CẢM BÀI THƠ YÊU BẰNG ĐÔI MẮT SO LE

By Nguyễn Lâm Cúc

 

Chân quê -Nguyễn Bính



Hôm qua em đi tỉnh về
Đợi em ở mãi con đê đầu làng
Khăn nhung quần lĩnh rộn ràng
Áo cài khuy bấm em làm khổ tôi!


Nào đâu cái yếm lụa sồi?
Cái dây lưng đũi nhuộm hồi sang xuân?
Nào đâu cái áo tứ thân?
Cái khăn mỏ quạ cái quần nái đen?


Nói ra sợ mất lòng em
Van em em hãy giữ nguyên quê mùa
Như hôm em đi lễ chùa
Cứ ăn mặc thế cho vừa lòng anh!


Hoa chanh nở giữa vườn chanh
Thầy u mình với chúng mình chân quê
Hôm qua em đi tỉnh về
Hương đồng gió nội bay đi ít nhiều

1936


(ảnh coppy trên mạng)

Nỗi lo sợ của Nguyễn Bính?


(Người yêu thơ nhìn bằng đôi mắt bị so le)


               
Với tôi Chân quê là một bài thơ tình. Trong hai câu lục bát đầu tiên đã nói lên tình cảm của chàng và nàng một đôi nam thanh nữ tú yêu nhau say đắm. Vì yêu nhau họ rất quan tâm đến nhau luôn thông tin cho nhau.


"Hôm qua em đi tỉnh về

Đợi em ở mãi con đê đầu làng


Nàng đã vượt ra khỏi lũy tre làng vượt ra khỏi những cái khuôn khổ ước lệ nào đó từng làm yên lòng không biết bao nhiêu thế hệ trai làng chứ đâu phải yên lòng riêng chàng. Nhưng nay nàng đã đi nàng đã ngó thấy đã gặp gỡ biết bao nhiêu điều mới mẻ. Có lẽ nàng còn gặp những người trai ở chốn phồn hoa nữa. Trái tim của chàng thắt thõm liệu nàng...liệu nàng... Bồn chồn ngồi đứng không yên chàng thơ thẩn ra đến "con đê đầu làng" để ngóng đợi. Có lẽ bờ đê dạo ấy nơi chàng đứng mặt đất đã tơi bời bởi chàng không biết làm gì trong khi chờ đợi bởi con đường hun hút dưới chân đê mãi vẫn chưa hiện ra bóng dáng nàng chàng đi tới đi lui chàng tung chân đá nát một gò đất dẫm thình thịch lên một vạt cỏ?

Kia rồi! Cuối cùng thì nàng cũng đã xuất hiện. Nhưng... trái tim chàng nhói lên khốn khổ vì nàng không như hôm qua. Chàng nhăn nhó nhìn soi mói vào những thứ mà chàng trước đó đã mường tượng ra với xiết bao e ngại. Nhưng nàng thì mới hớn hở làm sao!


"Khăn nhung quần lĩnh rộn ràng
Áo cài khuy bấm em làm khổ tôi!"

Không kìm nén được chàng càu nhàu em vất đi đâu rồi hả? Em đã bỏ tình tôi ở đâu ở đâu? Nhưng lẽ nào lại nói thẳng tụôt ra như thế chàng bèn hỏi cái áo lụa sồi cái áo mà chàng đã rất ưng ý và  không ít lần ngắm nghía mê say trầm trồ tán thưởng.  Bởi vì mùa xuân nàng đã diện bộ quần áo tứ thân này đi lễ hội cùng chàng. Họ đã cùng chơi đu hát liền anh liền chị. Nàng lúng liếng trong nón quai thao. Chàng xúng xính trong áo the thâm khăn đóng. Bè bạn quan khách liếc về phía họ thì thầm. Nàng cả thẹn cười khúc khích. Chàng già vờ ngắm mây bay. Thế mà thế mà nàng nỡ...thay áo chỉ sau một lần lên tỉnh.


"Nào đâu cái yếm lụa sồi?

Cái dây lưng đũi nhuộm hồi sang xuân?
Nào đâu cái áo tứ thân?
Cái khăn mỏ quạ cái quần nái đen?"


Đêm nằm nhìn vào mênh mông lòng mình thi sĩ bỗng thấy lo sợ...Làm người dễ mấy ai đủ sức rời ra khỏi vòng xoáy của thời cuộc dễ mấy ai không say đắm vinh hoa. Nhất là vinh hoa ngụy trang dưới cái đẹp. Chàng vùng dậy đi tìm nàng và thủ thỉ em à anh van em em cứ như xưa em nhé em nhé.


"Van em em hãy giữ nguyên quê mùa

Như hôm em đi lễ chùa
Cứ ăn mặc thế cho vừa lòng anh!"


           
Nhưng nàng bướng bỉnh nàng dẫu đôi môi mộng và nói ứ nghe. Em có làm gì đâu em chỉ làm đẹp thôi mà. Cái đẹp có tội gì chứ? Đến nước này thì chàng phải tung ra quân bài chủ đó là truyền thống đó là đạo lý.


"Hoa chanh nở giữa vườn chanh

Thầy u mình với chúng mình chân quê"



Trong hai câu thơ trên sao thi sĩ  Nguyễn Bính không dùng chữ  dân quê mà dùng chân quê nhỉ? Bởi vì vần điệu ngữ nghĩa câu thơ cũng sẽ không thay đổi chữ dân  quê lại dễ hiểu hơn chữ chân quê? Cũng bởi vì đã có rất nhiều người cho rằng Nguyễn Bính là thi nhân viết cho tầng lớp bình dân mộc mạc. Phải chăng Thi sĩ định gửi gắm điều gì hơn nữa vào đây? Vậy hãy thử bẻ đôi con chữ ra mà tìm xem có cái gì ẩn trong đó bởi vì tôi nghi ngờ Ông đã dùng chữ "chân" như một cái khóa để thế hệ sau giải mã mối tình của Ông.

Chữ "chân" này có thể từ chữ chân thật chân thành. Như vậy chữ "chân quê" là giữ cái sự chân thật giữ sự chân thành của con người cùng với quê hương và giữa con người với con người. Chung thủy như cha mẹ đã từng. Và như đất dưới chân đã bền bỉ chắt lọc sự thơm thảo nuôi ta khôn lớn?
 

Có lẽ vì thế mà nhiều người cho rằng bài thơ " Chân quê" chính là tuyên ngôn của thi sĩ Nguyễn Bính.

Nhưng tình yêu là sự riêng tư của con người đó là lãnh vực người khác cần khoanh tay tôn trọng. Huống hồ ngày nay ai biết gì mà dám khám phá nỗi lòng trắc ẩn của Nguyễn Bính. Có lẽ không hẳn như vậy  "Chân quê" không chỉ là tình riêng mà còn mang một mối tình khác?

Tác phẩm "Chân quê" được viết năm 1936. Giai đoạn này nếu nhìn vào lịch sử thì đúng là cô gái quê Việt Nam lần đầu tiên rón rén liếc mắt dòm vào đời sống xa hoa lãng mạn khác với sự tẻ nhạt lập đi lập lại trong đời sống của người dân Việt Nam đã mấy trăm năm. Hàng mấy trăm năm đó đất nước ta hầu như không thay đổi gì nhiều về chính trị  kinh tế xã hội đời sống. Tất cả gần như quây quần cùng nhau sau lũy tre làng chật hẹp.

Khi nhìn vào thời cuộc thi sĩ Nguyễn Bính e ngại trên con đường tương lai Hồn quê sẽ phai nhạt đi ít nhiều chỉ còn tiếng hun hút của ngọn gió chướng thổi vô hồi.

Thi sĩ Nguyễn Bính đã lo sợ! Và đã lên tiếng cảnh báo phải giữ gìn!

Nhưng...chúng ta đã quên. Chúng ta thích cái sự "rộn ràng của khăn nhung quần lĩnh"



Nguyễn Lâm Cúc

More...

MĨ TỤC- TRỘM TỪ BLOG ANH VŨ DUY MẪN

By Nguyễn Lâm Cúc

 

Mĩ Tục

(Ảnh coppy trên mạng)

Tạp bút của Phạm Lưu Vũ


Lời bàn của Lê Anh Hoài: Nhìn mây nhìn gió nhìn hoa mà ngộ đạo thì xưa nay đã nhiều. Song nhìn Cứt mà ngộ đạo thì đây mới có một. Mà ngộ thật sự! Ai cũng phải tâm phục khẩu phục Cứt.

Triết lý về Cứt là triết lý về cái Tận Cùng. Cái Tận Cùng chẳng phải là Sự Thật sao? Đưa Cứt lên bàn thờ chẳng phải việc ngược đời? Làm cho cái bẩn thỉu lại thành thanh cao đến thế Phạm Lưu Vũ tiên sinh quả là tài.

*

"Mĩ tục" là tục... của Mĩ (thơ Lý Đợi)

Câu chuyện này rút trong ghi chép của một khách du lịch.

Cụ Cả Lễ người cao tuổi nhất làng Kinh vốn được coi là một bộ bách khoa toàn thư sống của cả làng. Khách nghe tiếng tìm đến cụ như tìm đến một địa chỉ văn hoá cuối cùng còn sót lại. Chờ cho cụ an tọa khách lễ phép cất tiếng hỏi:

"Làng ta vẫn giữ truyền thống là một làng văn hiến đấy chứ thưa cụ?"

Cụ Cả Lễ râu tóc bạc trắng như một ông tiên ngước đôi mắt kỉ hà nhìn khách hồi lâu đoạn chậm rãi trả lời:

"Việc ấy anh đi mà hỏi ông chủ tịch. Lão đây không dám giả nhời."

Khách thoáng ngạc nhiên bèn chuyển sang đề tài khác:

"Nghe nói cụ biết rất nhiều sự tích của làng...?"

Cụ Cả Lễ vẫn chậm rãi đôi mắt nhìn xa xăm tận đâu đâu:

"Cái đó tuỳ duyên thôi. Sự tích cũng tuỳ duyên mà có..."

Cụ vừa nói đến đấy thì có đứa cháu chạy đến xin cụ chùm chìa khóa nhà xí để đi... ị. Khách ngạc nhiên quá bèn hỏi ngay:

"Nhà xí mà cũng phải khoá ư thưa cụ?"

"Ấy đấy cái "duyên" nó đến rồi đấy - cụ Cả Lễ bảo khách - Phải khoá chứ. Thậm chí phải bí mật để đề phòng kẻ xấu ăn trộm. Làng này có tục đi ỉa phải giấu cứt. Người đi nhiều như anh mà cũng chưa bao giờ nghe nói đến hay sao?"

Đến đây thì khách kinh ngạc thật sự. Chẳng lẽ làng này là truyền nhân của... giống mèo cả hay sao mà lại có cái "tục" kì lạ như vậy. Té ra cái gì cũng có sự tích của nó cả. Sau đây là câu chuyện kể của cụ Cả Lễ:

Kể rằng thiền sư Căng Lulu vốn người làng Kinh tên tục gọi là Ngục Văn hồi bấy giờ làng này còn có họ Ngục. Căng Lulu là pháp hiệu. Ngài xuất thân trong một gia đình trưởng giả. Bình sinh lúc nào cũng xe ngựa rình rang tấp nập kẻ hầu người hạ ngày ngày toàn ăn thịt cá lại hưởng không thiếu gì lạc thú trên đời. Bỗng một hôm thời thế đổi thay gia tài dần dần khánh kiệt kẻ hầu người hạ bỏ đi hết cả. Từ đó chỉ còn biết ăn rau cỏ qua ngày. Ngục Văn phẫn chí bèn bỏ làng ra đi sang tận bên Tàu tìm đến thiền sư Triều Châu xin học đạo. Các đệ tử của sư thấy Ngục Văn toàn thân tróc ghẻ người ngợm hôi hám có ý không ưa xui sư đuổi đi. Sư nói:

"Cứ gì hôi hám. Hễ có duyên thì khắc ngộ được đạo"

Các đệ tử hỏi vậy Ngục Văn có duyên gì? Sư đáp:

"Duyên đọc được bụng dạ của kẻ khác"

Rồi cho xuống tóc đặt pháp hiệu là Căng Lulu. Song mấy năm trời không thấy sư nhìn ngó gì đến cũng không hề giảng cho một câu chỉ cho phép cắp tráp theo hầu như một chú tiểu. Một hôm thầy trò đang đi đường Căng Lulu chợt nhìn thấy một con trâu đang ỉa bãi phân to tướng trong lòng bỗng nổi tâm cơ bèn buột miệng hỏi:

"Thưa... Phật pháp là cái gì vậy?"

Sư hỏi lại:

"Ngày trước ngươi toàn ăn thịt cá vậy ngươi ỉa ra cái gì?"

"Ỉa ra cứt" - Căng Lulu trả lời ngay.

"Thế lúc chỉ ăn rau cỏ ngươi ỉa ra cái gì?" - Sư hỏi tiếp.

"Cũng... cứt" - Căng Lulu ngập ngừng.

"Pháp đấy! pháp đấy" - Sư nói liền hai tiếng.

Căng Lulu hoát nhiên đại ngộ.

Tự bấy giờ các quán đều thông bốn tướng hợp một trí huệ rực rỡ Căng Lulu trở thành thiền sư. Ngài bèn tìm về làng cũ lập một chiếc am nhỏ ở đầu làng hàng ngày đọc kinh thiền định... rồi "hoá" ngay tại đó. Lâu dần cỏ dại trùm kín nơi có chiếc am của thiền sư trở thành hoang phế. Một hôm có anh đánh dậm đi qua bỗng nổi cơn đau bụng bèn chui vào giữa chỗ ấy ỉa một bãi. Tối hôm đó về nhà đang ngủ anh đánh dậm bỗng thấy một bóng người bước vào nhà bảo:

"Ngươi sắp bị mọc một khối u ở trong bụng mà chết. Hãy uống một bát nước ở cái giếng chỗ ta thì sẽ khỏi..."

Anh đánh dậm không tin bèn hỏi lại:

"Làm sao ông biết?"

"Xem cứt ngươi ta biết" - bóng người kia trả lời. Nói xong biến mất.

Anh đánh dậm toát mồ hôi giật mình tỉnh dậy. Hoá ra một giấc mơ. Chợt nhớ đến việc ỉa bậy lúc ban ngày anh chàng trong bụng cũng thấy hơi hoảng song vẫn nửa tin nửa ngờ. Khoảng tháng sau anh ta cảm thấy có cục gì cứ chướng lên giữa bụng ăn uống không tiêu được. Cái cục cứ lớn dần lớn dần đến nỗi bụng trương phềnh lên cứng ngắc từ đó chỉ còn nằm một chỗ không đi lại được nữa. Vợ con anh ta bán cả đồ đạc lợn gà mời hết thầy thuốc này đến thầy thuốc khác. Song ai cũng lắc đầu nhất loạt bảo anh chàng sắp chầu ông bà ông vải đến nơi.

Về phần anh đánh dậm từ khi bị mọc cái u trong bụng thì biết rằng mình đã ỉa bậy vào chỗ thiêng nên bị thánh vật. Vì thế cứ cắn răng chịu đựng không dám nói cho vợ con biết. Bấy giờ mười phần đã chết đến chín rưỡi anh ta mới phều phào kể lại cho vợ nghe về giấc mơ hôm trước. Người vợ nghe xong lập tức tìm đến chỗ đã từng có cái am. Phát cây vạch cỏ mãi quả nhiên có một cái giếng nhỏ sâu hút nước trong vắt. Bèn múc đại một bát đem về cho chồng uống. Cũng chỉ là cầu may thế thôi. Không ngờ bát nước quả nhiên hiệu nghiệm thật. Anh chồng uống vào đến đâu thì bụng réo ùng ục đến đấy. Rồi cái khối u cứ xẹp dần. Ba ngày sau hết hẳn lại đi lại được như thường.

Câu chuyện của anh đánh dậm chẳng mấy chốc loang ra khắp làng. Dân làng cho rằng vị thiền sư ngày trước của làng mình thế là đã hiển linh bèn bàn nhau kẻ góp công người góp của làm một ngôi đền tại ngay chỗ đó gọi là đền "Cứt". Thật là một cái tên độc nhất vô nhị trên thế gian này.

Tại sao lại có cái tên xấu xí như thế?

Nguyên các cụ ngày trước truyền rằng đền ấy thiêng lắm cầu gì được nấy. Có điều đồ cúng không dùng thứ gì khác ngoài... cứt. Ai có bệnh cứ mang một đĩa cứt của mình tới múc một bát nước ở cái giếng ấy đem để cả hai thứ bên cạnh nhau trên bàn thờ rồi thắp hương khấn vái. Đợi cho cháy hết hương đem bát nước về mà uống thì bách bệnh tiêu tan. Ngôi đền từ đó nổi tiếng người thiên hạ lũ lượt tìm đến...

Song điều kì diệu nhất của ngôi đền là những người đến cúng cứt không những khỏi bệnh mà tất cả những gì vốn giấu kín trong bụng xưa nay đều bất ngờ ứng vào miệng thiên hạ mà lộ ra hết cả. Người lương thiện thì chẳng sao bởi chẳng có gì mờ ám phải giấu diếm. Song đối với những kẻ lưu manh bất lương những kẻ chuyên nghề bịp bợm thì đó quả là một đại họa. Xưa nay con người ta cứ tưởng sự thật một khi đã được giấu trong bụng thì sẽ kín như bưng đời đời. Ai dè hàng ngày nó vẫn theo đường bài tiết mà chuồn ngoài. Thế là cùng với sự chữa khỏi bệnh là khối sự thật bị phơi bày khối mặt nạ bị rơi tuột. Khối kẻ khoác áo đạo đức té ra lưu manh khối vị phụ mẫu chi dân té ra phường bất lương gian ác... Vả lại con người ta mấy ai không hề có chút gì mờ ám trong lòng... Vì thế người tìm đến chữa bệnh cứ thưa dần thưa dần. Có kẻ thà chết chứ nhất định không chịu mang cứt đến cầu cúng.

Thế rồi lại sinh ra cái nghề ăn trộm cứt mang đến đền để vạch những chỗ xấu của nhau. Kẻ trên người dưới đồng liêu đồng nghiệp hàng xóm láng giềng... rồi thì cả cha con chồng vợ... cứ gọi là loạn cả lên. Cứt té ra lại là chỗ dễ làm bại lộ chân tướng nhất. Người vùng này có tục giấu cứt kể từ hồi đó. Ai cũng lo phòng xa bởi biết đâu đấy dẫu mình không tự mang cứt đến cầu song nhỡ có kẻ khác lấy trộm mang đến cúng thì bao nhiêu điều giấu diếm của mình cũng sẽ bị phơi bày cho thiên hạ biết hết. Mới hay cái gọi là sự thật hoá ra lại là thứ mà con người ta luôn luôn khiếp sợ. Vì thế giấu cứt mới nhanh chóng trở thành một cái tục của cả vùng này. Giấu cứt đồng nghĩa với giấu sự thật...

Dù sao thì sự hiện diện của ngôi đền cũng là điều cảnh báo đối với những kẻ rắp tâm làm điều xấu. Làng Kinh từ đó ít hẳn sự dối trá bịp bợm. Trẻ con được cha mẹ theo dõi rèn cặp trở nên ngoan ngoãn biết lễ phép với người lớn. Người lớn đối xử với nhau thân ái chân tình không dám hại nhau vì biết sự thật trong bụng sớm muộn gì cũng sẽ thoát ra bên ngoài. Làng Kinh có tiếng là một làng văn hiến từ đấy...

"Thế cái đền ấy bây giờ có còn không thưa cụ?" - Khách hỏi.

"Phá rồi - cụ Cả Lễ trả lời - Phá trước tiên. Sau đó mới phá đến đình chùa. Phá từ cái hồi bắt đầu phong trào Hợp tác hoá nông nghiệp kia."

Khách ngẩn người ra tiếc rẻ. Hồi lâu lại hỏi:

"Phá đền phá đình rồi thì có ảnh hưởng gì đến văn hiến của làng không có làm cho sự dối trá càng tha hồ hoành hành không thưa cụ?".

"Việc ấy anh đi mà hỏi ông chủ tịch - cụ Cả Lễ vẫn từ chối khéo - lão đây chỉ biết nói với anh rằng cái tục giấu cứt thì không những vẫn còn mà ngày nay người ta còn giấu kĩ hơn trước..."

Rời khỏi nhà cụ Cả Lễ khách lên xe tìm đến nhà ông chủ tịch. Vừa chạy được một quãng khách dừng xe hỏi thăm một thằng bé đang đứng thổi bong bóng bên cạnh đường lối vào nhà ông chủ tịch. Thằng bé trợn mắt nhìn khách một cái rồi ngoảnh đi mồm nói:

"Đéo biết!"

Đành phải đi một quãng nữa bỗng có một chiếc xe đạp nằm chỏng chơ giữa đường. Khách vội vàng đạp phanh gấp. Vừa bước ra khỏi ô tô định dẹp nó sang bên cạnh để lấy đường đi thì nghe một giọng nói gằn từng tiếng:

"Mày mà động vào cái xe đạp của ông thì ông choảng cho vỡ kính."

Khách giật mình hướng về phía có tiếng nói. Thấy một gã trung niên đang đứng lấp ló trước cửa một ngôi quán lá đôi mắt gã vằn đỏ một tay lăm lăm cục đá to tướng.

Tiến thoái lưỡng nan khách đành phải xuống nước thương lượng. Kết quả phải chi mấy đồng tiền rượu cho gã mới đi qua được...

Chạy một quãng nữa thì gặp ngã ba. Bỗng nghe đánh "bép" một cái. Thì ra khách mải suy nghĩ về sự việc vừa rồi không để ý ngay giữa ngã ba có bãi cứt trâu nên đã để xe trườn qua. Ngay lập tức một người đàn bà từ trong ngõ gần đấy xông ra tóm lấy đầu xe tru tréo:

"Ông này đéo có mắt hay sao? Bãi cứt trâu người ta đã cắm cành lá đánh dấu chủ quyền cẩn thận rồi. Vậy mà còn để cho xe trườn qua làm tan nát cả. Ối làng nước ôi là làng nước ôi. Ra mà xem đây này. Có khổ thân tôi không cơ chứ..."

Khách hoảng quá vội vàng móc bóp đền bãi cứt trâu...

Lại chạy tiếp một quãng nữa. Phía trước có một đôi nam nữ đang bá vai nhau vừa đi vừa véo ngực véo đùi nhau nói cười ngả ngớn. Khách buộc phải chạy xe từ từ vừa chạy vừa nhấn chuông. Đôi nam nữ kia dường như không thèm để ý. Mãi đến khi mũi ô tô gần sát đến nơi cả hai mới uể oải đứng né sang một bên. Xe vừa chạy tới gã thanh niên thò mặt vào sát cửa xe quát với theo:

"Còi còi cái con mẹ mày à..."

Rốt cuộc khách cũng tìm được tới nhà ông chủ tịch. Ngay lập tức nghe ông ta luyến thoắng:

"Làng này năm nào cũng điển hình tiên tiến đấy ông ạ. Từ sản xuất đến văn hoá y tế giáo dục... đéo làng nào bằng làng này. Đây ông xem nào bằng khen nào giấy khen của huyện của tỉnh... Đang "phấn đấu" để được phong danh hiệu... "Anh hùng thời kì Đổi Mới..."

Cuối tháng 6 năm 2007

Nguồn: http://phamluuvu

More...

HÃY ĐỂ NGỎ TẤM LÒNG

By Nguyễn Lâm Cúc

 

Phạm Thị Hoài
Thủ lĩnh trong bóng tối

(vì yêu thích bài thơ hai câu của nhà thơ Trần Dần mà tôi có cơ hội đến với những bài viết hay của Ông và về Ông. Có lẽ khi ta để ngỏ cánh cửa lòng thì cơ may đón nhận làm giàu tâm hồn là hoàn toàn có thể . NLC)



nhân cách của nhà văn
chính là
văn cách của anh ta.
Trần Dần




Ðúng mười năm trước tôi được đưa đến ra mắt Trần Dần sau khi ông đọc bản thảo một số truyện ngắn đầu tay chưa công bố của tôi. Làng văn Hà Nội khi ấy trong đêm trước của cuộc cởi trói ngắn ngủi có một không khí nhộn nhịp nhất định. Dân văn chạy ngược xuôi trong văn không tất tả việc khác như bây giờ. Cả người viết lẫn người đọc đều chờ một cái gì không rõ nhưng sẽ đến và có lẽ vì thế mà háo hức không lãnh-đạm-biết-rồi như hiện tại. Khi đó chưa nhà nào có điện thoại riêng muốn trò chuyện phải tìm nhau tận mặt rượu tây chưa phổ biến thức nhắm còn nghèo nàn thuốc lá Liên Xô Ấn Ðộ đã là sang đi xe máy là ngoại hạng và mọi người đều viết tay trên giấy xấu... Cảnh hàn vi đó nuôi lớn một thứ chủ nghĩa lãng mạn giản dị đầy tính lý tưởng và cũng đầy ảo tưởng mà giờ đây đã biến mất. Hà Nội khi Trần Dần qua đời khác xa mười năm trước khi tôi hồi hộp đến gặp ông như gặp một thủ lĩnh văn chương trong bóng tối.

Không người viết nào muốn thuộc về phía tối của đời sống văn học song khi phía được chiếu sáng quá tầm thường thì được khuất mặt có thể là một hãnh diện chính đáng. Trước khi ông tướng về hưu của Nguyễn Huy Thiệp đại náo làng văn thì Nhân Văn Giai Phẩm với mọi huyền thoại của mình đã luôn là một trong những cái chợ đuổi có sức mê hoặc lớn hơn cửa hàng văn học mậu dịch nhiều. Văn học của NVGP tập trung ở những tác giả và tác phẩm cụ thể của nhóm ấy thời ấy nhưng tôi quan niệm tinh thần NVGP rộng hơn bao trùm một số quan niệm phong cách nguyên tắc thái độ ứng xử đề tài... nhất định có thể tìm thấy ở những chỗ khác thời khác ở độc giả ở các nhà phê bình thậm chí ở những người từng quyết liệt chống NVGP hoặc rất sợ dính vào đó. Nguyễn Tuân là một trong những nhà văn luôn ký tên hàng đầu trong các bản án chống NVGP song chính cái tinh thần NVGP trong ông được kết hợp ở thế chân kiềng với tài năng và lòng biết sợ đã tạo cho ông một đặc cách trong văn học chính thống. Ở tất cả các nước xã hội chủ nghĩa trước đây cũng tương tự như vậy. Song sau nhiều chục năm số tác phẩm ra đời trong những hoàn cảnh như thế không còn đọng lại bao nhiêu. Như thể không ai chết được nhiều lần mà trong tinh thần NVGP ấy các chiến sĩ ưu tú nhất đã ngã xuống cho những lý tưởng khác trước khi kịp hi sinh cho nghệ thuật. Khi tiếp xúc với thế giới của họ tôi đã hy vọng là sẽ trèo qua nhanh cái nấc thang thứ nhất đương nhiên là rất quan trọng vì nếu không thì chẳng vào với nhau được: đó là bi kịch mà ai cũng biết ít nhiều về NVGP. Trèo qua nhanh vì đã bận tâm vào đó thì không thể chỉ rỏ nước mắt vào rửa những vết thương bên ngoài. Tôi hình dung rằng những vị tử vì đạo rất ghét kẻ nào chạy lăng xăng quanh nỗi đau của họ ăn theo những thăng trầm của họ. Mà tôi lại chú tâm vào những bi kịch văn học hơn cho nên nấc thang sau và sau nữa là cái đích của tôi.

More...