nhĩ Kỳ hay là qùy lạy các nước Âu châu để được họ trợ giúp.

Giám mục do dự, lưỡng lự giữa hai giải pháp . Đầu ông thì ra lệnh cho ông :"Hãy bình thản, hãy kiên nhẫn, cứ cúi đầu xuống!". Nhưng cùng lúc đó, tim ông, trái tim điên cuồng không cần tính toán, lại gào lên :"Tự Do hay Chết!". Ngày hôm nay, may mắn thay, một sứ giả sẽ mang mật lệnh của Hy Lạp sang cho ông. Ông sẽ theo đúng chỉ thị của mật lệnh này để xử trí.

Suốt cả ngày , Métropolite đã chăm chú theo dõi mặt biển với chiếc ống nhòm của ông. Nhưng trời thì sám xịt, bảo tố nổi lên và tầu không tới được.

" Thôi hãy kiên nhẫn vậy, ngày mai trời sẽ sáng sủa hơn, tầu sẽ tới. Bữa nay , kể như là chấm dứt..." Giám mục tự nhủ rồi bước xuống , đi vào trong nhà thờ cầu nguyện Thượng đế làm phép cho nguôi ngoai cơn bão.

* : Métropolite : tước vị được gọi của một số giám mục của Chính thống giáo

... CÒN TIẾP ...

- Mời đọc tiểu sử Nikos Kazantzaki tại: http://vietart.site.voila.fr/index4.26.html.

TỪ VŨ

LỤC BÁT PHẬP PHÙ

( Ảnh coppy trên mạng)

Nguyễn Lâm Cúc

Tháng Chạp nhiu nhíu chân mày

Trong con mắt Tết đỏ cay ớt tình

Tháng Giêng rụng rún sân đình

Tay cầm đau đáu, niệm kinh phập phù

Hoá vàng những giấc mộng du

Còn trơ khâng khấc cợt đùa nhân sinh

Trăng từ cái độ lặng thinh

Đêm qua giả biệt lạy mình, chào ta.

TỰ DO HAY CHẾT - TRUYỆN CỦA NIKOS KAZANTZAKIS ( tiếp theo)

TỪ VŨ phỏng dịch tiểu thuyết Καπετάν Μιχάλης (Kapitan Mikhalis) của Nikos Kazantzakis

Kỳ thứ 2

Lúc hai ông cháu Thrassaki bước vào thì nhà đầy người. Đàn bà trong gia đình và những người đàn bà láng giềng cũng đều có mặt. Cả xóm tụ lại để nghe người thợ làm thơ - ngâm thơ già, Kriaras, vừa từ đâu tới . Chỉ ở tại nhà Kapitan Sifakas này là người thợ làm thơ già mới có thể có được những thức ăn vừa ngon lành lại vừa dư giả nhất trong làng; hơn nữa ông lại còn có thể tạm trú bao lâu cũng được. Người già thợ thơ để một bộ râu dài rất đặc biệt vì được chia ra làm hai điểm, cặp mắt màu xanh, ăn to nói lớn, ưa rượu trà và khi còn trẻ rất thích tán tỉnh đàn bà con gái. Trong một cuộc vùng dạy đòi độc lập ngày trước, khi đó ông ta hãy còn non choẹt, làm mục đồng chăn cừu trên nuí vùng Mehmet-Ali, cạnh Kastéli. Chàng mục đồng trẻ nổi máu yêu nước vất chiếc gạy chăn cừu cầm súng lùa hết cả trâu, bò của chủ tới hiến tặng cho đoàn người kháng chiến đang thiếu thốn lương thực. Từ khi toàn đảo Crète lại bị rơi vào vòng nô lệ của bọn Thổ, Kriaras không bao giờ còn dám bước chân quay lại vùng Kastéli nữa. Ông lang thang hết nơi này qua nơi khác quanh vùng Réthymno, làm từ nghề khuân vác hành lý , rồi sang nghề bán hàng rong, sau đó sang nghề đánh đàn lyra... Thích chọc ghẹo đàn bà con gái nên ông ta cũng bị ăn đòn nhiều lần nhưng rồi vẫn chứng nào tật nấy phải đợi tới ngày hôm đó gặp đúng tay Kostandaras, một người cầm đầu đám chăn cừu trên đỉnh núi Ida, lấy dao mà anh ta thường xử dụng để thiến những chú cừu đực xử tội vì Kriaras đã dụ dỗ Kroustalénia, con gái cưng của anh chùm căn cừu này. Rất có thể là chàng thợ thơ đã bị thiến mất bộ đồ lòng của ông ta, như nhiều người đồn đại, vì từ sau vụ đó Kriaras đầm tính hơn , mập mạp ra rồi khởi sự chuyển sang hành nghề thợ làm thơ. Kriaras đi hết làng này sang làng khác ngâm thơ do chính ông ta tự sáng tác để mưu sinh.

Những người nhà quê xúm lại quanh ông Kriaras, tròn mắt thán phục tài nghệ của ông ta và tự hỏi làm cách nào mà ông lại có thể tìm ra được những câu, những chữ rồi gắn ráp lại để ngâm kể những điều, những câu chuyện làm cho họ phải rơi nước mắt mỗi khi nghe.

Cuộc đại cách mạng như sống lại trong những câu thơ được ngâm lên, những vị anh hùng thân thoại như thoát ra từ đáy mộ , thánh Arcadi bừng dạy đến ngay chính những người già cả cũng còn phải rút muì xoa thấm nước mắt. "Arcadi vẫn cầm cự và chiến đấu, người nghe tưởng tượng, vị thánh hiển linh này vẫn sáng chói, vẫn sống động, tồn tại qua những vần thơ của Kriaras, nghĩa là tồn tại muôn thuở.

Khi nghe ông, người ta tự biển đổi để trở thành tốt đẹp hơn; ngay những kẻ hà tiện cũng còn vui vẻ mở hầu bao, mở tủ đựng thức ăn dự trữ rồi trút vào hai chiếc túi đeo vai của ông thợ thơ hết đậu trắng, đậu đỏ, hạt dẻ ... đến bánh mì, mướp ... lẫn lộn đủ thứ trong khi đó khuôn mặt xám nắng của Kriaras nở một nụ cười thật sảng khoái nhìn hai chiếc tuí càng lúc càng đầy .

Ngày hôm đó, những người đàn bà nhà quê ở đây đã nhìn thấy Kriaras từ xa. Ông ta đã vượt nuí, vượt đồi tới đây, chắc hẳn ông ta phải có tin tức về chồng, con của họ. Thế là các bà xúm lại đi theo ông ta để hỏi thăm nhưng lần này thì Kriaras lại vội vàng, đi thẳng tới nhà cụ già Sifakas, ông đang đói.

Đúng vào lúc hai ông cháu Thrassaki bước vào , ông già Kriaras đang ngồi chễm chễ trên một chiếc ghế gỗ chạm, ngay trước lò sưởi để sưởi.

- Chào nhà thợ thơ! ông nội Thrassaki lên tiếng chào đón người khách tới nhà mình.

Người thợ thơ già đứng lên . Kapitan Sifakas lớn tuổi hơn ông , hơn nữa lại là chủ nhân của ngôi nhà đầy độ lượng này, chưa hết, Kapitan Sifakas lại còn là một chiến binh lừng danh một thuở mà người thợ thơ phải tôn kính.

- Chào ngài, Kapitan Sifakas, mãnh hổ đầy kinh nghiệm của đảo Crète! Thời gian gần đây tôi khởi soạn những bài thơ để ca tụng sự nghiệp của ngài, chúa tể Sifakas, tôi ước ao làm cho tên tuổi, sự nghiệp của cụ sẽ được trường tồn với thời gian.

- Hãy để cho ta chết cái đã, ông nội Thrassaki đáp lời ông thợ thơ, khuôn mặt ông nội như sẫm lại.

- Ông Kriaras ơi! Có tin tức gì mới không ? Bà Mastrapas có vẻ không còn kiên nhẫn lên tiếng để hỏi thăm tin tức về chồng bà. Ở trên đỉnh núi đá cao kia, chồng bà, một người đàn ông không hề biết đến chuyện gươm súng , bây giờ ra sao? Tôi là vợ của Mastrapas, người bán nhạc buộc ở vòng cổ ngựa đó.

- Bây giờ tôi muốn được ăn một chút cái đã, người thợ thơ gìa đáp lại, sau đó uống một cái để tâm trí tỉnh táo. Lúc này, đầu tôi như một cái tổ ong kêu vo vo vì đói.

- Đem lại đây cho ông ấy cái gì để ông ấy ăn, cụ già chủ nhà lên tiếng vui vẻ gọi. Nhớ cầm lại luôn cho ông ấy một bình rượu , nhớ rót đầy đấy nhé. Bao tử ông già thợ thơ này không có đáy đâu, mang ra đây càng nhiều càng tốt vì bao nhiêu cũng khó đủ với ông ấy đâu.

Người thợ thơ cười khoái chí.

Người trong nhà mang lại một chiếc bàn thấp, ông già thợ thơ ngồi xệp dưới nền đất, chân xếp chữ ngũ, ngay trước lửa rồi cứ thế mở rộng cái miệng, như miệng một chiếc giếng, ngồm ngoàm nhai nuốt.

Những người đàn bà đứng bao quanh, đầy vẻ ngưỡng mộ, nhìn người thợ thơ gìa vét cạn tận đáy mấy chiếc tô bằng sành đựng thức ăn. Ngồi đối diện với người thợ thơ, cụ già chủ nhà với hàm râu vẫn còn tô điểm những vết sơn đỏ cũng yên lặng ngắm nghía người khách đang ăn.

Người ta chỉ nghe được tiếng răng nhai rồi nuốt của ông thợ thơ gìa... hoặc tiếng rót rượu từ chiếc bình ra ly của ông ta.

Rồi thì cuối cùng Kriaras cũng ăn uống xong. Chùi hàm râu, uống thêm một cái nữa, nhận ra rằng trước mặt mình là vị chủ nhà Kapitan Sifakas và chung quanh là những người đàn bà đang đứng hồi hộp chờ đợi .

- Nào, bây giờ thì các bà có thể hỏi, vừa nói, ông thợ thợ vừa duỗi dài hai chân trước lò lửa.

Thế là các bà uà tới, tới tấp hỏi: Chồng tôi, anh tôi, em tôi, con tôi, ông có gặp không? Có bị thương hay không ? Sống hay chết? Tất cả những câu trả lởi đều như treo trước đôi môi người thợ thơ già. Nói cho đúng ra , thì Kriaras nào có nhìn thấy người chồng, người anh, người em, người con nào của bà nào đâu. Làm sao mà ông ta lại có thể lội bộ lên tới được tận đỉnh những ngọn núi tuyết phủ trắng xoá như thế được chớ ? Ông tới đó để làm gì trong cái lạnh, cái đói, súng đạn chết chóc đó chớ ! Thơ ca thì cần phải có một sự an toàn và thoải mái mới có thơ được. Ông không trông thấy bất kỳ ai nhưng bây giờ thì bụng đã no, ông thấy thương hại cho những người đàn bà này nên ông quay lại lần lượt trả lời một vài tiếng trấn an. Thế là, sau khi bà này yên lòng ra về lại tới lượt bà khác ...

Khi tất cả đều đã nhận được tin mừng, căn nhà trống trải hẳn , người thợ thơ già nhìn cụ chủ nhà, vừa cười vừa nói :

- Tiên đoán sự hạnh phúc thì hạnh phúc nó tới!. Bổn phận của tôi là nói lên những lời tốt đẹp. Ông Trời tốt kia cứ tự động làm điều ngược lại đi. Ông Trời cũng phải làm bổn phận của ông ấy như tôi chớ ! .

- Nhưng ông đã dùng những lời dối trá để an ủi người ta, cụ chủ nhà đáp lại.

- Tôi là một người thợ thơ, có nghĩa là người mang lại những niềm vui. Đó là công ăn việc làm của tôi mà .

- Bây giờ thì chỉ có hai ta với thằng cháu đây, đàn ông với đàn ông, hãy nói thực đi! Ông đi hết làng này sang tỉnh khác, hẳn là ông đã nghe ngóng được những tin tức đồn đại? Với cặp mắt tinh lanh của ông, chẳng có gì mà qua mắt ông được, ông đã nhin, nghe được điều gì lý thú hay không ? Đảo Crète này của chúng ta có cơ may tìm lại được Tự Do hay không hở ông Kriaras. Người ta đồn rằng ông trò chuyện được với ông Trời hiền lành khi ông chỉ có một mình, ông, người thợ làm thơ. Ông Trời nói gì với ông ? Có phải là cuối cùng thì Trời cũng sẽ giải phóng cho Crète của chúng ta không ?

Kriaras cúi cái đầu to tướng của mình, chữ nghĩa hình như đang trộn lộn trong lồng ngực ông rồi quấn cuộn dâng lên cổ họng. Ngừng lại một chút để suy nghĩ, sắp xếp :

- Cụ Sifakas ơi, bây giờ chỉ có 3 chúng ta, tôi sẽ noí với cụ một điều bí mật mà không bao giờ tôi thố lộ với bất kỳ người nào. Cụ cũng đã một trăm tuổi rồi tất nhiên cụ chẳng còn sợ gì sự thực...

- Đúng, ta chẳng sợ sự thực, cụ già chủ nhà đáp.

- Vậy thì, cụ hãy nghe tôi nói đây: Khi mà Chúa Jésus ra chào đời, mọi quốc gia trên thế giới - Trắng, Đen ,Vàng - đều tới đón mừng Người . Khi Người từ giã cõi trần ai này, cũng những quốc gia này đều chung lời vĩnh biệt Người. Đảo Crète của chúng ta cũng tới, chịu tang, trên đầu một chiếc khăn chùm đen. Crète đứng riêng lẻ , trình diện sau cùng. Làm thế nào để có mặt được cùng lúc với các nước lớn trên thê giới chớ ? Anh , Nga , Mỹ, Pháp ? Crète chờ tới khi các nước lớn đã rút chân hết mới dám lại gần để qùy lạy dưới đôi chân đầy máu của Chúa. Cuối cùng đêm xuống. Suốt cả ngày hôm đó mặt trời nóng tới độ thiêu đốt cả đá. Buổi tối, mây chất chồng lại, bầu trời trở thành đen sạm và những giọt nước nóng khởi sự rơi. Đó chẳng phải là những hạt mưa mà là những giọt lệ.

" Chúa Cứu Thế mở choàng đôi mắt. Trong cái tranh tối tranh sáng và mưa lệ. Chúa nhận rõ ra được một người đàn bà trang phục một màu đen tuyền. Tưởng đó là Thánh Nữ Đồng Trinh, Jésus kêu lớn một tiếng : " Mẹ! " . Bấy giờ Crète ngẩng đầu lên nhìn, một tia chớp loáng xé bầu trời, khuôn mặt rạng rỡ. "Chuá ơi! vừa gọi đáp vừa mở rộng hai cánh tay, con không phải là Thánh Nữ Đồng Trinh, con là đảo Crète!"

" Rồi một giọng nói của Chuá :"Lại đây!" Crète run rẩy tiến lại thật gần , ôm ghì lấy cây thập tự giá, cúi hôn hai bàn chân bị đòng đinh của Chúa, miệng dính đầy máu. Crète lẩm bẩm : "Jésus...tại sao lại bỏ con ?"

" Rồi giọng nói từ trên thập giá thêm một lần nữa vọng xuống : "Đừng khóc? Giơ cao bàn tay phải của người lên rồi hãy nhìn kỹ.

" Crète đưa bàn tay phải lên, cụ đoán thử xem Crète nhìn thấy gì dưới ánh sáng của những tia chớp :ngay ngón tay trỏ, một hình vòng , chiếc nhẫn sáng ngời.

" Nhẫn đính hôn, Jésus! Crète kêu lên, cùng lúc tim đập thật mạnh, nhẫn đính hôn hay một mắt dây xích?

" Jésus mỉm cười, nghẻo đầu sang một bên, với một giọng thật yếu, thì thào điều gì đó. Cái gì ? Crète không nghe được lớn tiếng hỏi rồi lập lại :

" Nhẫn dính hôn hay là một mắt của sợi dây xích? Crète nói thật lớn thêm một lần nữa. Nhưng chẳng có tiếng trả lời. Crète lại kêu. Cũng không nghe gì nữa !

Kriaras ngừng lại một chút, tiếp tục :

- Crète vẫn còn đó, Crète khốn khổ dưới bóng tối, dưới ánh mặt trời , trong mưa lạnh, vẫn trang phục màu đen như một người goá phụ, Crète vẫn gào , vẫn kêu, cụ Sifakas à!

Tới đây, người thợ thơ già thở dài. Trong chiếc bình chứa rượu còn một chút, ông ta với tay lấy rót ra ly uống cho đở khan cổ. " Crète đau thương ... " Vừa lẩm bẩm nói, Kriaras vưà đứng dạy.

Ông nội cũng đứng lên, lớn tiếng gọi con dâu, bà Katérina.

- Lấy thêm một bình rượu nữa cho ông ấy con ơi. Bữa nay ông ấy xứng đáng được thưởng công .

Dứt lời cụ quay lại người thợ thơ già hỏi :

- Răng ông còn tốt không ?

- Chỉ thiếu có 1 cái thôi, vừa cười Kriaras vừa trả lời, duy nhất chỉ một cái mà chính tôi đã dùng kềm tự nhổ lấy. Đó là chiếc răng khôn cụ ạ.

- Mang cho ông ấy hai nắm hồ đào và trái hạnh nữa. Cụ chủ nhà nói thêm.

Ông thợ làm thơ được chủ nhà tiễn chân ra tới tận cửa hệt như một vị khách qúy.

- Thôi ông đi nhé, nhớ cẩn thận giữ gìn sức khoẻ, Kapitan Sifakas đưa tay bắt tay, nói. Nhưng nếu ông có kể chuyện này nữa thì nên để cho Chuá Cứu Thế trả lời : "Đó là chiếc nhẫn đính hôn" . Ông cũng đâu có bị mất mát gì khi để Jésus trả lời như thế bởi vì như ông đã nói khi nãy: Tiên đoán điều hạnh phúc, hạnh phúc sẽ tới!

- Cứ yên tâm, Kapitan Sifakas ơi, tinh ranh còn hơn qủy, người thợ thơ già đáp lại. Cụ cứ yên tâm, vả lại, đâu có phải lúc nào tôi cũng chỉ kể có một chuyện giống hệt vậy với mọi người . Tôi là dân chuyên nghiệp nên tùy theo người nghe mà kể !.

Đứng trên thềm cửa, ông nội thằng Thrassaki dõi mắt trông theo người thợ thơ già đang lội trong tuyết để lên dốc . Cũng như ông, Thrassaki nắm bàn tay ông nhìn theo người khách lạ lùng càng lúc càng xa dần .

Lúc người thợ thơ già đã khuất, ông già quay lại hỏi cháu:

- Cháu có hiểu không? Chuá Cứu Thế, Crète , chiếc nhẫn đính hôn...

- Cháu, cháu không thích những truyện thần tiên, đứa cháu trai trả lời ông. Bây giờ cháu đã lớn rồi mà!.

- Khi nào cháu lớn hơn nữa, lúc đó cháu sẽ thấy thích, ông nội thì thầm , rồi cả hai ông cháu cùng im lặng.

... CÒN TIẾP ...

TỪ VŨ

Tự do hay là chết- Truyện của Nikos Kazantzaki

TỪ VŨ phóng dịch

LƯỢC TRUYỆN :

Nối tiếp nhau, từ đời cha cho tới đời con, người dân đảo Crète (Hy Lạp) truyền lại cho nhau nỗi căm hận về kẻ xâm lược Thổ , những kẻ đã chiếm đóng , đàn áp các sắc dân không theo Hồi giáo tại cá quốc gia trong vùng Balkan kể từ ngày thành phố Constantinople (Istanbule hiện tại) bị người Thổ đánh chiếm : gần bốn thế kỷ thù hận, nguồn gốc của những cuộc nổi dậy và bị tàn sát không ngừng lặp đi lặp lại.

Năm 1821 đánh dấu bởi sự vùng dạy dành độc lập của các nước láng giềng . Tại Hy Lạp nói chung và tại Crète nói riêng, những người dân tự hỏi : Bao giờ mới tới lượt mình?

Mỗi mùa xuân, mùa của đổi mới, câu hỏi làm tâm trí mọi người Hy Lạp ở Crète chao đao hơn bao giờ hết và chỉ cần một sự kiện thật nhỏ nhặt cũng đủ là nguyên cớ cho toàn đảo Crete bốc cháy. Tại các đô thị và tại dinh thống đốc, người thống đốc Thổ và người lãnh đạo dân Thiên chúa giáo địa phương phải có trách nhiệm ngăn ngừa trận "hỏa hoạn" này.

Đó là lý do vì sao, không bao lâu trước mùa Phục Sinh năm 1889, Nouri Bey có bổn phận triệu tập Kapitan Mikhalis và bảo ông ta phải quở trách em ông Manousakas, về việc d'n một con lừa vào nhà thờ hồi giáo như để ngạo báng. Cũng muốn xoa dịu người khách được mời, Nouri Bey gọi người đẹp của ông ta , Emine Hanoun , đến hát mừng chào đón một cách danh dự người khách : Chính đấy là tia lửa châm ngòi cho thùng thuốc nổ và tạo nên một trong những thời kỳ bạo lực dữ dội nhất trong cuộc chiến dành độc lập chống lại quân Thổ xâm lược do các nhân vật của tiểu thuyết sử thi này cầm đầu .

Καπετάν Μιχάλης - Kapitan Mikhalis - Tự Do hay Chết - La Liberté ou La Mort - Freedom or Dead , là một trong những kiệt tác của văn học Hy Lạp.

CHƯƠNG XII

Kỳ 1

Mùa đông. Những cơn gió buốt thấu sương từ cao trên những đỉnh núi phủ đầy tuyết trắng xóa ùa xuống, cả đảo Crète lập cập run vì lạnh.

Trên triền núi Sénéla, gần nơi đóng quân của Kapitan Mikhalis, một chiếc hang lớn còn đầy đàn bà và trẻ con nằm ngổn ngang. Đó là một lòng sông rất lâu đời mà nước đã biến mất. Trong bất kỳ một cuộc vùng dạy nào của người đảo Crète tất cả đàn bà , trẻ em đều lên đây ẩn náu để tránh khỏi bị giết hại. Trong cuộc đại cách mạng, những tên xâm lược chó đẻ bẩn thỉu Xa-ra-danh (1) đã quẳng đuốc lửa vào hang thiêu sống những người lánh nạn đang ở trong hang. Đã bao nhiêu năm qua mà bấy giờ xương cốt những nạn nhân xấu số đó còn lấp loáng trắng trên nền đất ẩm lạnh trong góc tranh tối tranh sáng. Và lúc này, những người đàn bà khác, những trẻ em khác cũng lại đang tự phấn đấu với cái đói, cái lạnh và bọn xâm lược Thổ, cũng lại tới nơi đây nằm dài trên lớp tro cốt tóc tang còn phủ dầy .

Ban ngày, mọi người lê chân ra ngoài hang để nhặt nhạnh vài nắm cỏ hoặc vài rễ cây non bỏ vào miệng trệu trạo nhai hệt như những con thú vật. Tất cả đều ngẩng đầu, nhìn về phiá xa trên nuí đá nơi chiến lũy đóng quân của Kapitan Mikhalis, họ làm như thế để họ tự mang lại cho chính họ một sự can đảm tiếp tục chịu đựng được sự đói khổ . Tất cả đều nghĩ rằng cho tới lúc nào mà người cầm đầu của họ còn kháng cự thì họ vẫn chẳng e sợ bất cứ một việc bất hạnh gì ...

Bữa trước, đám quân Thổ cũng đã tiến lên được gần tới hang trú. Tiếng kêu khóc, nguyền rủa của những người lánh nạn trong hang vang dội và bất thần, từ trong ổ đại bàng của ông, Kapitan Mikhalis lao ra. Hai phe đối địch trực diện xáp chiến, núi non rung chuyển. Khi màn đêm buông xuống mới làm cho họ tạm rời nhau ra được. Ngày lại lên, nuí non mới bắt đầu vẳng lên những lời rên rỉ trộn lẫn tiếng guơm đao sáp chiến. Qùy gối dưới nền hang; đám đàn bà than khóc . Kẻ thì kêu gào Trời Đất, những người khác can đảm hơn đi tìm dao gạy rồi vùng ra ngoài hang tiếp tay với đám đàn ông chiến đấu cầm cự với bọn Thổ .

Những người kháng chiến không đông đảo gì, lại thêm phần kiệt sức vì thiếu ăn thiếu mặc trong lúc đó quân xâm lăng Thổ ào ào hết đợt này sang tới đợt khác từ đồng bằng lũ lượt kéo lên thay nhau tấn công . Tên tổng trấn chỉ huy quân Thổ điên lên vì quá tức giận đã thề rằng hắn sẽ gởi về cho vị vua của hắn, như một cống vật, chiếc đầu ướp khô của Kapitan Mikhalis.

Hai giờ chiều thì hàng ngũ của đám kháng chiến quân bắt đầu lộ ra sự suy nhược. Trong hang đá tiếng đàn bà, trẻ con than khóc vang dội lẫn trong tiếng hô hào động viên tiến công của quân Thổ .

Nhưng, bất thần, thật là Trời đã thương cho những người đang bị bủa vây , từ trong một hẻm đá của rặng núi, sau lưng đám quân Thổ, một tiểu đoàn lính của Kapitan Polyxinguis xuất hiện. Bị kẹp gọng kềm giữa hai lằn đạn lửa, quân Thổ vừa sắp sửa đạt chiến thắng bấy giờ bị đánh tả tơi , tan nát, đám bị chết, bị thương nằm la liệt dưới đất, đám khác rủ nhau thoát thân chạy rút xuống đồng bằng. Trên lưng ngựa, cả hai Kapitan cùng lao theo đuổi địch. Mặc dù cả hai đều cùng đã bị thương nhưng trong cơn hăng say tiêu diệt kẻ thù họ cũng không biết. Buổi tối sau khi trở về doanh trại, băng bó vết thương, may thay cũng không có gì quan trọng : Kapitan Mikhalis bị thương một chút ở vai, phần Polyxinguis thì bị thương nhẹ ở đùi. Tất cả đều đã đói. Những nghĩa quân của Kapitan Polyxinguis mở bọc của họ và lấy ra những qúy vật như của trời ban tặng bánh mì, trái olive, hành tây và rượu phân chia đồng đều cho tất cả mọi người.

Trong chiếc chòi làm bằng đá, trên chòi cắm một ngọn cờ màu đen với những chữ đỏ của Kapitan Mikhalis, cả hai vị Kapitan thức suốt đêm đó, khoanh chân ngồi bệt dưới nền đất, đối diện nhau. Gió cực lạnh rít luồn vào những kẽ đá hở, phía ngoài, tuyết lại quay cuồng rơi. Théodoris bước vào với một ôm củi vụn. Anh cảm thấy tội nghiệp cho cả hai thương binh vì chắc họ đang bị rét cóng nên vội vàng nhúm lửa. Ngọn lửa dần dần làm cho bầu không khí trong chòi trở nên sinh động nhưng anh cũng vội vàng rút ra ngoài chỉ còn lại hai vị Kapitan bởi vì Théodoris nhận thấy có một vẻ gì trầm trọng trong cuộc đối thoại của hai người chỉ huy.

- Xin ơn trên ban phép lành cho anh, Kapitan Polyxinguis, Kapitan Mikhalis lên tiếng, đúng là Trời đã gởi anh tới kịp lúc nếu không thì bọn chó Thổ sắp sửa đánh thủng phía sườn của phe ta rồi !

Vừa nói, Kapitan Mikhalis vừa nhìn người chiến hữu đối diện với một vẻ thật dịu dàng. Kapitan Polyxinguis, trang phục từ đầu tới chân toàn một màu đen , một chiếc khăn tay cùng màu quấn quanh đầu, xanh tái và già trước tuổi, vừa ăn nhưng vẻ thật xa vắng.

Miệng ông, chiếc miệng mà trước kia thường thích đùa cợt , hay cười thì nay trĩu xuống một cách cay đắng và đôi gò má hồng hào nay đã nhạt màu. Những sợi lông mép cẩu thả che khuôn mặt ông ta, khuôn mặt trước kia thật tốt và tươi tắn.

- Chúc mừng sức khoẻ của anh, Kapitan Polyxinguis ! Kapitan Mikhalis vừa nói vừa đưa lên miệng chiếc gùi đựng rượu.

- Chúc mừng cho ông hơn là tôi, Kapitan Mikhalis. Phần tôi, bây giờ coi như là đã chấm dứt.

Tim Kapitan Mikhalis thắt lại. Không phải vì thương hại cho người đàn bà mà ông đã giết chết, vì người đàn bà đó đã gây trở ngại cho những người đàn ông và vì vậy phải nhận lấy cái chết. Từ cái đêm chết chóc đó, ông cảm thấy nhẹ nhàng hơn. Ông không còn xấu hổ nữa với chính ông mỗi khi ông chỉ có một mình, ông đã có được đầu óc sáng sủa hơn và giờ thì ông đang chiến đấu cho tự do của đảo Crète, chiến đấu bằng tất cả tâm hồn và nghị lực. Nhưng, người đàn ông can đảm, trước mặt ông, bị tiêu huỷ vì phải chịu đựng sự mất mát đau đớn một người đàn bà.

Một thoáng sau, Kapitan Mikhalis lên tiếng :

- Kapitan Polyxinguis, bây giờ ta nói với anh một điều nhưng chớ giận ta đấy nhé : Thật là xấu hổ khi anh chỉ luôn nghĩ tới một người đàn bà trong lúc toàn đảo Crète của chúng ta đang tươm máu, đây, ngay tại đây, dưới mắt hai chúng ta. Trên danh dự của ta, ta thề với anh rằng nếu có một người đàn bà nào chiếm ngự đời sống ta rồi ngăn cản không cho ta thực hiện được nghĩa vụ của ta đối với đất nước, đồng bào ta thì ta sẽ giết chết nó ngay. Dứt lời, Kapétan Mikhalis đưa thật cao bàn tay của ông lên, bàn tay đã giết chết người đàn bà ngày nọ.

- Kapitan Mikhalis , ông, ông là một mãnh thú, còn tôi, tôi chỉ đơn giản là một người đàn ông, Capitan Polyxinguis bỏ rơi miếng bánh đang nhai , trả lời , cổ họng như khan lại. Nói xong, Capitan Polyxinguis quay lại nhìn lửa. Bỗng dưng, ông rùng mình rồi lập cập run rẩy.

Kapitan Mikhalis, cũng vậy, lại gần ngọn lửa. Cả hai đều im lặng một lúc thật lâu nhìn lửa chảy. Théodoris lại bước vào lều để tiếp thêm củi, khi nhìn thấy hai vị chỉ huy im lặng, rón rén quay bước trở ra khỏi lều. Bất thần, tiếng của Kapitan Mikhalis vẳng lên, giọng thật đục, như bị dồn nén lại từ một cõi xa nào vọng đến :

- Anh có biết ai giết chết cô ta hay không ? Bỗng dưng, Kapitan Mikhalis muốn đánh lá bài xả láng.

Kapitan Polyxinguis giật nẩy mình, nắm chặt cánh tay Kapitan Mikhalis.

- Ai ?

- Bình tĩnh, bình tĩnh , kiên nhẫn một chút, anh không thể rờ được ngay chỉ một sợi tóc của hắn đâu vì lẽ hắn ở trên cả ngay cái chết ...

- Ai ?

- Kiên nhẫn, ta đã nói là kiên nhẫn mà, ta có một bí mật sẽ thố lộ ra với anh, điều này đắng cay vô cùng. Ngồi yên và nghe ta kể đây. Sau khi nghe xong, ta chắc hắn là anh sẽ xấu hổ, đúng, ta thề với anh là anh sẽ phải xấu hổ mà không còn nghĩ tới người đàn bà đó nữa, không còn nghĩ tới kẻ đã giết cô ta, cũng không còn nghĩ tới ngay cả tới chính bản thân anh nữa
.

- Nhưng mà là ai ? Kapitan Polyxinguis gằn giọng hỏi lại, đôi mắt như bật lửa .

- Ta nhận được một lá thư của thằng Kosma, cháu gọi ta bằng chú ; đọc xong rồi ta đã đốt lá thư đó đi. Kapitan Polyxinguis ơi, sự vất vả của chúng ta cũng chỉ vô tích sự thôi, vô tích sự ngay cả tới việc mà chúng ta phải đổ máu . Chưa phải lần này mà Crète của chúng ta biết được hai chữ Tự Do. Nước Hy Lạp của mình thì qúa yếu, đám Âu châu thì chỉ là một lũ vô lại mà tiềm năng của tên vua Thổ lại cực kỳ hùng hậu.

Nhưng Kapitan Polyxinguis không nghe những điều Kapitan Mikhalis vừa nói mà đứng phắt dạy đụng đầu trên mái đá một cái thật mạnh . Không cần để ý tới cơn đau đớn , lớn tiếng kêu :

- Ai đã giết cô ta, ai ? tất cả những chuyện đó để nói sau !

- Ta, Kapitan Mikhalis đáp lại, ông cũng đứng ngay dạy nhưng thật bình tĩnh, nhìn thẳng vào đôi mắt người đối diện một cách nghiêm nghị. Chính ta, Kapitan Polyxinguis ạ !.

Kapitan Polyxinguis phải tựa mình hẳn vào vách đá. Tất cả quanh Kapitan Polyxinguis đều như đen thẫm lại.

- Không Không sau một lúc im lặng, Kapitan Polyxinguis vừa nói vừa thở, không thể như vậy được... Ông ? Ông hả ?.

-
Anh hay là cô ta , một trong hai người ta phải giết chết. Ta đã nghĩ tới Crète khi thực hiện việc này. Anh là một vị chỉ huy giỏi, chúng ta cần có anh, và như vậy thì cô ta là người mà ta phải giết. Làm việc này ta thấy nhẹ nhõm người, cả anh nữa, anh sẽ thấy. Đừng đụng đạy mần mò gì tới con dao của anh đấy nhé! Nếu anh muốn, ta có thể khép cửa lại, tắt đèn và đánh nhau ngay tại trong này rồi hai ta sẽ cùng chết. Nhưng trước hết hãy nghĩ tới đám đàn bà, trẻ con trong hang nuí bên kia, nghĩ đến cái sống , cái danh dự của họ ... tất cả đều nằm trong tay chúng ta. Hãy nghĩ tới tổ tiên chúng ta. Nghĩ tới đất nước chúng ta rồi hãy quyết định...

Kapitan Polyxinguis tự thả mình nằm ịch dưới đất rồi ôm mặt. Hơi thở hào hển trong lồng ngực, không cầm nổi được những hàng nước mắt cứ thế tuôn ra.

- Đọc lá thư kia, ta nhận thấy không còn hy vọng chút nào nữa, Kapitan Mikhalis tiếp tục, không để ý tới người bạn chiến hữu của mình đang thổn thức khóc, ta không biết cái gì đã ám ảnh ta nữa, con qủy dữ nào thức dạy ở trong ta, nhưng đầu óc ta thay vì bị rối loạn thì ta lại cảm thấy quyết liệt hơn, mạnh mẽ hơn. Đấy, như vậy đấy, hỡi các đấng thần linh anh dũng của đất nước Hy Lạp ơi, các vị đã từ chối không chịu giải phóng cho đảo Crète này hả ! Đã vậy, "bá ngọ" (đ.m), ta cũng đếch cần các vị nữa, ta, Kapitan Mikhalis, một tên nhỏ bé nhưng ngang ngạnh của Crète , ta chẳng cần phải trông cạy vào các người! Ngay cả Trời Đất có muốn bỏ rơi , ta cũng quyết không bỏ rơi đất này !

Dứt lời, Kapitan Mikhalis cúi xuống, chạm tay nhẹ vào vai Kapétan Polyxinguis rồi lên tiếng thật nhẹ nhàng :

- Kapitan, Kapitan, anh không xấu hổ hay sao ?

Người trước mặt, sau khi đã khóc thoả thuê. Đôi mắt khô, lặng nghe từng lời nói của kẻ sát nhân đi thấm vào tâm trí anh ...

- Từ cái
ngày mà ta đã mất niềm hy vọng đó, Kapitan Mikhalis nói tiếp như đang trong một cơn mê sảng, Kapitan Polyxinguis ơi, hình như đối với ta, từ lòng đất dưới chân chúng ta, ta đã trở thành bất tử. Bây giờ kẻ nào có thể chạm vào ta được chứ ? Cái Chết, chẳng làm gì được ta nữa. Tất cả nước Thổ có kéo tới đây vây hãm ta cũng chẳng làm cho ta sợ. Ta đã trở thành một vị thánh tử đạo Arcadi (2) , áo quần ta, tóc tai của ta, tim gan ta lúc nào cũng chứa đầy thuốc nổ. Lúc nào mà ta thấy không còn lối thoát nữa ta sẽ cho nỗ tung lên tất cả. Bạn đã hiểu chưa ?

Qủa đúng như thế. Kể từ cái ngày Kapitan Mikhalis giết người đàn bà , chướng ngại ngăn trở giữa ông ta và vùng đất mà ông thương yêu này, nhất là kể từ sau ngày đọc lá thư để biết được cuộc chiến đấu của ông là một chuộc chiến đấu tuyệt vọng thì con quỷ dữ đã vùng dạy trong ông, một con qủy vô cùng gan góc lì lợm và cũng đầy kiêu ngạo ... Mà đó có phải là một con qủy, một thần thánh, một linh hồn tổ tiên xa xưa dữ dội của Crète nào đó hay không? chính Kapitan Mikhalis cũng không biết được. Ông chỉ biết duy nhất một điều : bất kỳ sự việc gì xảy đến, ông cũng không được tự để cho mình than khóc, nguyền rủa. Ông cũng không để cho mình dàn xếp thoả hiệp với qủy dữ, với Trời Đất hay với vua nước Thổ. Ông sẽ cho nổ tung tất cả, giống như ở tu viện Arcadi.

Kapitan Polyxinguis đứng lên. Thắt chặt lại chiếc khăn chùm quanh đầu mình.

- Tôi không thể ngủ chung dưới một mái nhà với ông được. Kapitan Mikhalis, vừa nói Kapitan Polyxinguis vừa nhìn sang phiá khác. Tôi cũng không muốn anh em mình phải đánh nhau trong lúc đất nước còn chinh chiến... Tôi cũng không bỏ ông trong lúc chiến đấu. Nhưng mình sẽ phải giải quyết một cách thật nghiêm chỉnh chuyện riêng của mình một mai khi đất nước thanh bình bởi vì ông, Kapitan Mikhalis, đã làm tim tôi tan nát .

Dứt câu, không nhìn kẻ sát nhân , Kapitan Polyxinguis ra khỏi chòi, chập choạng bước , khuất trong cơn bão tuyết.

- Vận mạng của những người Thiên Chúa ở trên kia ra sao rồi ?

Những người đàn bà trèo lên những sân thượng để quyét tuyết mà sức nặng có thể làm gãy những cây cột chống đở mái nhà, nhìn về hướng nuí xa , thở dài hỏi nhau. Trời ơi, số phận của đám người ở trên đó ra sao rồi? Bà Katérina, cũng như họ, đôi mắt chòng chọc nhìn về những chỏm núi trắng xóa, nghĩ tới người chồng của bà ...

Hôm đó, mặt trời thực rực rỡ, bầu trời thật trong xanh và gió vẫn buốt lạnh. Hai, ba chú chim sẻ đáp xuống sân nhà ông nội cậu và bắt đầu bươi mổ tìm thức ăn trong lớp tuyết phủ dầy. Thrassaki bước ra cửa với một mẩu bánh , thế là cả sân đầy chim đang đói bay sà xuống.

- Ông ơi, ông ơi, cậu bé vừa kêu vừa chỉ đám chim.

Nhưng ông nội cậu còn đang thu mình trong một góc gần lò sưởi đang cháy , bất động, im lặng, nhìn ngọn lửa đang liếm, nuốt và đốt cháy đen khúc cây khô. Đã từ dạo lâu rồi, càng ngày ông càng xanh nhợt , im lìm , chìm mình trong những đăm chiêu tối thẫm của ông. Một vài điều ưu tư nào đó hình như đang chiếm ngự ông.

Thrassaki bóp vụn mẩu bánh tung cho những con chim rồi quay vào nhà ngay đúng lúc ông nó rời chỗ ngồi, đứng dạy . Ông già vừa đặt mua của Kastéli một thùng sơn và một chiếc cọ mà người ta cũng vừa mang tới cho ông. Ông ra dấu cho Thrassaki :

- Thrassaki, lấy sơn lại đây rồi ta cùng đi. Đó, ở góc đó đó. Ta, ta đi lấy cọ.

- Đi đâu bây giờ hở ông ?

- Cháu sẽ biết. Bây giờ phải nhanh lên trước khi tuyết lại đổ.

Khi bước ra cửa, cả hai ông cháu cùng đứng lại nhìn về mé dưới. Cả làng như đông cứng, câm nín, vùi phủ dưới tuyết...

Thật tuyệt vời với màu trắng xoá bao trùm những mái nhà, những hòn đá, những đường đi. Tuyết thật nhẹ, thật trong trắng đã kỳ diệu trang điểm những cây khô, những đám rác rưởi, những nơi đổ nát hoang tàn! Thrassaki nhìn không chán mắt ngôi làng đã bị biến đổi hoàn toàn chỉ qua có một đêm .

Ông nội nó lấy từ thắt lưng ra một chiếc khăn tay đầy màu sắc, khởi sự phủi tuyết đang đọng ở cửa chính ra vào.

- Thrassaki, cháu chạy đi lấy một tấm khăn lau rồi tới phụ ông.

Nền ván gỗ hiện ra, sáng lên vì sạch. Ông nội của Thrassaki cúi xuống, giở nắp thùng sơn rồi nhúng chiếc cọ vào.

- Nhân danh Cha ! ông cụ lẩm bẩm .

- Ông làm gì đó hở ông ?

- Cháu sẽ thấy ngay mà !

Dứt lời, ông cụ đưa chiếc cọ lên và , thật chậm rãi, với tất cả sự chăm chú của ông, vẽ chữ đầu tiên bằng sơn đỏ trên cửa : T rồi Ự, D rồi O .

- Á! Cháu hiểu rồi, Thrassaki vỗ tay, reo lên.

Ông nội cười tươi.

- Bây giờ thì cháu đã hiểu tại sao ông đã ngông cuồng khi học viết chứ ? Ta có một ý nghĩ. Ta sẽ viết khắp nơi trong làng. Ta sẽ không để chừa một bức tường nào, ta sẽ cũng leo lên tới tháp chuông, đi tới đền thờ Hồi giáo, tất cả mọi nơi ta sẽ viết : TỰ DO hay CHẾT ! TỰ DO hay CHẾT !... trước khi nhắm mắt...

Vừa nói, ông cụ vừa cẩn thận viết từng chữ thần diệu một bằng những nét cọ thật lớn , thỉnh thoảng lùi lại ngắm nghía công trình ông vừa làm. Chỉ cần vẽ tiếp thêm vài nét gậy, vài nét tròn nữa là những chữ ông vẽ như sẽ buột tung ra từ cửa miệng, cuống họng, linh hồn một con người! Sự bí mật này tiếp tục làm ông cụ ngạc nhiên. "Này cháu, Thrassaki, đôi lúc ông lên tiếng hỏi đứa cháu nội của ông, có thực là những cái "dấu " này là những gì sinh động có thể nói lên được điều mình muốn nói hay không ? Nhưng làm sao mà nói nói nhỉ ? Trời ơi, đúng ngài là một thầy phù thủy! ".

Lúc này thì cánh cửa của nhà ông biết nói...Ông đứng lặng ngắm nghía một hồi lâu. Đó không còn là một cánh cửa, mà chính đích thực là bản thân Capétan Sifakas, chính là trái tim của ông đang kêu gào.

- Ta viết có được đấy chứ phải không cháu? Ông cụ lên tiếng hỏi cháu với một vẻ nghi ngại. Có lỗi nào không ?

- Cháu chấm điểm 10/10 cho ông ! Thrassaki vừa cười vừa khen ông nó.

- Bây giờ thì ta đi xa xa một chút!

Khi tới rẽ một góc đường, trước mắt là một bức tường không bị tuyết đóng. hai ông cháu ngừng lại, ông cụ nhúng chiếc cọ vào sơn rồi khởi sự viết. Cứ như thế, cháu thì sách thùng sơn, ông thì viết, viết hết chỗ này tới chỗ khác . càng lúc càng đi sâu vào làng, ông cứ viết, sơn bắt đầu dính lem luốc trên chòm râu của ông, chảy vào trong đôi ủng ông đang đi, dính vào chiếc áo gilet thêu bông mà ông đang mặc nhưng thây kệ, ông cụ không thèm để ý những chuyện đó. Một ngọn lửa cực mạnh bốc trong người ông kéo ông đi. Ở bấy cứ đâu, hễ thấy một bức tường sạch sẽ, một cái cửa lơn lớn là ông ngừng lại, vạch lên những dấu hiệu thần tiên kia. Và những bức tường, lúc mới đây câm nín và hèn nhát, bất thần gào lên, hát lên một cách oai hùng đầy nhiệt huyết . Những cánh cửa, những tấm ván gỗ câm nín bỗng chợt có linh hồn. Chúng đã biết nói và biết làm phép lạ như cây thánh giá thực sự. Bàn tay của ông giờ thì đã quen nên nó như bay lượn khi ông viết. Ông tới công viên giữa làng nơi có trường học, nhà thờ, nhà thờ hồi giáo và xa hơn một chút, một quán cà phê. Ông nhúng cọ vào sơn viết một mạch ba chữ TỰ DO hay CHẾT !

Hai người lớn tuổi từ quán cà phê bước ra :

- Capitan Sifakas ơi! Capitan Sifakas ơi, bây giờ ông biết viết à ? Từ lúc nào vậy ? Ông viết gì đó ?

- Ta từ giả các ông, ông cụ đáp lại họ mà không ngừng tay, ta lưu lại cho các ông những chữ cuối cùng của ta, để các ông còn nhớ đến ta .

- Những chữ gì ?

- TỰ DO hay CHẾT ! Thrassaki, kêu lớn trả lời thay ông nội.

Hai người già im lìm, lắc đầu , quay vào quán cà phê .

- Thế là kể như đã hết, ông già Sifakis ấy đã nhìn thấy thần chết rồi !

Hai ông cháu Thrassaki dừng lại trước nhà thờ hồi giáo. Những bức tường thật sạch sẽ, lại vừa mới quết vôi trắng tinh, cánh cửa sơn mầu vàng thật mới.

- Lấy một que gỗ quạy quạy sơn lên cháu à. Ông lão nói với cháu, ở đây ta phải thiệt chăm chú? Mỗi một chữ sẽ được ta thêm một chút đuôi . Cháu sẽ thấy ! Dứt lời ông từ tốn vẽ phác từng chữ một trên cánh cửa màu vàng bằng một kỹ thuật thật hoàn hảo.

Sau cùng ông cũng cảm thấy mệt mỏi.

- Thôi bây giờ ta về , ông quay lại nói với đứa cháu nội, ta đã mệt rồi. Nhà thờ sẽ để lần sau. Ta sẽ đem theo một cái thang để leo lên tới tháp chuông . Muốn thế thì mình phải thật khoẻ khoắn mới được cháu à.

- Phải thật cẩn thận để khỏi ngã ông à. Cháu sẽ leo lên đó với ông .

- Không, không, ta leo lên một mình, ông cụ nhấn mạnh câu nói. Bây giờ thì mình về !.

... CÒN TIẾP ...

GIÂY LÁT CÙNG "HỒ" XUÂN

Nguyễn Lâm Cúc

Cây cỏ quanh đời

Có những loài hoa thật đáng nể phục, chưa thấy hoa đâu nhưng dù cách xa hàng trăm mét đã nồng nàn hương bay. Hoa cao su là một trong những loài này.

Quen thuộc trên các tuyến giao thông miền Đông là rừng cao su bạt ngàn, nằm dọc theo các cung đường. Nhưng vẫn có người còn chưa biết, trên những kẽ lá non của cây loài cây này lại chứa những giọt mật ngọt ngào.

Mùa xuân, hàng ngàn bầy ong từ thiên nhiên và cả những đại gia của nghề kết mật, mang đàn ong của mình về các cánh rừng cao su. Sáng sớm, trên những chiếc lá non, những chú ong vừa hát bài ca tình xuân, vừa say sưa hút lấy những giọt mật vàng sóng sánh, tứa ra từ mắt những chiếc lá nõn biếc.

Mật từ kẽ lá non cây cao su có màu vàng trong suốt, ngọt lừ và thơm lừng.

Mùa cây cao su thay lá cũng là mùa hoa. Ở mỗi cành non, sau chuỗi lá vừa tung cánh là chùm hoa dài đong đưa trong gió, thả vào không gian bầy hương thơm quyến rũ.

Hoa cao su khiêm nhường cả nhan sắc lẫn tên gọi. Mỗi bông hoa chỉ bé bằng một cánh lá bèo hoa dâu, khi nở có màu gần như màu lam. Đó là nhìn cả chùm, còn nếu tò mò đứng ngắm, thì chẳng thể nói được là màu gì cho thật chính xác.

Nhưng trong cái nắng dòn tan của trưa mùa xuân miền Nam, những rừng cao su xanh dịu dàng sắc lá non. Không gian thật tĩnh lặng. Những làn gió thoảng mang hương thơm từ những chùm hoa đong đưa bay ngập tràn. Mùi hương dễ chịu, thanh khiết. Có thể nói, rừng cao su vào mùa ngợp tràn lá non và hoa nở như những chiếc "hồ" xuân khổng lồ, ngào ngạt hương bay. Chiếc hồ ấy có thể tắm gội tâm hồn đầy bụi bặm cuộc đời của bạn, trong giây lát.

Bạn đã dạo bước trong rừng cao su mùa hoa nở lần nào chưa?

CHÚC MỪNG NĂM MỚI!

KÍNH CHÚC QUÍ ANH CHỊ EM

NĂM MỚI MỌI SỰ NHƯ Ý!

Cành mai này tặng Thiền viện & Kim Dung

Cành mai này tặng NiCo & Miu

Mai nhà, ảnh thợ vườn

CHUYỆN RẤT NHỎ

(ảnh cóp trên mạng)

Nguyễn Lâm Cúc

Quan sát cuộc sống

Bước lên chiếc xe gần như không có khách, tôi rất hài lòng. Chỉ có một bà già ngồi phía hàng ghế đôi. Dãy một ghế trống trơn. Bên trên gần tài xế có một thanh niên nom là chủ nhà hơn là khách. Tôi khoan khoái chiếm cái ghế thứ hai bên dãy một ghế. Phía này sẽ không có nắng dọi, tha hồ đánh một giấc.

Tôi lơ mơ ngủ, nhưng vẫn nghe tài xế và chủ xe than thở cảnh chạy xe không chuyến đi và lèn chật ních chuyến về. Gần tết, chiếc xe nào vào thành phố cũng trống trơn và xe ngược lại thì chật đến độ thở cũng không đủ không khí. Gã lơ xe nhào lên, nhào xuống chỗ cửa xe, miệng không ngớt gào: Sài gòn đê! Sài Gòn, bến xe Miền Đông đê! Cũng chẳng có thêm người khách nào.

Tôi thông thả nhắm mắt lim dim. Chuyến xe càng không có khách càng đỡ ồn ào, khoẻ. Thế nhưng ở chỗ ngả ba giáp ranh Đồng Nai từ đâu ào lên xe một lúc gần hai chục gã thanh niên. Xe chạy thêm được khoảng vài trăm mét, lại có thêm mấy người như vậy nữa, xem ra họ quen biết nhau, họ gọi nhau và phút chốc chiếc xe đã hết chỗ ngồi.

Lời qua tiếng lại, thì ra, số khách vừa lên xe là tù vừa mãn hạn hoặc được ân xá. Liếc cái túi nilon luộm thuộm để dưới chân, tôi kín đáo khép miệng túi lại. Bên trong có giỏ xách bằng da đựng số tiền tôi cầm đi lo công việc. Tôi mừng thầm khi thấy những bài học đã học từ dạo trước, giờ mang ra áp dụng thật hữu ích. Cách đây không lâu, trên một chuyến xe khách có bọn cướp của ào lên khống chế chủ xe, tài xế rồi quơ hết tư trang của hành khách sau đó vọt xuống đường biến vào màn đêm. Thế nhưng trên chuyến xe ấy có một chủ tiệm vàng mang theo cả vài chục lượng hàng lại thoát nạn. Lý do thật đơn giản, người đàn bà kia đã bỏ hàng hoá của mình vào một cái bị cói, chung quanh còn để đầy quần áo cũ, quẳng ngay dưới chân ghế.

- Tụi em không đủ tiền xe đại ca à? Một người trong số những hành khách vừa lên xe cất tiếng. Tụi em là tù vừa mãn hạn, với được ân xá về sớm đó đại ca.

- Gom hết đi mấy huynh. Tui cũng chỉ lấy tiền xăng thôi, còn thì chở mấy huynh quá giang.

- Cảm ơn đại ca nhiều nghe. Xe dzô bến Miền Đông thiệt ha đại ca? Không sang khách qua xe khác ha đại ca?

- Xe zdô bến Miền Đông thiệt mà, mấy huynh cứ yên chí đi- Gã lơ vừa trả lời vừa đếm xấp tiền lẻ do những người khách gom lại.

- Đại ca cho em xin một cuộc gọi về nhà được không, đại ca?- Một gã thanh niên miệng rộng, ốm nhách ngồi gần sát bên tôi lên tiếng.

-Được. Tôi cho mỗi huynh gọi một cuộc. Mấy huynh cứ gọi, hết tiền tôi nạp cạc thêm để mấy huynh gọi. - Vừa nói, gã lơ xe vừa móc chiếc điện thoại rất hiện đại, gã bấm bấm vào một số nút trên đó cho chiếc máy hoạt động rồi đưa cho đám thanh niên đang lao nhao. Chiếc điện thoại chuyền không ngớt trên những đôi tay từng phạm tội.

- Má! Con về rồi nè. Con là thằng Lía nè. Má ra ngả ba Cầu Láng đón con nha. Má, con đi nhờ được xe đến bến Miền Đông. Giờ đang ở chỗ nào con cũng không biết. Nhưng nghe nói khoảng hai, ba giờ xe dzô bến, má nói anh Hai chạy lên đón con nghe. Tụi con gặp may có một chuyến xe khách cho quá giang.

Trên hai chục cuộc gọi được thực hiện, nhưng chỉ có một cuộc gọi ba, còn lại đều là gọi cho má. Đầu giây bên kia không biết nói gì, còn trong chuyến xe đang đi những người con đang báo tin họ trở về. Tôi dần dần bớt sợ, dù vẫn rất cảnh giác ngồi khép nép và không bắt chuyện với bất cứ ai.

- Má. Má nạp vô số điện thoại con đang gọi này một trăm ngàn nghe má. Nạp liền nghe má. Đại ca ơi, chúng em cảm ơn đại ca nhiều. Má em nạp một trăm ngàn dzô rồi đó đại ca.
Gã lơ xe nhận lại chiếc điện thoại với chiếc miệng cười ngoác rộng như hoa loa kèn.

Tôi xuống xe giữa đường, một gã thanh niên trong số vừa mãn tù giúp tôi bước xuống xe, gã nói dì đi cẩn thận nghe dì.

Bên đường, tết như đang đứng sẵn để chờ đón những cuộc sum vầy.

TỜ CHÚC THƯ

(NLC trân trọng giới thiệu một truyện tuyệt vời : "Suốt đời tôi đã run rẩy trước bọn người đàn ông, trước những luật lệ bất công , những thói quen bất nhân , những thành kiến bỉ ổi của họ. Trước Thượng Đế, tôi không còn gì để sợ hãi nữa. Chết đi, tôi gột bỏ được từ trong tôi sự xấu hổ của cái đạo đức giả; tôi dám nói những gì tôi nghĩ, thú thực và ký nhận sự bí mật ẩn kín trong thâm tâm tôi".)

( TrướcThượng Đế chúng ta đều bình đẳng)

Từ Vũ

phóng dịch theo một truyện

trong Les Contes De La Becasse - Pháp

Tình cờ vào buổi tối hôm đó tôi được quen với một thanh niên người cao lớn tên là René de Bourval. Lần gặp gỡ đó tuy có đôi phần lạnh nhạt, miễn cưỡng một chút nhưng cách cư xử của anh rất dễ thương.

Trong những trao đổi chuyện trò mỗi khi gặp nhau anh thường tỏ ra ngờ vực mọi điều, sự ngờ vực vừa rõ rệt mà cũng vừa có phần mỉa mai . Trong nhóm bạn bè thì anh là người khéo léo nhất trong việc giải thích một ngôn từ có tính cách đạo đức giả trong thú ăn chơi giao du của giới thượng lưu. Người thanh niên này cũng hay nhắc đi nhắc lại câu :"Chẳng có một tên đàn ông nào là lương thiện : hoặc giỏi lắm là chỉ có những kẻ ít bất lương hơn một chút thôi !".

René có một người anh em mà anh ta rất ít khi gặp gỡ thăm hỏi, MM.de Courcils. Tôi đoán là người này không phải là anh em ruột với René vì René mang tên họ khác. Nhiều người cũng thuật lại với tôi rằng trong gia đình De Courcils có rất nhiều sự kiện lạ lùng xảy ra, tuy thế tôi cũng không được biết thêm một chi tiết nào khác nữa.

René de Bourval rất hợp với tôi nên chẳng bao lâu sau tôi và René đã trở nên hai người bạn thân.

Một buổi tối tại nhà anh trong bữa ăn chỉ có hai người mà tôi được anh mời, tôi hỏi anh :

- " Anh là người con của lần hôn nhân thứ nhất hay thứ nhì của thân mẫu anh ?".

Ngay sau khi nghe tôi hỏi, gương mặt René tái hẳn đi sau đó đỏ ửng; im lặng một lúc vì hình như anh rất lúng túng sau đó anh, vừa với một nụ cười buồn bã nhưng cũng thật nhẹ nhàng đặc biệt chỉ có ở nơi anh, vừa nói với tôi :

-" Anh bạn tôi ơi, nếu việc tôi kể này sẽ không làm anh buồn ngủ, tôi sẽ thuật lại với anh về nguồn gốc của tôi với nhiều chi tiết đặc biệt. Tôi biết anh là một người thông minh vì thế tôi chẳng e ngại tình cảm bằng hữu của anh và tôi sẽ bị tổn thương, mà nếu có bị chăng đi nữa thì cùng lắm là tôi sẽ mất đi một người bạn như anh."

***

-" Thân mẫu của tôi, bà De Courcils, là một người đàn bà khốn khổ nhỏ bé và yếu ớt rụt rè , mà người ta lấy làm vợ chỉ vì cái gia sản của cải mà cha mẹ để lại cho bà. Suốt cuộc đời bà thân tôi là một chuỗi thống khổ triền miên .

Với tâm hồn nhân hậu, rụt rè , tế nhị, bà đã bị đối xử một cách rất thô bạo và thường trực bởi một kẻ lẽ ra là cha tôi, một trong số những kẻ cục cằn mà người ta thường gọi là những vị trưởng giả thượng lưu bất nhân bất nghĩa .

Chỉ ngay sau ngày cưới một tháng thôi, người đàn ông chồng bà ngủ với một cô gái giúp việc trong nhà mới chỉ được 14, 15 tuổi . Ông liên tục ăn nằm với rất nhiều người đàn bà có chồng và nhiều cô gái khác nữa; tuy nhiên không vì thế mà ông ta không có được hai đứa con trai , đáng lẽ ra thì phải kể là ba trong đó có tôi, với vợ chính thức của ông ta, mẹ tôi .

Vì bản tánh của bà nên mẹ tôi chẳng dám hé răng than thở hơn nữa than thở với ai được. Trong ngôi nhà đầy tiếng ồn ào mẹ tôi đã sống hệt như những con chuột nhắt đang sống dưới khe những bộ bàn ghế tủ ỉ đã lâu đời. Mờ nhạt, biến mất khỏi đời sống thường nhật trong nhà, run rẩy, mẹ tôi nhìn mọi người qua cặp mắt e dè và thật trong, luôn di động, đôi mắt mà sự hãi sợ không bao giờ rời bỏ.

Thực ra thì mẹ tôi đẹp, phải nói là rất đẹp với mái tóc bạch kim xám, mầu bạch kim của sự rụt rè e ngại .... ; nhìn mái tóc bà người ta tưởng tượng rằng mái tóc bạch kim đó đã bị bay màu với những sự sợ sệt thường trực.

" Trong số những bạn bè của Ông De Courcils luôn tụ tập tại lâu đài, có một viên sĩ quan kỵ binh cấp cao, góa vợ, một người đàn ông rất bản lãnh, mềm mỏng nhưng cũng hung bạo, có khả năng giải quyết mãnh liệt trong những trường hợp cực kỳ căng thẳng, tên là De Bourval, cái tên mà tôi đang mang hiện nay. Đó là một người đàn ông mảnh mai nhưng cao khoẻ với bộ râu mép rậm rạp đen nhánh . Tôi cũng hơi giông giống như ông ấy. Ông De Bourneval đọc sách rất nhiều và không có chung tư tưởng như những người cùng giai cấp của mình.

Ngày xưa, bà cố nội của ông ta là một người bạn của J.J. Rousseau (*) , và người ta cũng kể lại rằng ông De Courcils thừa hưởng một chút gì đó trong máu mình với bà cố của ông. Ông thuộc nằm lòng Le Contrat social, La Nouvelle Héloïse và nhiều tác phẩm triết lý ngày trước đã làm đảo lộn những tục lệ cổ hủ, những thành kiến, những luật lệ lỗi thời, những thứ đạo đức giả ... trong đời sống vào thời đó.

" Ông ấy yêu mẹ tôi, và cũng được mẹ tôi đền đáp lại.

Sự quan hệ của hai người kín đáo tới độ mà không một ai có thể nghi ngờ được. Người đàn bà đau khổ, bị ruồng bỏ, buồn thảm, đã bám víu vào ông một cách tuyệt vọng, và sống với tình yêu này bằng tất cả tinh thần, lý thuyết tự do tình cảm, tất cả táo bạo cho một cuộc yêu độc lập; tuy nhiên; vì bà vốn đã có bản chất rụt rè e sợ nên không hề hé răng nói lại với bất kỳ một người nào và vì vậy tất cả đã bị dồn nén, xô đẩy, tập trung lại trong tâm hồn bà mà không bao giờ được thố lộ".

" Hai người anh em khác của tôi cũng cực kỳ tàn nhẫn với mẹ mình, hệt như cha của họ, họ chẳng hề bao giờ biết vuốt ve an ủi mẹ, cả hai đều có thói quen xem mẹ như một kẻ hầu đầy tớ trong nhà".

"Tôi chính là kẻ duy nhất thương yêu bà và được bà thương yêu lại".

" Rồi mẹ tôi qua đời vào lúc tôi được 18 tuổi. Tôi cần phải nói thêm rằng, để anh có thể hiểu những gì sẽ xảy ra tiếp theo, chồng bà có một cố vấn pháp luật thân tín, nhưng may mắn nhờ vào sự thông minh của một vị chưởng kế và các điều lệ đã quy định trong bản luật hôn phối nên mẹ tôi đã giữ được quyền để lại chúc thư như ý mình ấy muốn.

" Sau khi đã an táng mẹ tôi, tất cả mọi người trong gia đình tôi, trong đó có vài người bạn thân của ông chồng mẹ tôi tháp tùng, được vị chưởng kế mời đến văn phòng ông ta để nghe ông đọc chúc thư mẹ tôi đã viết để lại".

" Tôi còn nhớ lại rất rõ cái ngày mùa đông hôm đó. Một cảnh tượng vừa trang nghiêm nhưng cũng đầy kịch tính, khôi hài, sửng sốt, được đưa tới bởi sự nổi dậy đòi hỏi tự do của kẻ xấu số sau khi đã qua đời, yêu sách này đã bật ra từ tận đáy mồ của một người đàn bà " tử đạo " bị nghiền nát trong lúc sinh tiền bởi những tập tục đã đặt ra nay bật lên từ lòng chiếc quan tài đóng kín lời kêu gọi tuyệt vọng cho một sự độc lập".

"Kẻ nghĩ là cha tôi, một người đàn ông mập thù lù lại thường hay nóng nảy làm tôi liên tưởng tới một tên đồ tể, và những người anh em của tôi, hai thanh niên khoẻ mạnh 20, 23 tuổi, ngồi chững chạc trên ghế . Ông De Bourneval bước vào , đứng ở mé sau lưng tôi, trong chiếc áo măng tô màu đen bó sát mình, mặt xanh nhợt , nhay nhay hàm râu mép hình như cũng đã đổi từ màu đen sang màu xám bạc. Bây giờ thì tôi mới nghĩ ra được rằng ông đang chờ đợi những gì sẽ xảy ra.

"Vị chưởng kế cho khoá cửa lại hai lần sau đó khởi sự mở phong thư, có niêm mộc bằng si màu đỏ lấy ra một tờ giấy, mà chính ông cũng không biết có gì viết trên tờ giấy , đọc ."

Nói tới đây, bất thình người bạn tôi ngưng lại, đứng phắt dạy, tiến lại bàn giấy của anh, lôi chiếc ngăn kéo lấy ra một tờ giấy ngả màu vàng vì đã cũ, mở ra, đưa lên môi hôn một lúc thật lâu, và tiến lại gần tôi nói tiếp : " Đây chính là tờ di chúc của người mẹ thân yêu của tôi. Để tôi đọc cho anh nghe ":

"Tôi ký tên dươí đây là , Anne-Catherine-Geneviève-Mathilde de Croixluce, vợ có hôn thú của Jean-Léopold-Joseph-Gontran de Courcils, khoẻ mạnh và minh mẫn cả từ thể xác cho đến tinh thần, xin được biểu lộ ra đây những lời trối trăng sau cùng của tôi ".

" Trước hết tôi xin Trời Đất và sau đó là René đứa con trai thân yêu của tôi, tha thứ cho hành động mà tôi sẽ thực hiện. Tôi tin chắc rằng con tôi có một tấm lòng rộng lượng để hiểu và tha thứ cho tôi. Suốt đời tôi, tôi đã bị đau khổ. Cuộc hôn nhân của tôi trước hết chỉ là một sự tính toán sau đó là sự khinh thị, đè ép, gian dối thường trực bởi chồng tôi.

"Tôi tha thứ cho ông ta, nhưng tôi không nợ nần gì ông ta cả".

"Những đứa con lớn của tôi chẳng một đứa nào yêu thương tôi, chẳng một chút gì xem tôi là mẹ đẻ ra chúng".

"Trong suốt thời gian tôi còn sống, tôi đã đối xử với chúng bằng tất cả tình thương của một người mẹ vì thế nên sau khi tôi chết tôi cũng chẳng còn chút nợ nần nào với chúng nữa. Tình liên hệ máu mủ không thể tồn tại nếu không có được tình yêu mẹ con thiêng liêng, liên tục, ổn định mỗi một ngày. Một đứa con bất nghĩa còn ít có giá trị hơn là một người dưng; nó là một thủ phạm bởi vì nó không có quyền dửng dưng với chính người đàn bà đã mang nặng đẻ đau ra nó".

"Suốt đời tôi đã run rẩy trước bọn người đàn ông, trước những luật lệ bất công , những thói quen bất nhân , những thành kiến bỉ ổi của họ. Trước Thượng Đế, tôi không còn gì để sợ hãi nữa. Chết đi, tôi gột bỏ được từ trong tôi sự xấu hổ của cái đạo đức giả; tôi dám nói những gì tôi nghĩ, thú thực và ký nhận sự bí mật ẩn kín trong thâm tâm tôi".

"Vì thế, tôi để lại tất cả tài sản của tôi theo đúng luật lệ đã quy định, uỷ nhiệm cho người tôi yêu thương nhất đó là Pierre-Germer-Simon de Bourneval, và ngay sau đó tài sản này sẽ truyền lại tiếp cho con trai tôi, René".

" Với Toà án tối cao tôi xin nói rõ rệt rằng : tôi sẽ nguyền rủa ông Trời và sự hiện hữu nếu tôi đã không gặp được một sự trìu mến thực sự, tận tình, dịu dàng, không tài nào lay chuyển được từ người tình của tôi, nếu tôi đã không hiểu được trong vòng tay của ông ta rằng đấng Tạo Hoá đã tạo ra con người để yêu thương nhau, để trợ giúp nhau, để an ủi nhau và cũng để khóc thương cho nhau trong những giờ đắng cay nhất".

"Hai đứa con trai lớn của tôi cha của chúng là M. de Courcils. René là đứa bé duy nhất do chính ông M. de Bourneval tạo ra. Tôi khẩn cầu vị thầy tối cao của con người và của số mệnh hãy đặt hai cha, con họ vượt ngoài những thành kiến xã hội, và làm cho cả hai thương yêu nhau cho tới khi họ nhắm mắt cũng như yêu thương tôi ngay cả khi tôi nằm trong quan tài".

" Trên đây là ý nghĩ cuối cùng và cũng là ước muốn cuối cùng của tôi"

"MATHILDE DE CROIXLUCE."

Khi chưởng khế dứt lời thì ông M. de Courcils đứng phắt dạy, la lớn : " Đó là một chúc thư của một người điên !"

Ngay tức khắc M. de Bourneval bước tới , lớn tiếng đáp lại một cách quả quyết :

- " Tôi, Simon de Bourneval, tuyên bố rằng những gì đã được ghi rõ rệt trong chúc thư hoàn toàn là sự thực. Tôi sẵn sàng đứng ra để minh chứng với bất kỳ ai, còn nữa trong dịp này tôi sẽ công bố những lá thư mà tôi hiện đang giữ."

Thế là M. de Courcils chồm về phiá ông Bourval. Tôi đã tưởng rằng họ sẽ đánh nhau. Cả hai đều to con, chỉ có khác là một người thì mập, một người thì dong dỏng. Ông chồng của mẹ tôi lập bập : " Ông là một kẻ tồi tàn!" Đối thủ đáp lại bằng một giọng khô sẵng: " Thưa ông, chúng ta cứ hẹn sẽ gặp lại nhau đi. Lẽ ra thì tôi đã phải khinh bỉ mà thách thức ông từ lâu rồi nếu không vì ý muốn của người đàn bà đã suốt đời đau khổ vì ông. "

Dứt lời ông quay phắt lại nói với tôi : " Con là con của ta. Con có muốn theo ba hay không ? Ta không có quyền mang con đi, nhưng ba sẽ làm nếu con bằng lòng theo ba."

"Tôi nắm lấy bàn tay của ông không đáp lại và cả hai chúng tôi cùng bước ra khỏi văn phòng vị chưởng kế.

Thú thực thì khi đó tôi choáng váng cả người với những sự kiện vừa diễn ra.

Hai ngày sau thì M. de Courcils qua đời sau một cuộc cuộc đấu vũ khí tay đôi với ông M. de Bourneval. Mấy người anh cùng mẹ khác cha với tôi dấu kín chuyện này vì sợ bị tai tiếng. Tôi chiều theo ý họ và quyết định nhường lại cho cả hai một nửa tài sản mà mẹ tôi đã để lại cho tôi theo tờ chúc thư.

"Tôi đổi tên họ chính thức theo tên họ của người đàn ông đã tạo ra tôi , cũng theo đó tôi khước từ tất cả những gì mà luật pháp đã dành cho tôi sau khi ông M. de Courcils chết , nhưng đúng ra thì cũng chẳng phải là của tôi vì ông ta đâu có phải là cha ruột của tôi đâu.

" M. de Bourneval, cha ruột của tôi , cách đây 5 năm đã qua đời và cho tới ngày hôm nay tôi vẫn không tài nào khuây khoả được nỗi buồn thương khi nghĩ tới ông."

***

Đến đây, người bạn tôi đứng lên, bước vài bước, rồi , đến trước mặt tôi :

- "Như vậy đó! Tôi phải nói rằng lá chúc thư của mẹ tôi là một trong những việc đẹp đẽ nhất, trung thực nhất, lớn lao nhất mà một người đàn bà có thể thực hiện được. Có phải vậy không ông bạn ?"

Tôi vô cùng xúc động đưa cả hai bàn tay nắm lấy hai tay anh ta , nhìn thẳng vào đôi mắt anh và nói :

- " Qủa thật đúng như vậy, thật đúng như vậy, bạn của tôi ơi. "

(*) - đọc J.J.Rousseau tại : http://vietart.site.voila.fr/index4.1.html.

TỪ VŨ

Tại La Serénité - Troyes, 11 giờ 04 ngày 05.01.2010.

Ghi Chú :

- Những người mang họ tên DE (de) là những người

trường giả, thượng lưu trong đẳng cấp xã hội Pháp

HOA LƯƠNG THIỆN

(Ảnh cóp trên mạng)

Từ Vũ viết dựa theo

truyện Un Conte de Fées của Paulo Coelho

Ngày xửa, ngày xưa

Vào năm 2010 trước Thiên Chúa giáng sinh, tại vương quốc Văn Lang cường thịnh, lãnh thổ kéo dài từ Quảng Đông, Quảng Tây tới Cửu Chân sát biển Nam Hải, có một vị hoàng tử sắp sửa lên ngôi thay vua cha vì tuổi đã cao muốn về quy ẩn.

Theo phong tục của nước Văn Lang thì trước khi được truyền ngôi vị hoàng tử phải cưới vợ.

Cả triều đình xôn sao bàn thảo vì lẽ dĩ nhiên việc tuyển chọn một hoàng hậu tương lai để nâng khăn sửa túi cho hoàng tử thì đâu thể là một việc tầm thường được .

Có quan thì bàn là hoàng tử nên lấy con gái của vị Lạc hầu này vì cô mỵ nương con Lạc hầu ấy vừa đẹp lại vừa khôn khéo. Quan khác xen vào nói là nên cưới cô con gái của quan Lạc tướng nọ vì cô mỵ nương con Lạc tướng đó cũng thật xinh sắn mà lại còn cực kỳ thông minh... Nhưng hoàng tử đã được thần Kim Quy báo mộng dạy nên nhất quyết rằng ông phải tìm cho ra một thiếu nữ mà ông có thể đặt vào người đó một sự tin tưởng hoàn toàn .

Sau khi đã được cố vấn bởi thầy của mình, một bậc hiền triết lừng danh vào thời đó, hoàng tử xin vua cha thảo chiếu triệu tập tất cả các thiếu nữ từ 15 bộ trong vương quốc về Phong Châu để tham dự vào cuộc tuyển lựa hoàng hậu tương lai. Hoàng tử cũng xin vua cha cho ghi chú rõ rệt trong chiếu chỉ rằng cuộc tuyển hoàng hậu này sẽ không chỉ giới hạn cho các mỵ nương hay các thiếu nữ đến tuổi cập kê của những gia đình giầu có mà còn nới rộng ra cho cả hàng thứ dân tham dự vì ông nghĩ rằng nhờ thế ông chắc chắn sẽ tìm ra được người "nâng khăn sửa túi" xứng đáng với ý nguyện của mình.

Một bà lão nghèo, người phục dịch trong hoàng cung từ nhiều năm qua, nghe được lệnh chuẩn bị cho ngày tuyển chọn hoàng hậu công khai sẽ được tổ chức, bà lão nửa vui mà cũng nửa buồn . Bà vui vì con cái hàng thứ dân như con gái bà cũng có thể tham dự nhưng buồn vì con gái bà cũng đã từ lâu thầm yêu, trộm nhớ vị hoàng tử nhưng làm sao mà con gái bà có thể đua tranh lại được với biết bao nhiêu mỵ nương sắc nước hương trời xuất thân từ những gia đình Lạc hầu, Lạc tướng, Bố chính sang giầu quyền bính trong vương quốc được.

Về tới nhà, bà thuật lại chuyện với con gái và ngạc nhiên khi nghe cô thản nhiên trả lời là cô có ý định tham dự vào cuộc tuyển chọn .

Bà lão vô cùng thất vọng nói với con :

-"Con đến đó làm gì ? Chỉ những người thiếu nữ đẹp nhất, giầu nhất trong vương triều mới đến tham dự thôi con ạ?. Nhà ta thì nghèo mà con cũng không phải là người có được cái nhan sắc "chim sa cá lặn " . Con ơi ! Hãy nên từ bỏ ý nghĩ điên rồ đó đi . Mẹ biết rằng con đau khổ nhưng đừng nên biến sự đau khổ đó thành sự điên rồ con ạ!."

Nghe mẹ nói xong, người con gái thản nhiên đáp lại :

- " Mẹ ơi, con đâu có khổ đau gì, mà con cũng không điên dại đâu mẹ ạ. Con biết rằng chẳng đời nào mà con sẽ được chọn lựa , nhưng đây là cơ hội duy nhất để con có được một khoảng thời gian cho dù là ngắn ngủi gần gũi cạnh vị hoàng tử của con, chỉ cần như thế là đã qúa đủ cho con được hạnh phúc mẹ ạ - định mệnh đã định như vậy."

Chiếu chỉ được ban ra, phổ biến đều khắp nước Văn Lang từ những thôn bản ở vùng núi cho tới các xóm làng ở ven biển và một tháng sau, buổi đại lễ diễn ra .

Khi con gái của bà lão tiến vào hội trường, cô nhận ra được đúng như lời mẹ cô đã nói: trong hội trường đèn đuốc sáng trưng có mặt rất đông những mỵ nương, những thiếu nữ diễm lệ trong những bộ y phục sang trọng hiếm thấy lóng lánh những món trang sức qúy giá từ các bộ Việt Thường, Giao Chỉ, Chu Diên, Vũ Ninh, Phúc Lộc, Ninh Hải, Dương Tuyền, Lục Hải, Hoài Hoan, Cửu Chân, Nhật Nam, Chân Định, Văn Lang, Quế Lâm, Tượng Quận tụ tập về. Tất cả các giai nhân trẻ trung chưa chồng của nước Văn Lang đều hiện diện trong dịp may duy nhất trên đời này.

Sau những thủ tục mở đầu cho buổi lễ, vua cha lui ra nhường lại quyền chủ tọa cho hoàng tử.

Bao quanh những vị phụ tá của mình, hoàng tử lên tiếng nói với tất cả các người đẹp hiện diện :

-"Bây giờ, ta trao cho mỗi người một hạt giống hoa . Đúng sáu tháng nữa , người nào mang đến cho ta một cây nở hoa đẹp nhất thì người đó sẽ trở thành ái hậu của ta."

Cũng như tất cả những nữ ứng viên khác, con gái bà lão nhận hạt một giống hoa.

Cô đem về nhà gieo hột giống vào trong một chiếc chậu nhỏ và vì cô ta hiểu rằng mình không thông thạo trong việc trồng hoa nên cô chỉ còn biết kiên tâm chăm sóc, tưới bón hột giống bằng tất cả tình yêu thương trìu mến của cô. Cô tin rằng bằng tình yêu mà cô đã hiến dâng cho vị hoàng tử thì khi săn sóc cho hoa phát triển nhất định là cô sẽ chẳng cần phải lo lắng gì về vẻ đẹp của bông hoa lúc nở ra.

Ba tháng trôi qua từ khi nhận hạt giống về ươm trong chiếc chậu nhỏ mà hột giống vẫn chẳng nhúc nhích, chẳng thay đổi gì.

Cô thiếu nữ lo lắng tìm đủ mọi cách, cô hỏi thăm những người trồng hoa, những nông dân, mỗi người chỉ dẫn cô một bí quyết, cô làm theo tất cả nhưng vẫn không chút hiệu nghiệm gì.

Ngày qua ngày, cô cảm thấy rằng giấc mơ của cô càng lúc càng xa vời dù rằng tình yêu vẫn luôn sống động trong cô.

Cuối cùng thì sáu tháng cũng trôi qua, cũng vẫn chẳng có điều gì lạ xảy ra trong chiếc chậu nhỏ của cô thiếu nữ .

Tuy biết rằng mình không có gì để trình ra với vị hoàng tử trong buổi lễ sẽ chính thức diễn ra, nhưng vì đã để tâm tận tụy nỗ lực chăm bón cho hạt giống suốt sáu tháng qua nên cô nói với mẹ rằng cô sẽ có mặt tại buổi lễ chung kết vào đúng giờ đã ấn định. Trong tâm trí cô thì đấy là lần cuối cùng cô được nhìn tận mặt vị hoàng tử mà cô thầm yêu trộm nhớ đã từ lâu nên không thể nào cô lại vắng mặt được.

Ngày lễ chung kết cô gái đến hội trường với chiếc chậu hoa có hột giống nằm im lìm của cô.

Quanh cô, tất cả những người con gái khác mỗi người bưng trên tay một chậu hoa với những bông hoa rực rỡ muôn màu muôn vẻ . Tất cả đều tuyệt đẹp, đẹp từ hoa cho tới người .

Cuối cùng thì giây phút mà mọi người thấp thỏm chờ đợi cũng đến: Hoàng tử tiến vào, đi một vòng chăm chú quan sát từng mỵ nương, từng thiếu nữ, ngắm nghía từng chậu hoa một , không bỏ sót một người nào, một chậu hoa nào .

Rồi vị hoàng tử khoan thai bước lên bậc thềm cao nhất dõng dạc tuyên bố :

Thiếu nữ, con gái bà lão nghèo được chính thức chọn làm hoàng hậu của nước Văn Lang.

Tất cả mọi thiếu nữ tham dự buỗi lễ nhao nhao lên tiếng phản đối vì lẽ gì mà hoàng tử lại chọn ngay cái cô gái trang phục xoàng xĩnh có cái chậu hoa mà hột giống không nẩy được mầm làm vợ.

Giơ tay để mọi người yên lặng, hoàng tử bình thản lên tiếng để tất cả mọi người cùng nghe lý do chọn lựa của mình :

- "Đấy là một thiếu nữ duy nhất đã trồng được bông hoa xứng đáng nhất để trở thành ái hậu của ta vì cô ấy đã trồng được một loại hoa, đó là HOA LƯƠNG THIỆN .

Tất cả những hạt giống mà ta đưa cho mỗi một người đều đã bị ta diệt giống không thể nào nẩy mầm được và chính vì thế mà hột giống của thiếu nữ này không thể có hoa được!" .

Cũng theo huyền thoại kể tiếp lại rằng dưới triều đại của vị vua và hoàng hậu này thì thần dân khắp nơi ở nước Văn Lang đã thi nhau trồng hoa Lương Thiện, các quan Lạc hầu, Lạc tướng đều là những bậc hiền lương phụ mẫu đúng mực của dân và đất nước thanh bình đến độ của rơi ngoài đường mà không ai lượm, đêm ngủ mà nhà không cần phải đóng cửa .

Nhưng tiếc thay! tiếc thay !

Sau đó loại hoa qúy của nước Văn Lang đã bị nhiều thứ cỏ dại như loại cỏ Gian xảo, cỏ Lường Gạt, cỏ Bất Nhân Bất Nghĩa, cỏ Lừa Thầy Phản Bạn, cỏ Tham Nhũng, cỏ Hối Lộ ... từ đẩu từ đâu tới ô nhiễm và ngày nay thì Hoa LƯƠNG THIỆN gần như đã bị tuyệt giống.

TỪ VŨ

22 giờ 05 - 01.01.2010 tại La Serénité Troyes.

ĐÁM MÂY VÀ CỒN CÁT-PAULO COELHO

(Thân chúc tất cả các bạn Năm mới sống trong vô vàn tình yêu thương.NLC)

TỪ VŨ

Thoát dịch từ truyện A Nuvem ea Duna của Paulo Coelho

"Tất cả mọi người đều biết rằng cuộc sống của những đám mây thật vô cùng sôi nổi song lại cũng vô cùng ngắn ngủi. Đó là câu mà Bruno Ferrero , một cựu cầu thủ bóng đá nổi tiếng người Pháp đã nói .

Chúng tôi xin được kể tiếp theo đây một câu chuyện khác về đám mây :

Ngày đó, có một cụm Mây Trẻ vừa được sinh ra từ giữa một cơn bão tố ở vùng biển Địa Trung Hải. Đám Mây Trẻ này chưa đủ thời gian để lớn thì một cơn gió cực mạnh tốc thổi, dồn tất cả những đám mây về hướng Châu Phi.

Chỉ ngay sau khi vừa tới thềm lục địa thì khí hậu đột ngột thay đổi : mặt trời rực rỡ chiếu, nhìn xuống phía dưới sa mạc Sahara trải dài mút mắt với nền cát vàng óng. Gió vẫn tiếp tục thổi những đám mây về mé rừng phía Nam vì rằng ở sa mạc không bao giờ có mưa hay gần như vậy.

Điều xảy ra với những người trẻ của thế giới loài người cũng xảy ra với những đám mây nhỏ : họ quyết định rời xa cha mẹ và bạn bè lớn tuổi hơn họ, để tự mình khám phá thế giới mà họ đang sống.

-" Chú nhỏ kia ơi, chú muốn làm cái gì đó ? ", gió lên tiếng hỏi đám Mây Trẻ. Sa mạc ở đâu cũng giống như nhau ! Hãy quay trở lại vào nhóm của chú đi !, chúng ta sẽ cùng tới Trung Phi, ở đó sẽ có những ngọn nuí và những cánh rừng đẹp tuyệt vời!"

Nhưng Mây Trẻ, với bản tính tự lập của mình, chẳng chịu nghe theo, rồi dần dần để tự đánh mất độ cao và thả mình theo một làn gió thật nhẹ lại gần những dải cát óng vàng.

Sau một hồi lâu chập chờn bay lượn, chú Mây Trẻ chợt trông thấy một cô Cồn Cát đang mỉm cười với chú.

Mây cũng nhận ra được rằng cô Cồn Cát ở trạc tuổi của chú, cô ta cũng vừa mới tạo thành bởi cơn gió mới tốc thổi qua đưa chú từ biển vào đây. Ngay lập tức Mây Trẻ như bị hút hồn vì cô nàng Đụn Cát với giải tóc óng vàng ngay dưới chân chú.

- "Chào em", Mây lên tiếng làm quen, "Cuộc sống ở dưới đó ra sao ?"

- "Em có những đụn cát khác tháp tùng, mặt trời, gío và những đoàn lữ hành thỉnh thoảng qua lại đây. Đôi lúc trời cũng nóng nhưng có thể chiụ đựng được". Cô Đụn Cát mỉm cười đáp lại rồi hỏi : "Thế còn cuộc sống của anh ở trên đó ra sao ?" .

- "Trên này có gió và mặt trời, nhưng lợi thế nhất mà anh có là anh được dạo chơi khắp bầu trời nhờ thế mà anh biết được rất nhiều thứ."

- "Với em thì cuộc đời quá ngắn ngủi", cô nàng Đụn Cát nghẹn ngào nói. "Khi mà cơn gío từ rừng quay trở lại đây thổi thì em sẽ bị tan biến mất."

- "Sự kiện này làm em buồn phải không ?"

- "Vâng anh ạ ! Nó làm cho em có cảm nghĩ là em thật vô dụng."

- "Anh cũng có chung cảm nghĩ như em. Khi mà một ngọn gió mới từ biển thổi vào , anh sẽ phải đi về phía nam rồi sẽ biến thành mưa; nhưng cũng đành vậy vì đó là số mạng của anh mà !".

Cô Đụn Cát ngập ngừng một chút rồi cất tiếng :

- "Anh có biết không, ở sa mạc này, bọn em nói mưa là Thiên Đàng đó anh ạ !"

- "Anh đâu có biết rằng bọn anh lại quan trọng như vậy", Mây trả lời với một chút hãnh diện .

- "Em được nghe nhiều huyền thoại thuật lại bởi những bà Đồi Cát già . Mấy bà ấy kể rằng mỗi khi sau cơn mưa thì bọn chúng em sẽ được bao bọc bởi những đám cỏ và cả hoa nữa anh ạ. Phần em thì em chưa hề biết được cỏ hay hoa là gì vì ở sa mạc này rất hiếm khi có mưa."

Đến lượt Mây Trẻ do dự. Nhưng thật nhanh, Mây Trẻ vừa cười thật tươi vừa đề nghị :

- "Nếu em muốn, anh sẽ tưới nước mưa cho em. Anh cũng vừa mới tới ... Anh lại YÊU em nữa, anh rất muốn ở lại đây vĩnh viễn với em."

- "Thực tình thì khi em vừa mới trông thấy anh, lúc anh còn lửng lơ trên bầu trời, em cũng thế, em cũng YÊU anh ," cô Đụn Cát thẻn thùng đáp lại vừa đủ cho Mây Trẻ nghe. Rồi ngập ngừng một chút cô tiếp :

- "Nhưng nếu mà anh biến thành mưa thì anh sẽ phải chết !".

- "Tình Yêu không bao giờ chết em ạ", Mây đáp lại một cách quả quyết, "Tình Yêu biến hoá được tất cả mọi điều, anh muốn cho em nhìn thấy được Thiên Đàng và anh nhất định ở lại vĩnh viễn bên em cho dù anh sẽ phải chết".

Dứt lời Mây Trẻ nhẹ nhàng mơn trớn cô Đụn Cát bằng những giọt nước thật nhỏ của mình, cứ như thế cả hai kề cận bên nhau rất lâu cho tới lúc một chiếc cầu vồng xuất hiện .

Sáng ngày hôm sau, Đụn Cát nhỏ phủ đầy những bông hoa thật tươi.

Những đám mây khác bị gió thổi bay ngang qua để tiến về Phi Châu, đều nghĩ rằng ở phía dưới là một phần của đám rừng cây mà họ đang đi tìm nên cứ thế trút mưa xuống.

Rồi hai mươi năm sau.

Đụn Cát bây giờ trở thành một ốc đảo với những đám chà là xanh mướt, những thảm cỏ, vườn hoa tươi tắn, những giếng nước trong vắt như để chào đón những khách du hành dừng chân nghỉ ngơi sau những ngày vượt sa mạc nóng bỏng .

Tất cả được vậy chỉ vì có một ngày trước đây, một Đám Mây đa tình không sợ đánh đổi mạng sống của mình cho Tình Yêu.

TỪ VŨ

Tại La Serénité - Troyes lúc 22.29 - 29.12.2009.

MỘT CHUYỆN NGÀY GIÁNG SINH -PAULO COELHO

( Kính chúc quí anh chị, các bạn Giáng Sinh và Năm Mới an lành.NLC)

TỪ VŨ phóng dịch

Phóng dịch từ truyện "Une Histoire de Noël"- Conto de Natal - của PAULO COELHO gởi bằng émail cho Từ Vũ ngày 22.12.2009 với những giòng chữ :

Afin de vous remercier pour le soutien que vous m'avez apporté en 2009, poursuivant la tradition des années précédentes, je vous envoie le conte de Noël que j'ai écrit pour les colonnes que je tiens dans plusieurs journaux du monde.

Que Dieu nous illumine en 2010,

Paulo Coelho

Một chuyện thần thoại được nhiều người biết đến nhưng lại không hiểu nguồn gốc từ đâu ra kể rằng, một tuần lễ trước Giáng Sinh, vị tổng thiên thần Michel bảo với các vị thiên thần dưới quyền mình rằng ông muốn tới thăm địa cầu; ông muốn biết tất cả mọi điều đã sắp xếp sẵn sàng cho ngày lễ mừng kỷ niệm ngày Chúa Jésu ra đời hay chưa. Tổng thiên thần Michel luôn luôn gởi một vị thiên sứ nhiều tuổi và một vị trẻ cùng đi với nhau, để có được một quan điểm đồng nhất về điều xảy ra ở lãnh địa của Chúa.

Một trong những cặp thiên thần được chỉ định đến nước Việt Nam, cả hai lại đến rất trễ vào một buổi tối. Vì không biết phải ở đâu nên cả hai hỏi xin được tạm trú tại một trong những ngôi nhà đồ sộ, như nhiều người biết, tại khu Phú Mỹ Hưng.

Chủ nhân ngôi nhà, một vị qúy tộc nhưng đang trên đà bị phá sản vì tình trạng khủng khoảng kinh tế toàn cầu - điều này là lời nói của mọi người qua lại khu phố này - đang xảy ra cho nhiều vị phú gia trong khu vực , là một người ngoan đạo . Ông ta nhận ra ngay được đấy là những thiên sứ từ nước Trời phái tới nhờ vào những vầng hào quang thấp thoáng trên đầu hai người khách xin ở tạm, song ông ta lại qúa bận rộn trong việc sửa soạn một buổi tiệc lẽ lớn để mừng Giáng Sinh và ông không muốn phải di chuyển những trang trí bầy biện đã gần xong nên yêu cầu hai vị khách vào nghỉ ở dưới tầng hầm ngôi nhà .

Mặc dù trên những tấm thiệp mừng Giáng Sinh bao giờ cũng in hình ảnh tuyết đổ, ở Việt Nam nhất là Sài Gòn tuy khí hậu có hơi lành lạnh nhưng chẳng hề có tuyết bao giờ và ngược lại còn khá nặng nề với cái ẩm và sự ngột ngạt của căn hầm nhà.

Họ phải nằm ngay trên nền xi măng cứng. Tuy vậy, cả hai vẫn chuẩn bị đọc kinh cầu nguyện theo thông lệ. Vị thiên sứ lớn tuổi nhận ra được một vết nứt trên tường hầm nên đứng ngay dậy dùng phép lạ sửa chữa lại rồi quay về chỗ đã lựa chọn để đọc kinh .

Cả hai vị thiên sứ đã trải qua một đêm kinh khiếp vì căn hầm quá nồng nực . Hai vị thiên sứ mỏi mệt vì mất ngủ nhưng cả hai đều biết là họ phải thực hoàn thành nhiệm vụ đã được bề trên trao phó.

Sáng hôm sau, hai thiên sứ đi khắp thành phố SàiGòn với hàng triệu cư dân, những khu phố, những ngôi dinh thự, những ngõ hẻm ổ chuột nhỏ chỉ đủ cho một người đi, những tương phản thật rõ rệt.

Hai thiên sứ lập bản báo cáo rồi lúc bóng đêm lại đổ xuống, cả hai dự tính sẽ đi ra các tỉnh lân cận nhưng vì họ không biết được sự sai biệt giờ giấc nên thêm một lần nữa lại lâm vào cảnh không có nơi cư trú qua đêm.

Hai thiên sứ tới gõ cửa một căn nhà lá thật khiêm tốn tại vùng Đức Linh - Đồng Nai nơi trú ngụ của một cặp vợ chồng, hai vợ chồng chủ nhà mở cửa đón tiếp hai khách lạ. Vì nghèo nên họ không có những hình ảnh nào về các vị thiên thần nên không thể biết được đấy là hai thiên sứ của Thượng đế tuy nhiên hai người lạ này cần một nơi trú thì họ vẫn niềm nở đón tiếp.

Hai vợ chồng chủ nhà sửa soạn bữa ăn tối, săn sóc đứa con vừa chào đời và nhường lại cho hai vị khách căn phòng duy nhất của họ với lời chân thành xin lỗi khách vì họ nghèo nàn không thể có tiền mua sắm được một chiếc giường có nệm để hai vị khách nghỉ lưng thay cho chiếc giường tre ọp ẹp hiên có.

Sáng sớm hôm sau khi hai vị thiên sử bị giật mình thức giấc vì nghe có tiếng ai đó đang nức nở khóc .

Bước ra khỏi căn phòng, họ nhận ra hai vợ chồng chủ nhà đang rơi lệ . Hỏi ra thì mới biết được là của cải duy nhất mà họ có, một con bò vừa chết bất thình lình đêm hôm qua. Vợ chồng chủ nhà xin lỗi hai vị khách là họ rất xấu hổ vì không có món gì cho khách dùng điểm tâm.

Trong lúc cả hai thiên sứ cùng đi trên một con đường đất đỏ ngoằn nghèo, chợt thiên thần trẻ bộc lộ sự bất mãn của mình với vị thiên sứ đồng hành :

- " Tôi không tài nào hiểu ra được cách ứng xử của ông! Người đàn ông thứ nhất mà mình ngủ trọ có đủ mọi thứ mà ông lại giúp ông ta trong khi đối với cặp vợ chồng nghèo khổ này, họ nghèo nhưng đã tiếp đón chúng ta với tất cả sự chân tình của họ, thì ông lại chẳng làm gì để xoa dịu nỗi đớn đau của họ !

- "Mọi việc không giống như nó đã lộ diện ta đâu, vị thiên sử lớn tuổi đáp lại. Lúc chúng ta ở trong gian hầm tôi đã nhận ra được rằng ở đấy có một kho vàng chôn dấu trong bức tường ngôi nhà lớn này, kho vàng mà người chủ trước đã chôn dấu. Vết nứt ở tường đã để lộ ra và tôi quyết định phải che dấu lại, bởi lẽ chủ nhân ngôi nhà ở Phú Mỹ Hưng đã chẳng biết tiếp giúp đỡ đần ai. Đêm qua, khi chúng ta nằm ngủ trên chiếc giường tre của cặp vợ chồng nghèo khó này, tôi đã thấy được rằng hai chúng ta có thêm một vị khách thứ ba : Thần Chết.

Ông này được gởi đến để đem đứa trẻ sơ sinh đi, nhưng tôi và vị thần chết này là chỗ quen biết từ bao nhiêu năm nay nên tôi đã thuyết phục ông ta hãy lấy mạng của con bò để thay vào mạng sống của đưá bé."

Ngưng một lát, thiên sứ già tiếp tục trong sự im lặng của bạn đồng hành : - " Hãy luôn nhớ, cái ngày mà người ta sửa soạn lễ tiệc Giáng sinh. Trong khi mọi người đều chú tâm đến giá trị hình thức bề ngoài, không ai muốn đón tiếp Mẹ Maria. Nhưng, những mục đồng đã đón bà, và vì lẽ đó, họ đã được ơn huệ là những người đầu tiên được chiêm ngưỡng nụ cười của vị Cứu Thế. "

Troyes, 15.58 - chiều ngày 22.12.2009 tại Sérénité .

TỪ VŨ

( NLC cảm ơn anh Từ Vũ đã mail cho NLC truyện dịch này để làm món quà vui cho bằng hữu nhân mùa Giáng Sinh)

NGỌT VÀ ĐẮNG

( ảnh copy trên mạng)

Truyện ngắn Nguyễn Lâm Cúc

Cả hai cô con gái Lý, Linh của nhà bà Huê đều về làm dâu cụ Thỉnh. Cả xóm ái ngại, bà cụ với hai anh con trai họ Lễ hiền lành thế, e hai chị em con tinh kia, rồi sẽ nuốt cả ba mẹ con cái rột!

Thiên hạ đúng là lắm điều và hết sức sai lầm.

Bà cụ Thỉnh sung sướng cho đến tận ngày nhắm mắt, đi theo cụ ông. Hai con trai cụ đôi khi còn trái ý mẹ, tuyệt nhiên hai nàng con dâu thì hiếu đễ vô cùng. Khi bà cụ còn sống, cả hai săn đón ý mẹ chồng từng li, từng tí một. Biết cụ thích món cá chạch kho tiêu. Mùa nước lớn. Cá chạch khó bắt, chỉ đôi khi mắc câu một vài con. Chuốc cho ra ký cá chạch đắt ngang với nhân sâm. Vậy mà, hàng tuần không Lý, thì Linh đều kho một nồi cho mẹ chồng. Hôm có bà thẩm phán từ trên Sài Gòn về chơi, mặc cái áo gấm trắng sang trọng, cụ Thỉnh xuýt xoa mãi. Đầu tháng, chị Linh đã mang ngay áo mới cho mẹ, khiến bà chị Lý phân bua năm lần, bảy lượt rằng, con cũng đã gửi người lên Sài Gòn kiếm gấm loại một mua cho mẹ một tấm rồi. Thôi, mẹ cứ mặc tạm áo của em đi đã, mai kia có thêm chiếc nữa thì gọi là có cái thay đổi. Bà cụ cười móm mém, hạnh phúc vô cùng.

Thấy gia đình bà cụ Thỉnh, trên dưới thuận hòa, mà nhất là thấy hai cô con dâu hiếu thuận với mẹ chồng hết mực, cả làng đều nhắc nhở nhau: ăn ở như gia đình nhà bà Thỉnh thật là khiến cho người khác phải ao ước. Đúng là tổ tiên có phước, con cái có phần. Thế nhưng vẫn có người xì xào, tất cả cũng chỉ là diễn vở cả thôi, chẳng qua diễn viên đóng quá giỏi. Bà Cụ ấy mà không có cái hòm cất toàn châu báu thử xem, hai bà con dâu đã hất thẳng ra ngoài bụi nằm với châu chấu từ bao đời. Ở đó mà sâm nhung, quần là áo lượt. Ở đó mà cơm bưng, nước rót!

Quả cũng có như thế thật. Ông Thỉnh ngày xưa là con của một gia đình danh giá đâu tận miệt Sa Đéc. Trong những năm Pháp thuộc không hiểu sao lại dạt về tận làng Lãnh Vân này. Cả làng sống lam lũ, đạm bạc. Gia đình ông Thỉnh từ ngày về đây cũng sớm thể hiện như đã từng sinh ra, lớn lên ở vùng này, chẳng có sự khác biệt nào. Khi giáp hạt, cũng cơm độn sắn khoai, lúc gió bất thổi từ tràn qua dãy núi Linh Sa, cũng áo khoác có chỗ vá, hoặc áo đã sờn bả vai như bác Sáu Seo. Bà Thỉnh gái ( lúc trẻ) co ro dạo chợ nhưng trong cái giỏ cũng chỉ vài bó rau. Hiếm khi thấy bà mua thịt, hay cá to. Cũng như vợ bác Châu, ông Liễm, mấy gia đình đã bốn, năm đời ở làng này.

Thế nhưng, bác Châu lại có lần ngó thấy ông Thỉnh mang một chiếc rương cổ bằng gỗ mít, chạm xà cừ lóng lánh bốn chung quanh và trên mặt rương, với hình những cành trúc, cành mai, rồng phượng giao nhau ra lau chùi. Ông Thỉnh làm chăm chút, cẩn trọng. Khi làm, mắt ngó bốn chung quanh, thấy bóng ai là đẩy vào chiếc hòm đào sâu trong lòng đất, cất kỹ.

Ngày ông Thỉnh biết mình sắp hết nợ trần gian, đã khều bà Thỉnh đến nói, tui để lại cho bà toàn bộ gia tài của cha ông trong cái rương quí. Ông chỉ xuống một cái hầm nhỏ, xây bằng gạch ngay dưới gường ông, trên miệng hầm có một ống khóa to, nằm trên tấm bê tông gạch kiên cố. Chìa khóa, bà biết ở đâu rồi phải không? Bà hãy giữ gìn của nả cha ông cẩn thận cho đến khi nhắm mắt, thì trao hết lại cho các con để làm vốn sinh sống.

Từ khi ông Thỉnh mất. Bà cụ Thỉnh chuyển sang ở trong phòng của ông, ngủ trên gường ông và nằm trên cái hòm gạnh âm trong lòng đất. Hai nàng con dâu, từng thấy mẹ chồng mở hầm ra, họ nhìn thấy cái rương cổ, nhưng chưa kịp nhìn thấy bên trong có gì, thì đã gây ra tiếng động khiến bà cụ cảnh giác, đóng nắp, khóa lại. Không những thế, từ đó bà còn mua thêm hai cái khóa khác nữa, khóa thêm ở vòng ngoài.

Sau mở cửa mả bà cụ Thỉnh vài ngày, cái hầm nhỏ dưới gường cụ bị đào lên trong một đêm thanh vắng, trước sự chứng kiến của hai cặp vợ chồng chị Lý và chị Linh. Khi chiếc khóa cuối cùng mở bung, tất cả đều nhìn vào rương, hai anh con trai đồng la thất thanh: Em ơi, tỉnh lại đi! Hai cô con dâu ngất lịm. Trong rương chỉ toàn là những quyển sách đã cũ, do bị đọc nhiều...

TRUYỆN NGẮN CỦA NGUYỄN TAM PHÙ SA

( NLC vừa nhận được tập "Nơi chim cu gáy", gồm101 truyện ngăn ngắn của anh Nguyễn Tam Phù Sa. Truyện do nhà xuất bản Văn Nghệ tp Hồ Chí Minh cấp giấy phép và phát hành trên toàn quốc qua hệ thống các nhà sách. NLC xin trân trọng giới thiệu chùm 4 truyện ngắn trong tập)

CON CƯNG CỦA MẸ

Mẹ! Xới tô cơm. Mẹ! Ủi bộ đồ. Mẹ! Treo mùng...Điệp khúc của cô con gái rượu cứ réo rõ to mỗi ngày.

Riết rồi mẹ cũng quen, phục dịch tất tần tật để con rảnh tay, nằm gác chân chữ ngũ bấm điện thoại di động, khi lại chơi game. Bà ngoại nghe chói tai bảo: " Con gái con gung sắp lấy chồng, lại là sinh viên sư phạm; phải tự làm cho quen, sau này còn ra dạy...". Không để ngoại nói hết câu, cháu phán: " Ngoại cổ lỗ sĩ, có tiền ắt có kẻ hầu người hạ, lo gì!".

Ngoại cau mày, nói như đùa: " Thế cháu trả công mẹ nuôi dưỡng, phục dịch mỗi ngày bao nhiêu?".

"ÔM ĐÁ NẶNG BỤNG"

Nhà tôi và hắn cùng xóm, chỉ khác là tôi nghèo, hắn giàu.

Cha mẹ hắn nổi tiếng quyền thế, thấy tôi lên tỉnh học thì chửi: " Đồ giẻ rách mà bày đặt học hành!". Còn hắn vừa học chữ vừa học võ, gặp tôi hắn múa võ thị uy, mặt cứ hếch lên như mặt quan trạng. Tôi rít qua kẽ răng- " Ở đó mà dọa, có ngày mày sa cơ thất thế thì biết tay tao". 10 năm sau tôi gặp hắn ở phiên tòa xét xử tội chiếm đoạt tài sản mà hắn là bị can.

Nhìn gương mặt tiều tụy của kẻ đang bị cùm tay, tôi thấy cái giận hồi trẻ con là giận bậy, chỉ tổ "ôm đá nặng bụng", bèn hất nó đi cho nhẹ lòng.

MẸ ƠI, CON CÒN SỐNG ĐÂY!

Nhà sư tại gia nuôi đứa trẻ bị bỏ rơi suốt 14 năm không thấy người đến nhận. Lòng ông quặn thắt mỗi khi nghe cháu hỏi: " Mẹ con đâu? Sao con không có mẹ như những bạn khác hả ông?"

- " Con muốn gặp mẹ không?"

- " Ông biết rồi còn hỏi".
-" Tối nay con với ông lập một ngôi mộ giả, rồi treo chiếc khăn tay co thêu hai chữ L-Q do mẹ con để dưới chân mộ, thế nào cũng có người đến thắp nhang".

Quả như lời ông dự đoán, có một thiếu phụ đến ngồi bên mộ khóc. Đứa trẻ vụt khỏi tay nhà sư chạy lao về phía thiếu phụ, miệng không ngớt gọi: "Mẹ ơi, con còn sống đây! Con của mẹ đây, mẹ ơi!"

CHÓ CHẾT VÌ...CHÓ !

Bố mẹ mất để lại ngôi nhà và một ít di sản chẳng lấy gì làm lớn. Năm người con lúc bố mẹ còn thì rất mực yêu thương nhau, nhưng sau đó thì xào xáo, tranh giành đòi bán nhà để chia. Cậu Út chưa vợ, bức xúc ra riêng, chỉ xin mang theo hai con chó từng gắn bó với bố mẹ.

Chòi lá dựng tạm nơi đồng không mông quạnh- vùng đất nơi còn thưa thớt người ở. Đêm đêm bản đồng ca ếch nhái đan xen tiếng cho tru trăng nghe buồn não nuột. Ba tháng sau, một trong hai con chó đi biệt, cậu Út như mất một người bạn trung thành; con chó còn lại nhiều ngày trông ngóng thẫn thờ rồi cũng bỏ ăn mà chết.

Chưa bao giờ cậu Út thấy nghĩa tình vật nuôi " Chó chết vì...chó" thấm thía như lúc này.

NGUYỄN TAM PHÙ SA

TÔI HÁT CHO ANH KHOA NGHE

Nguyễn Lâm Cúc

Sáng nay, tôi gọi điện cho anh Khoa. Thật sự khi gọi, tôi đã không hy vọng anh bắt máy, bởi vì đã có thông tin anh không còn đủ sức để làm việc ấy, nhiều bè bạn như Kim Oanh chẳng hạn, đã gọi hoài, gọi hoài trong ngày nay mà tín hiệu bên kia vẫn chỉ là những tiếng tút tút vô vọng, nghẹt thở. Nhưng, sau 2 hồi chuông, trong ống nghe một giọng nói thoảng như hơi gió:

-Anh đây...

- Anh Khoa ơi, em nắm tay anh Khoa nè.

-Tay đâu?- Anh Khoa thều thào hỏi.

-....

-Thì...em đang nắm đây nè- Cổ họng tôi đau nghẹn, thít chặt bởi một cơn đắng chát dâng tràn . Thật chán cho tôi, một bàn tay bè bạn mà chỉ biết nói từ xa vời.

- Anh Khoa. Em hát cho anh Khoa nghe một bài nhé

- Ừ... Hát đi, chỉ hai câu thôi, bài nào em thích nhất ấy.

- "Nhìn...những...mùa thu...đi". Tôi đọc, cũng chỉ được vài chữ rồi nói, anh Khoa nghỉ ngơi ha. Vì nói tiếp, chắc chắn tôi sẽ òa khóc.

Cách đây khoảng mươi hôm, anh Khoa gọi cho tôi nói, em tìm cho anh một vài trường hợp học sinh khó khăn mà vượt khó học giỏi. Trường hợp thật đặc biệt nghe em. Anh Khoa ơi, đến phút ấy anh chưa một lần nói cùng em về chuyện anh ốm đau. Đến phút ấy, anh vẫn chỉ nghĩ đến những mảnh đời xót lạnh và hà làn hơi đã mòn mỏi đến kiệt quệ của anh sởi ấm.

Suốt ngày hôm nay, tôi đã bình thản trước một việc phiền muộn riêng của tôi. Sự bất lực vì sắp mất một người bạn, một người tốt, việc đau khổ vì lẽ gì đó thật bé mọn. Chiều nay, tôi gõ vài dòng thông tin đến một người bạn ở xa, chị nói, em vẫn hy vọng sẽ được gặp anh Khoa, một người mà em may mắn được biết mới có mấy ngày. Thế mà...buồn quá đi!

Cũng lúc đó, tôi nhớ chuyện cách đây chừng một năm, anh Khoa vì muốn giúp một người nên đã dùng ngay "ám hiệu" người ấy cho để làm tên, vào blog người đó com với nội dung hàm chứa nhiều điều dí dỏm nhằm pha loãng những cái com bẩn đang hiện diện, có mùi vị đậm đặc khó ngửi. Chủ nhân nọ không hiểu, cũng không hỏi, cho rằng anh Khoa người duy nhất biết "ám hiệu" đã chơi xấu...Thế là lên một entry thóa mạ anh Khoa không tiếc lời. Anh Khoa gọi điện tâm sự: " Coi như anh bị tai nạn. Cũng là để có thêm kinh nghiệm mà sống." Rồi anh cười, tiếng cười thật hiền. Tôi để ý cho đến khi chủ nhân blog tháo bài viết xuống, anh Khoa không một lời thanh minh.

Anh Khoa ơi, thị phi trên đời không vướng được đến anh, cũng là một bài học cho em.

VÒNG THÒNG LỌNG TRÊN SÔNG

( Một kiểu vòng thòng lọng hữu hình)

Nguyễn Lâm Cúc

Tôi yêu dòng sông La Ngà không vì dòng sông đã tạo nên một thác Mai, thác Kreo nhấp nhô đá tảng chìm, nổi phơi bày muôn ngàn vẻ kỳ thú nằm giữa những ngọn sóng tung bọt trắng ngần như vương miện kim cương trên những mái đầu tuyệt đẹp của thiên nhiên. Trong khung cảnh như thế, không gian phảng phất mùi hoa cỏ thơm thơm và tiếng rì rầm không ngớt của thác, của gió. Nhưng nếu chỉ thế, tình yêu ấy không đau, mà chưa đau thì chưa thành máu thịt.

Tôi đã nếm niềm đau cùng sông tự thuở tóc loe nghoe đỏ quạch như râu ngô. Một ngày, tôi tụt xuống bờ sông để bẻ một măng tre nõn. Bờ sông thẳng đứng và trơn như nhớt, tôi trợt chân lao ào, may sao tay níu được một cành tre, nhưng đầu gối nện thẳng vào một chiếc gai tre to bằng đầu đũa, dài nửa tấc, nhọn hoắt. Chiếc gai cắm sâu vào phần thịt trên đầu gối. Lôi chiếc gai tre ra bằng đôi tay run lẫy bẩy, đau chảy nước mắt. Bên dưới tôi chừng hai tấc, mặt nước sông cuồn cuộn ầm ào, phô ra vẻ đẹp khỏe khoắn, kiêu hãnh và đầy thách thức của một dòng sông xanh.

Có một lần, tôi cắm câu ven sông, một chú cá lóc bông cắn mồi. Chú cá to bằng bắp vế, quẫy ầm ầm và khỏe như trai tơ. Tôi với chú cá quần nhau đến nửa ngày, khi chú cá đầu hàng, tôi cũng thở luôn bằng tai, mình mẩy trầy trụa vì cỏ cứa, gai cào do phải bấu víu mới níu giữ được cần câu khỏi tuột xuống nước. Cá lóc bông lên khỏi mặt nước là chết ngay. Tôi cởi áo bọc con cá lại vác chạy về nhà. Mẹ tôi khen, "chó hớp nhằm ruồi"! Tôi sướng cả mấy năm. Bữa cơm hôm đó, tôi được một khoanh cá to tràn cả miệng bát, vàng au, thơm nức mùi nghệ.

Tôi đắm đuối với dòng sông còn vì nhiều lẽ khác. Tôi thấy mình nhỏ bé, mỏng manh và thấy thiên nhiên là cả một sự hùng vĩ, trường tồn. Nhưng...

Mấy năm gần đây thấy chỗ nào trên sông người ta cũng đặt ống thuồng luồng rồi nổ máy ầm ầm hút cát. Lòng sông vì thế cứ sụt hẫng giữa dòng gây ra những chỗ sạt lở, xoáy sâu, hoặc khoét hõm vào mặt đất. Có lúc, dòng sông chẳng có giọt nước nào, bọn trẻ chơi đá banh ngay giữa dòng chảy dù vẫn đang mùa mưa. Lại có khi chẳng mưa gió gì mà trên sông nước bỗng réo chạy ùng ục như rùng mình quặn thắt từ một cơn đau nào đó. Lại có năm, dòng sông chẳng xanh tràn vui vẻ khi mưa lớn, chẳng hao gầy khi nắng to, mà cứ lừ đừ uốn lượn như người ốm nặng. Người ta đã làm tắt nghẹn dòng chảy đâu đó trên đầu nguồn để làm công trình này, công trình nọ. Họ đã thắt một sợi lòng thọng vô hình nào đó trên cổ dòng sông, những cơn co thắt, nghẹt thở oằn oại đã biểu hiện trên cơ thể dòng sông xanh xao, phô ra những chỗ nhọc nhằn vì chỉ còn trơ đám bùn lồi, đỏ quạch. Dòng sông có tuổi hàng nghìn năm, vẫn còn là con gái trong tuổi thơ của tôi, thì nay cái chết đối với sông chỉ còn là vấn đề thời gian.

Tuy thế, tình yêu của tôi không vơi đi tẹo nào, hôm nay, tôi bất ngờ khám phá ra dòng sông thân thương của tôi còn chứa đựng trong lòng nó một bí mật. Bí mật này, sông đã thổ lộ cùng tôi từ ba mươi năm về trước mà tôi đã vô tình.

Khi tôi còn bé, thi thoảng, mẹ tôi có mua về nhà vài khoanh cá từ một con cá rất to, bởi một khoanh thôi cũng đã gần hai ký. Vảy cá màu gần như đen óng, từng chiếc vảy to bằng đồng tiền xu, cứng mỏng, thịt cá đỏ au, những cái xương bụng vừa cong, dài và to như que đan. Mẹ tôi kho cá với gừng và nước mắm, cách kho nấu đơn giản của dân nông, thế mà cá thơm lừng, béo ngậy vị ngọt đậm đà. Chúng tôi hỏi cá gì, mẹ nói, cá bò. Tôi thắc mắc, sao gọi cá bò hả mẹ. Thì chúng mày không thấy cá ăn ngon như thịt bò hay sao? Tôi hài lòng với câu trả lời của mẹ.

Không phải năm nào cũng mua được thịt cá bò, hay lúc nào trên chợ cũng có bán loài cá này bởi cá không có trên ao hồ mà sống ở trên sông. Hồi đó, có một làng chài chuyên lưới cá trên sông La Ngà, vào một thời điểm nào đó, con cá kém may mắn đã đi vào lưới giăng, chứ tuyệt nhiên chưa thấy loài cá này ăn mồi câu bao giờ.

Trong vòng dăm năm trở lại đây, tôi thường hay thấy con cá này trên chợ, cá báy tám cân cũng có, cá hai ba cân cũng có, cá vài lạng cũng có và cả những con cá mới chỉ to bằng ngón chân. Thường thì người ta chỉ mua cá to, những con cá nhỏ vất qua, vật lại và cuối cùng cân bán làm thức ăn cho heo.

Hôm qua, tôi lại thấy con cá xuất hiện ở chợ Nam Chính, một chợ quê, bầy cá con chết cong queo nằm dúm dó trên tấm bao tải. Hôm nay, tôi đi tìm qua vài chợ và cuối cùng đã gặp khoảng 100 con, đã ươn, màu cá từ đen sẩm chuyển sang bợt bạt. Ôi, toàn cá sơ sinh!

Cá Hô ở sông miền Đông?

Tôi gõ Google để tìm cá nước ngọt. Theo trang web caucavietnam.com, và theo báo Tuổi Trẻ thì cá con cá Bò của tôi nhỏ hơn con cá Hô, nhưng lại lớn hơn con cá Ét. Cá Hô có thể to vài trăm cân, cá Ét lớn nhất chỉ hai cân, con cá Bò do mẹ tôi gọi to mười lăm, hai mươi cân là cá gì? Khi mà mình, vẩy, đuôi, đầu, màu sắc chẳng khác gì một con cá Hô?

Cá Hô và cá Ét chỉ có ở sông Mêkông, và một số con sông khác là sông nhánh của Mêkông. Và thỉnh thoảng mới bắt được cá Hô ở hạ lưu sông MêKông nhưng cũng chỉ là cá nhỏ. Hai loài cá này đều là cá quí hiềm nằm trong sách đỏ Việt Nam.

Ở Campuchia loài cá này được bảo vệ nghiêm ngặt từ năm 1987. Tìm mãi mà không thấy tài liệu nào nói về con cá Hô, cá Ét ở sông nước miền Đông, nhất là trên sông La Ngà.

Sông La Ngà bắt nguồn từ cao nguyên Di Linh, chảy qua Bình Thuận, đổ vào sông Đồng Nai rồi ra biển. Thế cá hô, hay cá ét đang có mặt tại sông này?

Nhưng dù là loài cá gì thì con cá quí này sẽ biến mất trong vòng vài năm nữa thôi. Sông La Ngà đã không thể nào chở che cho loài cá này được khi mà người ta lao vào cuộc mưu sinh, hay lao vào tìm kiếm sự giàu sang một cách quyết liệt, bất chấp thì mẹ thiên nhiên là nơi gánh chịu gần như tất cả mọi tổn thương.

Chục năm về trước, hai ba năm, hay một năm có một đôi lần người chài lưới bắt được cá Bò to trên sông vì con cá này mắc lưới. Bây giờ, như tại ngả ba sông nơi dòng La Ngà tiếp giáp Lâm Đồng, Đồng Nai và Bình Thuận, cửa sông chục năm trước luôn tràn đầy bây giờ một nhánh sông đã teo tóp, ngoắc ngoải. Trên nhánh sông đó, người dân làm một cái được gọi là "bửng". Bửng được chăng từ bên này sang bên kia với những tấm lưới muỗi chui không lọt, treo vào những cây cọc vững chắc. Chính giữa bửng người ta làm một cửa ngỏ thong lòng mọi loài thủy sản muốn đi qua khúc sông này chỉ duy nhất là phải vào "cửa tử" kia. Với cỡ lưới ngăn muỗi, thì cả trứng cá cũng diệt vong đừng nói chi những con cá Bò to bằng ngón tay, ngón chân, hay những chú lóc mới còn bú mẹ.

Tất cả, chí mén loài nhà thủy đều được vớt tất tần tật và ném vào cơn khát khao giàu có của con người. Mấy ngày qua, cơn bão số 11 lại gây tai họa cho miền Trung, hàng trăm người chết vì lũ. Tôi cứ hoài nghi, con người đang thành công trong việc làm giảm bớt sức mạnh tàn phá của thiên tai, hay tai họa từ thiên tai còn có sự góp mặt tạo thêm một phần hung hãn nữa từ bàn tay của con người, khi họ can thiệp thô bạo vào kiến tạo của thiên nhiên?

CHỈ CÒN LÀ KÝ ỨC

( Một cây đa đại thụ có tuổi thọ hàng trăm năm vừa bị bứng khỏi rừng về chôn trong thành thị)

Nguyễn Lâm Cúc

Nhìn bé "bằng lăng" đứng khép nép với những chiếc lá đỏ hoe sắp nhỏ xuống mặt đất những giọt đỏ quạch buồn bả, và cái dáng côi cút bên hè một ngôi nhà, lòng tôi rưng rưng nỗi nhớ về một cánh rừng bằng lăng hùng tráng, còn được gọi là rừng khộp.

Nhiều người Việt Nam từng biết rằng, vào mùa này, cái thời điểm thu đang dung dằng từ biệt và mùa đông vừa mới ngấp nghé nơi chân trời, thì trên những cánh rừng nhiệt đới miền Đông của nước ta, từng có vùng lá đỏ đẹp không thua kém bất kỳ cánh rừng nào. Trong đó, có cánh rừng bằng lăng.

Vào thập niên 70 của thế kỷ trước, ( nói nghe có vẻ lâu lắc lơ như vậy, nhưng thật ra thời gian mới chỉ bằng một cậu bé từ sinh ra và vừa vào ngưỡng cửa cuộc cuộc đời ở tuổi ba mươi). Vào một ngày của mùa này, tôi và vài người nữa đã lang thang ở cánh rừng phía Đông của dòng sông Đồng Nai. Chúng tôi hăm hở băng qua nhiều cánh rừng cốt để tìm một rừng tre lồ ồ nguyên sinh. Có lúc, chúng tôi đi trên những lối mòn, có lúc, cứ nhìn mặt trời rồi nhắm hướng tây mà cắt. Hết một cánh rừng là trảng cỏ xanh non, màu xanh ngọt mướt với sức sống ngồn ngộn trên những khu đầm lầy. Hết đầm, tiếp giáp một cánh rừng khác. Bất ngờ, chúng tôi lọt vào một cánh rừng bằng lăng bạt ngàn. Chao ơi! Bừng bừng một trời lá đỏ! Nhìn lên, không gian như cháy sáng bởi ngọn lửa từ sắc hừng của lá thắm vừa dịu dàng, vừa nồng nàn, và vô cùng miên man.

Chúng tôi rạo rực bước lang thang trong cánh rừng bằng lăng mùa lá rụng, chẳng còn ai chú ý đến đám vắt búng ngoe nguẩy trong lớp lá mục, có lúc, chúng cắn no nơi bắp chân rồi lăn cái mình đã tròn căng, bóng lưỡng rớt xuống mặt lá chết. Bởi những cây bằng lăng thẳng vút, to hai người choàng tay không hết, hoặc nhỏ hơn một chút, thân sáng trắng, vươn những cánh tay khỏe khoắn như muốn chống đỡ bầu trời xanh, nhìn thật mê đắm. Bên trên cánh rừng, những khoảng sáng, hệt như các cánh cửa mở vào một lối thiên thai nào đó. Thật lạ, bên dưới tán rừng bằng lăng rất thoáng, chỉ một lớp cỏ mọc thấp, chứ không chằn chịt cây non như loại rừng khác. Vì vậy, những cơn gió bay qua, lớp lớp lá đỏ chòng chành rời cành bay lảo đảo, rồi nhẹ nhàng đậu nhẹ xuống mặt đất. Rừng bằng lăng đã hớp hồn chúng tôi.

Về sau, tôi còn biết rằng, trong số những cây bằng lăng quí giá của cánh rừng nọ, có những thân là bằng lăng bông lau, gỗ trắng, vân hồng, thịt mịn đẹp tuyệt vời! Ngày nay, những miếng gỗ bằng lăng bông lau có đường kính từ nửa mét trở lên, chỉ có mặt trong những bộ đồ gỗ ở những gia đình lắm tiền, nhiều của. Nhưng lúc đó, tất cả chúng tôi chỉ lo ngắm lá đỏ đang cháy rực trên bầu trời, lòng trào dâng một niềm tự hào khôn tả về quê hương, đất nước.

Vào những năm đầu thập niên 80, tôi thường xuyên qua lại trên con đường mòn từ ngả ba Lăng Minh qua Sông Rây, quẹo về Bàu Lâm, xuôi xuống Hòa Bình, Bà Tô, gần đến Bà Rịa- Vũng Tàu. (Ngày nay, con đường này có đoạn trở thành đường tỉnh lộ, đường quốc lộ, đẹp nhất nước). Nhưng khi đó, đoạn từ Sông Rây đến Bàu Lâm toàn đi qua rừng già. Con đường như một sợi chỉ mỏng manh đỏ ngầu, bò len lỏi giữa những cánh rừng nguyên sinh trùng trùng. Nhưng những cánh rừng ấy long lở từng giờ. Máy ủi, máy cưa, máy cày gầm rú ầm ầm trong cơn khát khao đốt phá. Khói đốt rừng bốc lên nghi ngút mù trời. Những cây gỗ quí như lim, cẩm lai, gõ đỏ, bằng lăng, trai...nếu may mắn thì theo xe buôn gỗ đi muôn nơi, nhưng không ít bị vứt vào ngọn lửa đốt rừng hối hả. Còn những gốc mai hàng trăm năm tuổi thì gần như chẳng ai đoái hoài gì đến, chúng ngậm ngùi thành tro trong lặng lẽ cùng trăm ngàn loài cây rừng khác.

Người ta đốt, người ta cày xới, người ta đốn hạ những cánh rừng nguyên sinh hấp tấp, hối hả, mau mau. Những cánh rừng thiên nhiên mất hàng trăm năm, thậm chí hàng ngàn năm kiến tạo, chỉ trong nháy mắt cuộc đời đã bay hơi như chưa từng hiện diện bao giờ. Mỗi ngày, hàng trăm héc ta rừng đổ nghiêng, bật gốc rồi cháy rụi. Sức tàn phá của con người so với bão táp của trời đất, thì kinh khủng hơn gấp ngàn lần. Tốc độ đó đã làm cho muôn thú trong rừng không lối thoát, phần lớn, chúng bị dồn vào con đường tuyệt chủng vì mất nhà ở, mất nơi kiếm sống, như bầy voi chẳng hạn.

Tại những cánh rừng huyện Xuyên Mộc, vào những năm 1983- 1984, từng có voi sa vào hố bom ngay trên đất mới phá rừng. Ban ngày, hàng trăm người tụ tập đến gần để xem con voi mắc nạn, có người còn mang đến hàng vác mía từ nông trường Sông Rây cho chúng ăn, mặc dù bầy voi lẩn quẩn đâu đó vì không nỡ bỏ con voi kém may mắn, chúng cất tiếng hú gọi đầy phẩn uất và bi thương. Cuối cùng, người ta cũng tìm được cách giúp con voi lên khỏi hố bom. Cả bầy voi đã phủ phục bái tạ trước khi kéo nhau bỏ đi. Với tôi, đàn voi đó có lẽ chính là đàn voi cuối cùng về sau đã tụ tập về khu rừng núi Ông- Tánh Linh- Bình Thuận, bởi vì cả một vùng miền tiếp giáp từ Bình Châu, Xuyên Mộc, Xuân Lộc, Hàm Tân và Tánh Linh chạy liền đến dưới chân những dãy Trường Sơn hùng vĩ ngăn chia Bình Thuận với Tây Nguyên ở cuối phía Nam. Bây giờ, rừng rúm ró co cụm lên tận trên đỉnh núi cáo, và ngay cả trên núi cao như những ngọn núi cuối cùng của dãy Trường Sơn đã trọc lóc. Từ dưới nhìn lên, núi cứ đỏ loang như máu chảy, chứ không xanh mịt mùng như mấy chục năm trước. Và những cánh rừng nổi tiếng như Láng Lim, Láng Khộp, Láng Sao, Láng Bìn Lin, Láng Mai...( mỗi láng rừng toàn một loài cây, láng lim toàn gỗ lim, láng cẩm lai toàn cẩm lai) nằm chung quanh khu Biển Lạc, Núi Ông nay đã trong còn chút dấu vết. Chúng đã biến mất khỏi thế gian!

Những cánh rừng mà tôi nhắc đến, giờ đã là đất của những nông trường, những công ty cao su, trong số đó phần lớn đã cổ phần hóa tư nhân, bởi vì nhiều đơn vị quốc doanh từng mần ăn thua lỗ.

Tôi có nhiều chuyến lang thang bên dưới những cánh rừng cao su, trong đó có chuyến đi tìm một huyền thoại đã chết, huyền thoại về một con voi trắng.

Trong nhân gian nhiều vùng ở Tây Nguyên và miền Đông từng đồn thổi rằng, vua Bảo Đại sau khi thoái vị về sống ở Đà Lạt từng nuôi một con voi trắng. Khi gia đình ông rời Việt Nam đã thả con voi trắng về rừng và trên cổ nó có mang vật kỷ niệm đó là một sợi xích bằng vàng? Chuyện hư thực ra sao không biết, nhưng người dân sống ở gần đồi Bảo Đại, ngọn đồi này nằm ở phía tây, thị trấn Đức Tài, huyện Đức Linh, tỉnh Bình Thuận, nơi tiếp giáp với những cánh rừng của ba tỉnh Đồng Nai, Lâm Đồng, Bình Thuận Ngọn đồi trước đó được đặt tên là đồi Con Sò, những năm 1952-1953 quốc trưởng Bảo Đại đến đây săn bắn và nghỉ lại trên đỉnh đồi, từ đó, người dân vùng này gọi tên đồi thành đồi Bảo Đại cho đến ngày nay. Khi rừng còn vây bọc bình nguyên chung quanh ngọn đồi, nhiều người dân nơi này chỉ vào những dấu chân voi về làng, rồi thì thầm rằng dấu chân ấy chính là của "ngài voi trắng".

Huyền thoại con voi trắng từng khoác lên mình những cánh rừng nhiệt đới miền Đông, rừng giáp ranh Tây Nguyên một vẻ đẹp lãng mạn, bí ẩn. Nhưng nay rừng chỉ còn trong ký ức, con voi trắng cũng chẳng có nơi nào trú ẩn, câu chuyện chết trong nối tiếc và đau đớn.

Tôi không phải là một nhà chiến lược, càng không am hiểu về kinh tế, chẳng biết gì về khoa học. Những cánh rừng mất đi có đem lại ấm no, hay giá trị hơn hẳn nó cho quê hương hay không, tôi không biết. Tôi chỉ biết rằng mất rừng, nhiều thế hệ người Việt Nam sau này không biết đến những giá trị của rừng nguyên sinh, như khi rừng còn bao phủ nhiều vùng miền quê tôi.