VÒNG THÒNG LỌNG TRÊN SÔNG
( Một kiểu vòng thòng lọng hữu hình)
Nguyễn Lâm Cúc
Tôi yêu dòng sông La Ngà không vì dòng sông đã tạo nên một thác Mai, thác Kreo nhấp nhô đá tảng chìm, nổi phơi bày muôn ngàn vẻ kỳ thú nằm giữa những ngọn sóng tung bọt trắng ngần như vương miện kim cương trên những mái đầu tuyệt đẹp của thiên nhiên. Trong khung cảnh như thế, không gian phảng phất mùi hoa cỏ thơm thơm và tiếng rì rầm không ngớt của thác, của gió. Nhưng nếu chỉ thế, tình yêu ấy không đau, mà chưa đau thì chưa thành máu thịt.
Có một lần, tôi cắm câu ven sông, một chú cá lóc bông cắn mồi. Chú cá to bằng bắp vế, quẫy ầm ầm và khỏe như trai tơ. Tôi với chú cá quần nhau đến nửa ngày, khi chú cá đầu hàng, tôi cũng thở luôn bằng tai, mình mẩy trầy trụa vì cỏ cứa, gai cào do phải bấu víu mới níu giữ được cần câu khỏi tuột xuống nước. Cá lóc bông lên khỏi mặt nước là chết ngay. Tôi cởi áo bọc con cá lại vác chạy về nhà. Mẹ tôi khen, "chó hớp nhằm ruồi"! Tôi sướng cả mấy năm. Bữa cơm hôm đó, tôi được một khoanh cá to tràn cả miệng bát, vàng au, thơm nức mùi nghệ.
Tôi đắm đuối với dòng sông còn vì nhiều lẽ khác. Tôi thấy mình nhỏ bé, mỏng manh và thấy thiên nhiên là cả một sự hùng vĩ, trường tồn. Nhưng...
Mấy năm gần đây thấy chỗ nào trên sông người ta cũng đặt ống thuồng luồng rồi nổ máy ầm ầm hút cát. Lòng sông vì thế cứ sụt hẫng giữa dòng gây ra những chỗ sạt lở, xoáy sâu, hoặc khoét hõm vào mặt đất. Có lúc, dòng sông chẳng có giọt nước nào, bọn trẻ chơi đá banh ngay giữa dòng chảy dù vẫn đang mùa mưa. Lại có khi chẳng mưa gió gì mà trên sông nước bỗng réo chạy ùng ục như rùng mình quặn thắt từ một cơn đau nào đó. Lại có năm, dòng sông chẳng xanh tràn vui vẻ khi mưa lớn, chẳng hao gầy khi nắng to, mà cứ lừ đừ uốn lượn như người ốm nặng. Người ta đã làm tắt nghẹn dòng chảy đâu đó trên đầu nguồn để làm công trình này, công trình nọ. Họ đã thắt một sợi lòng thọng vô hình nào đó trên cổ dòng sông, những cơn co thắt, nghẹt thở oằn oại đã biểu hiện trên cơ thể dòng sông xanh xao, phô ra những chỗ nhọc nhằn vì chỉ còn trơ đám bùn lồi, đỏ quạch. Dòng sông có tuổi hàng nghìn năm, vẫn còn là con gái trong tuổi thơ của tôi, thì nay cái chết đối với sông chỉ còn là vấn đề thời gian.
Tuy thế, tình yêu của tôi không vơi đi tẹo nào, hôm nay, tôi bất ngờ khám phá ra dòng sông thân thương của tôi còn chứa đựng trong lòng nó một bí mật. Bí mật này, sông đã thổ lộ cùng tôi từ ba mươi năm về trước mà tôi đã vô tình.
Khi tôi còn bé, thi thoảng, mẹ tôi có mua về nhà vài khoanh cá từ một con cá rất to, bởi một khoanh thôi cũng đã gần hai ký. Vảy cá màu gần như đen óng, từng chiếc vảy to bằng đồng tiền xu, cứng mỏng, thịt cá đỏ au, những cái xương bụng vừa cong, dài và to như que đan. Mẹ tôi kho cá với gừng và nước mắm, cách kho nấu đơn giản của dân nông, thế mà cá thơm lừng, béo ngậy vị ngọt đậm đà. Chúng tôi hỏi cá gì, mẹ nói, cá bò. Tôi thắc mắc, sao gọi cá bò hả mẹ. Thì chúng mày không thấy cá ăn ngon như thịt bò hay sao? Tôi hài lòng với câu trả lời của mẹ.
Không phải năm nào cũng mua được thịt cá bò, hay lúc nào trên chợ cũng có bán loài cá này bởi cá không có trên ao hồ mà sống ở trên sông. Hồi đó, có một làng chài chuyên lưới cá trên sông La Ngà, vào một thời điểm nào đó, con cá kém may mắn đã đi vào lưới giăng, chứ tuyệt nhiên chưa thấy loài cá này ăn mồi câu bao giờ.
Trong vòng dăm năm trở lại đây, tôi thường hay thấy con cá này trên chợ, cá báy tám cân cũng có, cá hai ba cân cũng có, cá vài lạng cũng có và cả những con cá mới chỉ to bằng ngón chân. Thường thì người ta chỉ mua cá to, những con cá nhỏ vất qua, vật lại và cuối cùng cân bán làm thức ăn cho heo.Hôm qua, tôi lại thấy con cá xuất hiện ở chợ Nam Chính, một chợ quê, bầy cá con chết cong queo nằm dúm dó trên tấm bao tải. Hôm nay, tôi đi tìm qua vài chợ và cuối cùng đã gặp khoảng 100 con, đã ươn, màu cá từ đen sẩm chuyển sang bợt bạt. Ôi, toàn cá sơ sinh!
Cá Hô ở sông miền Đông?
Tôi gõ Google để tìm cá nước ngọt. Theo trang web caucavietnam.com, và theo báo Tuổi Trẻ thì cá con cá Bò của tôi nhỏ hơn con cá Hô, nhưng lại lớn hơn con cá Ét. Cá Hô có thể to vài trăm cân, cá Ét lớn nhất chỉ hai cân, con cá Bò do mẹ tôi gọi to mười lăm, hai mươi cân là cá gì? Khi mà mình, vẩy, đuôi, đầu, màu sắc chẳng khác gì một con cá Hô?
Cá Hô và cá Ét chỉ có ở sông Mêkông, và một số con sông khác là sông nhánh của Mêkông. Và thỉnh thoảng mới bắt được cá Hô ở hạ lưu sông MêKông nhưng cũng chỉ là cá nhỏ. Hai loài cá này đều là cá quí hiềm nằm trong sách đỏ Việt Nam.
Ở Campuchia loài cá này được bảo vệ nghiêm ngặt từ năm 1987. Tìm mãi mà không thấy tài liệu nào nói về con cá Hô, cá Ét ở sông nước miền Đông, nhất là trên sông La Ngà.
Sông La Ngà bắt nguồn từ cao nguyên Di Linh, chảy qua Bình Thuận, đổ vào sông Đồng Nai rồi ra biển. Thế cá hô, hay cá ét đang có mặt tại sông này?
Nhưng dù là loài cá gì thì con cá quí này sẽ biến mất trong vòng vài năm nữa thôi. Sông La Ngà đã không thể nào chở che cho loài cá này được khi mà người ta lao vào cuộc mưu sinh, hay lao vào tìm kiếm sự giàu sang một cách quyết liệt, bất chấp thì mẹ thiên nhiên là nơi gánh chịu gần như tất cả mọi tổn thương.
Chục năm về trước, hai ba năm, hay một năm có một đôi lần người chài lưới bắt được cá Bò to trên sông vì con cá này mắc lưới. Bây giờ, như tại ngả ba sông nơi dòng La Ngà tiếp giáp Lâm Đồng, Đồng Nai và Bình Thuận, cửa sông chục năm trước luôn tràn đầy bây giờ một nhánh sông đã teo tóp, ngoắc ngoải. Trên nhánh sông đó, người dân làm một cái được gọi là "bửng". Bửng được chăng từ bên này sang bên kia với những tấm lưới muỗi chui không lọt, treo vào những cây cọc vững chắc. Chính giữa bửng người ta làm một cửa ngỏ thong lòng mọi loài thủy sản muốn đi qua khúc sông này chỉ duy nhất là phải vào "cửa tử" kia. Với cỡ lưới ngăn muỗi, thì cả trứng cá cũng diệt vong đừng nói chi những con cá Bò to bằng ngón tay, ngón chân, hay những chú lóc mới còn bú mẹ.
Tất cả, chí mén loài nhà thủy đều được vớt tất tần tật và ném vào cơn khát khao giàu có của con người. Mấy ngày qua, cơn bão số 11 lại gây tai họa cho miền Trung, hàng trăm người chết vì lũ. Tôi cứ hoài nghi, con người đang thành công trong việc làm giảm bớt sức mạnh tàn phá của thiên tai, hay tai họa từ thiên tai còn có sự góp mặt tạo thêm một phần hung hãn nữa từ bàn tay của con người, khi họ can thiệp thô bạo vào kiến tạo của thiên nhiên?
Tem rùi. Tem rùi.
Đọc rùi. Đọc rùi. Đoán trúng rùi. Trúng rùi.
Dù nàng có gặng hỏi, tui cũng quyết không khai bài này đã đăng trên "Tuần Việt Nam" trong mục "điểm nhấn". Kể cả nàng có hối lộ tui một đống rơm to, tui cũng không nói tên tác giả bài báo là Minh Nhựt. Lại càng không cho nàng biết đường link này:
http://tuanvietnam.net/2009-11-18-vong-thong-long-tren-song
Tui quyết tâm lắm rùi. Không có gì rơi được vào bàn tay nắm chặt (trừ khi giả vờ tôi xòe ra) he he...
Tui cũng vậy. Quyết ko khai ai đã viết bài này mà hay thế...
Cái tít bài rất ấn tượng. Nhưng tui muốn tác giả khai: Vậy thì cái vòng êm ái nào đã quấn một cách ái êm vào đời nàng zậy?
----LC ui. Mục Thư HN, nay là Thư TLong ngày xưa tui phụ trách đó. Tháng 4 năm nay tui mới về làm GD cho TVN. Nay Thư TL cũng lại về TVN. Giá ngày xưa, tui bít LC sớm hơn, 2 ta cộng tác thì hay bít bao, LC nhỉ.
Ôi, bao giờ cho đến ngày xưa?
LC nhớ kéo đường link vào dưới bài đi. Để bạn đọc cần, đọc nguyên bài trên VNN.
Chị yêu ơi,
Đọc đi đọc lại bài này...em chỉ biết nói hai chữ Tuyệt Vời!
Em càng hiểu vì sao mà một người tài hoa như anh NTT còn phải viết cho chị :"Tôi không phải là một nhà chiến lược, càng không am hiểu về kinh tế, chẳng biết gì về khoa học, nhưng tôi thích bạn blog..."
Tự hào về chị của Miu quá ! hi hi
( chị nè, em rất thích thú và ngạc nhiên khi biết chị đã từng là Huynh Trưởng của Hướng Đạo Sinh , em kể cho Bầu nghe, Bầu phục lăn. Quả thật là thú vị đó chị à.)
Chị ngủ ngon nhé chị yêu.
Em định phát biểu cảm tưởng nghiêm túc mà đọc cái com của chị Thanh Chung cứ buồn cười mãi. Lại được thêm chị Kim Dung phụ họa...
Muốn bỏ hết ở đây, bay ngay về Bình Thuận bắt cóc chị đi lang thang vài ngày quá.
Kim Dung à,
Bạn "cây nhà, lá vườn" với Giáo dục, vậy ngày "cận ngày Nhà giáo" là ngày của Bạn đúng không? Chúc mừng hén, nhân tiện ngày này, mình thông báo với Bạn, có Nàng hăm he nồi bún ốc Hà Nội của Bạn sẽ bị xử trảm vào khoảng tháng đầu năm 2010. Bạn cố thủ, và nín thở chờ đợi ha.
Rất cảm ơn nhời khen của Nàng về "thòng lọng". Mình rất yêu quí thiên nhiên, bây giờ mỗi ngày vẫn ngắm hoa dại gặp bất kỳ nơi đâu ( Tất nhiên không dám ngắm lộ liểu đâu, vì sợ thiên hạ nói điên, chỉ liếc mắt, hay tìm chỗ kín đáo mà nhìn) Nhưng rất thú vị, vì cây cỏ bao giờ cũng đem lại một cảm giác tươi mới và thanh thản, không tin Kim Dung mần thử sẽ thấy hiệu nghiệm ngay.
Hè hè, cái vòng "xiết" mà Kim Dung hỏi mình sợ bật mí sẽ lộ bí mật. Hehe
Nàng Kim Dung giỏi quá, phụ trách một chuyên mục ở TVN thì oách kinh khủng rùi. Nhưng bây giờ vẫn có thể "dan díu" cùng nhau mà KD?
Dù nàng có gặng hỏi, tui cũng quyết không khai bài này đã đăng trên "Tuần Việt Nam" trong mục "điểm nhấn". Kể cả nàng có hối lộ tui một đống rơm to, tui cũng không nói tên tác giả bài báo là Minh Nhựt. Lại càng không cho nàng biết đường link này:
http://tuanvietnam.net/2009-11-18-vong-thong-long-tren-song
Tui quyết tâm lắm rùi. Không có gì rơi được vào bàn tay nắm chặt (trừ khi giả vờ tôi xòe ra) he he...
TC à,
Mình cũng đâu đọc thấy thông tin gì ở đoạn còm trên của bạn đâu? Chỉ thấy một nụ cười thật cởi mở của người Bạn vừa thông minh, vừa dí dỏm, vừa "đa cảm" thui.
Miu à,
Huhu, nghĩa là Miu đã đem mình ra để dọa Bầu nhà Miu ha? Tội nghiệp cho thằng bé rùi.
Mình nghĩ, một chuyến đi Đà Lạt của mấy mẹ con Miu là rất tuyệt. Đà Lạt có nhiều rừng, chủ yếu là rừng thông. Muốn tham quan rừng Đà Lạt không khó mấy, vì có rất nhiều tua phục vụ. Rừng thông tương đối sạch sẽ, ít gai rậm và cỏ dại, nhưng vì thế mà nó không bí hiểm, không "sờ sờ" như rừng khác. Nhưng có đi là thú vị rùi, vả lại đi du lịch bao giờ cũng là chuyến đi làm đẹp cuộc sống, phải không Miu. Giữ gìn sức khỏe nhá.
Em định phát biểu cảm tưởng nghiêm túc mà đọc cái com của chị Thanh Chung cứ buồn cười mãi. Lại được thêm chị Kim Dung phụ họa...
Muốn bỏ hết ở đây, bay ngay về Bình Thuận bắt cóc chị đi lang thang vài ngày quá.
Chị cũng phì cười khi đọc com của TC. Hai nàng KD và TC mà tung hứng thì chị em mình chắc đứt ruột vì cười. Khà khà.
Bao giờ NiCo về nhỉ? Không cần bắt cóc gì đâu, chị sẽ vất mọi thứ và cùng NiCo lang thang, lang thang cho thỏa thích. Hẹn nhé...
Nàng LC ui
Tôi nghe tin sướng quá. Sẽ nín thở đợi cái Nàng í...nàng í...bị xử trảm hả...
---
Ôi thế nàng giống tui. Tui cũng vậy. Thiên nhiên và hoa là những tạo vật kỳ thú nhất trời đất ban tặng con người. Hoa nào cũng đẹp mà. Hoa đồng nội, hoa dại, hoa rừng...mỗi loài đều có sức quyến rũ riêng của nó. Nhiều khi đi dọc những con đê, ngắm hoa dại li ti, ấy là lúc tui thấy mình được thụ hưởng vẻ đẹp "chân quê" sung sướng nhất, tuy tui có cái thiệt vì sống ở t/p nên ko có được vốn sống và sự thích thú được chan hòa với thiên nhiên nhiều như nàng.
Có lần, đi trên đường phố HN, tui bắt gặp một bông hồng tuyệt đẹp bị ai đó đánh rơi. Không ai dám nhặt vì họ vô cảm hoặc họ sĩ diện chăng. Thương bông hoa quá, tui nhặt lên đem về cắm trong phòng làm việc. Và tui đã ngất ngây với vẻ đẹp bị "bỏ rơi" của nó. He...he...
Kim Dung à,
Từ những thông tin chưa được quyền công bố, mơ màng sẽ có ngày được chụm đầu cùng nhau ( không phải hai mà là một số nàng) bên gánh bún ốc nào đó, trên một vỉa hè nào đó. Vừa xì xụp húp húp, chan chan, vừa ngó nghiêng thiên hạ, và vừa rúc rích nói xấu nửa nhân loại nhể?