TỪ “HIU HIU GIÓ BẤC” ĐẾN “ ĐỒNG CỎ CHÁT” VÀ NHỮNG CON CHỮ “ LẶM LỘI”

Phần còn lại

Những tác phẩm ký còn lại trong lòng người đọc hôm nay của những tác giả đi trước đa phần là ký về phong cảnh ký về món ăn phố xá ký nhân vật nổi tiếng như các chính khách văn nhân hoặc nghệ sĩ. Riêng mảng ký Thời sự hầu như ít người viết. Ngày nay ký thời sự với những nhân vật phản diện viết được nó người viết phải “ngang tàng” kiểu rễ bần của sông nước Nam Bộ cắm ngược lên trời xanh ngạo nghễ.

Nếu xếp một số  tên tác phẩm của Võ Đắc Danh lại sẽ có những “mật mã” mở xoáy vào nhân tâm như: “ Lấy chồng xa xứ”  thì đến “ Đất và máu”  rồi quay trở lại “Về với đáy sông”  và  “Hàn sĩ lên ngôi vua cá”  “Giữa hai dòng mặn ngọt” để “Chiều chiều ra đứng ngỏ sau” ngóng “ Cổ tích trên đỉnh mồ côi”…Những con chữ lúc này giống như đã được Trì Chú Từ Bi chúng trở nên đạo hạnh hơn trong bàn tay thuần dưỡng của tác giả. Bạn thử mở những “mật chú” kia ra đi vào tác phẩm và sẽ có những thẩm định riêng của mình tôi tin vậy.

 

Nguyễn Ngọc Tư đến với tôi bằng “ Hiu hiu gió bấc”. Cái ngọn gió khiến Hết gạt nước mắt tiễn tốt qua sông trên cuộc cờ người. Tôi không nghĩ như Tư rằng cờ tướng là môn dành cho người quân tử. Với tôi đơn giản đó chỉ là một môn chơi. Ai thích cầm quân mà không có điều kiện “ đánh đấm” thật trong cuộc đời cứ việc ngồi vào bàn cờ tha hồ điều binh khiển tướng. Những kẻ đó khối người chỉ là người thôi chẳng quân tử cũng không tiểu nhân; chẳng anh hùng cũng không hèn toàn diện.  Vả lại thời nay tìm quân tử trong cuộc cờ e còn khó hơn tìm anh hùng chốn thị trường. Không tin bạn thử ra ngỏ mà xem chẳng phải ngoài ngỏ đầy anh hùng đó sao?

Truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư hôm nay đã nhiều tôi đọc xong có cái quên cái nhớ. Nhân vật của Tư cũng nhiều nhưng tôi nhớ Hết. Tôi ghét  giọt nước mắt của Hết. Tôi ghét cuộc cờ không cho con tốt sự lựa chọn nào khác. Điều đó có phải là “số phận” vốn thế hay không? Về tốt luật chơi đã định sẵn. Quyền của anh ở chỗ là thích chơi cờ phải chấp thuận không thì lựa chọn môn chơi khác. Nghĩa là anh có quyền từ chối không chơi. Còn Hết sao lại bằng lòng làm tốt trên bàn cờ và chấp nhận nước đi không bao giờ quay về nhỉ?

Những dòng văn của Tư neo trong đầu tôi dấu móc câu hỏi và cứ thế nó bắt buộc tôi lần theo những trang viết của Tư không ngừng. Tư sẽ làm gì cho các nhân vật của Tư? Sẽ mãi để họ với “ Đời như ý” hay chờ đợi phút “Giao thừa” hay sẽ đi cùng khi đã “ Cuối mùa nhan sắc”…

Tôi lẽo đẽo theo các nhân vật nữ của Nguyễn Ngọc Tư. Tôi lang thang cùng “Giang   Nhớ sông” trong cái đêm trở về hai chị em cùng nghe “Hiện nằm ca sang sảng”. Tôi cũng bẩn thẩn bần thần cùng “ Dì Út Thu Lý” đứng đầu ngỏ trong “Chiều Vắng”…Nguyễn Ngọc Tư là thế hệ sanh ra từ 7X sao cái nhìn lại dằn vặt  nhiều chịu đựng trong tình duyên đôi lứa. Chị Đặng Thị Kim Oanh bạn tôi nói rằng phụ nữ thế hệ 5 X vẫn bị trói buộc hoàn toàn trong tiết hạnh gia phong. Phụ nữ sanh ra trong thập niên sáu mươi của thế kỷ trước nhiều vật vả trước cái mới ào ạt ùa vào đời sống cởi bung mọi quan hệ rằng quí ông thì tha hồ năm thê bảy thiếp chị em chính chuyên thờ mỗi một chồng. Thế hệ sanh từ những năm 70 hay gọi là 7 X bước vào giai đoạn khác hẳn 50 và họ rất mới từ nhận thức đến biểu hiện trong tình cảm luyến ái. Điều này gần như không thấy trong các nhân vật nữ của Nguyễn Ngọc Tư?

Nhiều người thích Nguyễn Ngọc Tư không phải do cốt truyện của chị mà là do giọng văn ngọt lịm chất Nam Bộ dân dã.

Đọc văn Nguyễn Ngọc Tư   đọc ký Võ Đắc Danh khiến tôi thấy đằng sau chữ nghĩa của họ là bóng dáng của những nông dân những con người  lặng lẽ buồn buồn. Họ gợi cho tôi bến phà Cần Thơ nơi lần đầu tôi gặp những chiếc xe đạp  chở khách. Các bác phu xe có lời mời ngọt dẻo như kẹo dừa Bến Tre gò những tấm lưng dài nhẳng trên những chiếc xe đạp có chiều dài như mong ước của họ. Họ cũng gợi  nên Hậu Giang Long Xuyên  nơi đàn sáo bay rợp  dân ca; bầy muỗi dày  vãi trấu nhốn nháo liệng đen mắt mỗi chiều quanh bàn nhậu Tía Hai cậu Út uống  đế Cuốc Lủi do các Chế cất từ gạo  Tám với nước sông Tiền sông Cửu Long. Tía bẻ trái ớt hiểm chấm vào chén  nước mắm ép từ con cá Sặc cắn sựt xong bưng ly rượu tăm sủi lăn tăn dựng đứng ực gọn. Họ cũng gợi trong tôi  hình ảnh những cây bần với bầy rễ khỏe khoắn dựng ngược  lên trời trên bên những bờ sông bờ kênh dày đặc phù sa. Trông chúng ngang ngược ngạo nghễ làm sao. Chúng đầy vẻ thách thức và tự tin. Chúng rất thành công từ khai thiện lập địa cho đến ngày nay trong tư thế giữ đất và chiến thắng mọi cuộc xâm lấn của nước biển.  Nhưng  ngày nay chúng gần như  đã đại bại dưới bàn tay tàn phá con người.

Những dòng chữ mang tư tưởng chỉ có thể đủ mạnh khi chúng được nuôi dưỡng trong triệu triệu trái tim. Ngược lại chúng chỉ là rác. Chẳng phải loài người đang thiếu lương thực thiếu tình cảm thiếu tài nguyên cả khí trời rồi cũng sẽ thiếu chỉ rác là tràn ngập đó sao!

Nếu Võ Đắc Danh thuần dưỡng được con chữ trong ký Nguyễn Ngọc Tư khai thác thành công ngôn ngữ dân dã Nam Bộ thì nhà văn Phan Đình Minh khiến người đọc thú vị bằng những câu chữ mới hoàn toàn hay chí ít là tôi đọc lần đầu trong văn thơ của Anh. Về gió tôi ngất ngây khi đọc dòng này trong một tản văn của Phan Đình Minh: “ những lát gió hòa loãng nắng vẩy lên không khí hội hè…” Ngọn gió gió thoảng gió bão gió nhẹ gió hiu hiu gió buốt gió nhè nhẹ vv. Tôi từng đọc rất nhiều đọc đi đọc lại và khi viết cũng quẩn quanh cùng những chữ gió ấy gõ ra. Nhưng chữ “lát gió”  thì mới quá.  Chưa hết về sau cũng là gió tôi còn bắt gặp những gió khác nữa trong văn Phan Đình Minh: “Gió trộn trạo mơn man lá sấu vung vãi xuống đầu. “Gió quẩn ngang trời”;  “Trời trở hong heo bụi đường làng dệu gió” trong “ Tết lạnh”. Và nói về lạnh trong “Tết lạnh” tôi bắt gặp những con chữ lạ chúng khiến tôi tin chúng vừa chào đời dưới bày tay khối óc của Anh:

Bên ngoài lạnh veo véo muốn bứt vỡ tấm kính cửa nhà”. Trong “Chốn quê”.

“…cái lạnh ngoai ngoải trong ánh mắt những người trồng đào.”

 “Da mặt em dường khô hơn bởi tãi giữa những cơn lạnh 7 - 8 độ hun hút trên đường”.

Ánh mắt cô gái buồn vô vảo. Tôi lom rom và bỗng rùng mình khi nhớ lại mình nênh bênh lúc 4 giờ sáng hôm qua” 

 Hoặc những chữ sau đây:

Giọng bà Hình nghèn nghẹt như thổi gió vào ống tre giọng thằng Quý khậu khẹt ngầu ngò”.

Anh Ứng thập thừng.”

 Hoặc những chữ “giấy thiu múc từng thìa nắng bung biêng thấp cao sương khổ... Không còn nhớ được đã đọc tác phẩm nào của Phan Đình Minh chỉ nhớ chữ rất lạ.

Có những chữ Anh viết tôi không hiểu. Tôi đoán có thể đó là phương ngữ cũng có thể do âm tiết phát âm mà ra. Nhưng có nhiều chữ như chữ “lát gió” tôi tin chắc là do Anh nhào nặn máu thịt mình  mà thành.

Có những chữ khi đứng riêng lẻ chắc nó chưa biểu hiện nghĩa gì thậm chí không có nghĩa như “vô vảo”. Nhưng khi nó đứng trong câu: “Ánh mắt cô gái buồn vô vảo” thì đã khiến tôi hình dung trong mắt cô gái ấy không bắt gặp bóng người không bắt gặp lá bay chim liệng hay bất kỳ thứ gì kể cả ảo ảnh. Nó chỉ còn hiện diện choáng ngợp nỗi buồn. Hay như chữ “ khậu khẹt nó chỉ gợi một âm thanh không có nghĩa gì khi đứng riêng; hoặc chữ “giấy thiu múc từng thìa nắng” chỉ có nghĩa bóng…

Tôi tin kho chữ Việt không ngừng bổ sung nhiều từ mới nhiều chữ mới do thời đại do cuộc sống mang lại để cũng có thể dùng nó chuyển tải lại  hơi thở thời đại và mạch đập cuộc sống. Hy vọng  những con  chữ  “ lặm lội” chào đời của nhà văn Phan Đình Minh  sẽ có ngày cùng đứng trong hàng chữ Việt trên nhiều trang viết.

 

NLC

Nguyễn Lâm Cúc

Nh ngày nọ

Anh Thạch Cầu kính mến
Đọc kỷ niệm của anh không khỏi bồi hồi nhớ một thời gắn liền với mỗi chúng ta anh nhỉ. Và cũng không thể không cười bởi vì kiểu " đi với ma mặc áo giấy" của anh.
Em đọc tất cả những thông tin về bệnh của người Anh của anh và của cháu nữa. Xin chia sẻ cùng anh hy vọng việc chữa trị có kết quả tốt.

Nguyễn Lâm Cúc

Nướng đi

HLN ơi thèm món mướng wá! Nướng đê! hehe

thachcau

góp ý

Bài viết quá kỳ công và sâu sắc. Rất tiếc TCầu chưa có điều kiện đọc mấy tác phẩm đó nhưng qua Lâm Cúc giới thiệu mà mê.
Nhân đây kể chuyện chút về mình vào cái thời ấy: Năm 1984 tôi đi Hà nội đem 5 kg đậu xanh làm quà (đối ngoại mua hàng cho công ty) đến Giáp Bát bị tóm. Khi đi cũng xin giấy tờ UBND Huyên đầy đủ thế mà bị cha QLTT bắt. Tôi xin không được lại bị gã dạy đời về chủ trương chính sách bực mình sẵn đống cát bên cạnh tôi đổ hết vào đó.
Hắn quy tội tui chống đối người thi hành công vụ. Tui nói ngay:
-Bây giờ tao luộc mày thằng chó. Tau làm ầm lên dân Nghệ đi đường sẻ đánh mày. Mày chết gắng mà chịu.
Vừa dứt lời khá nhiều người nghệ đã có mặt quanh đó quẳng xe đạp nhảy vô Hắn líu nhíu như chó ăn phải bã.
Và hắn ăn liền mấy đòn. Tôi lên xe đạp một trong mấy anh em chạy thẳng.
Thời thế tạo nên khốn nạn. Nó khốn nạn mấy thằng tôi cũng chẳng kém. Đi ra đường thấy toàn khốn nạn và đóng kịch.

hoalucbinh

Miềng cũng tin rằng Vịt Gốm có rất nhiều tìm tòi trong chữ nghĩa. Nhiều chữ của anh í rất chính xác và ngắn gọn chưa nghe bao giờ nhưng nghe thì thấy rất đúng. Câu : "Lại khuôn tiền" chẳng hạn (trong một đoạn văn nói về một người đang tìm mua nhà gặp được miếng đất vừa túi tiền của mình).
Về Ngọc Tư thì cũng có truyện thích- truyện không