CUỘC CHIẾN PHÁ VỠ NIÊM LUẬT THƠ DIỄN RA KHI NÀO?

 


( Ảnh cóppy từ mạng Internet)

Chuyện cũ viết lại Nguyễn Lâm Cúc


Xảy ra lâu rồi đã hàng trăm năm còn gì? Nhưng ngày nay chắc chắn có nhiều người chưa biết tường tận vì lười tìm hiểu vì không muốn biết vì muôn ngàn điều khác...Trong số những người chưa biết ấy có tôi vì vậy tôi viết lại bài viết này trước hết là để thỏa mãn cái sự tò mò của riêng mình về một "lịch sử" từng gióng dã những hồi chuông chôn vùi cái cũ trong thơ phá vỡ thể thơ niêm luật chặt chẽ và đẩy nền thi ca Việt Nam phát triển một bước dài.

Theo nhà phê bình lỗi lạc nhất của nền văn học Việt Nam trong thế kỷ XX và cho đến cả hôm nay nữa đó là ông Hoài Thanh ( trong Thi Nhân Việt Nam do nhà xuất bản Văn học xuất bản năm 1999 và căn cứ vào bài viết : MỘT THỜI ĐẠI TRONG THI CA- HOÀI THANH trong Thơ mới- Tác phẩm và lời bình. Nhà xuất bản Văn học xuất bản năm 2007) thì lời tuyên chiến  với niêm luật thơ hay còn gọi là thơ cũ được ông Phan Khôi gửi đi vào tháng 3 năm 1932 trên tờ Phụ nữ tân văn. Sau phát súng đầu tiên ấy hàng loạt nhà thơ đã hưởng ứng đứng đầu là nhà thơ  Lưu Trọng Lư rồi nhà thơ Thế Lữ Vũ Đình Liên Nguyễn Nhược Pháp Nhất Linh Đoàn Phú Tứ Huy Thông Vũ Hoàng Chương...càng về sau những người viết theo thơ mới càng đông họ được người yêu thơ trong nước thời bấy giờ chấp nhận. Nhà phê bình Hoài Thanh miêu tả: " Ông Phan Khôi hăng hái như một vị tướng quân dõng dạc bước ra trận." "Đem ý  thật có trong tâm khảm mình tả bằng những câu có  vần mà không bị bó buộc bởi niêm luật gì hết"

Có lẽ cũng nên khái quát lại một chút về thơ niêm luật đã thịnh hành ở Việt Nam trước đó. Tôi cũng xin trích lại một đoạn trong bài viết MỘT THỜI ĐẠI TRONG THI CA VIỆT NAM của nhà phê bình Hoài Thanh : " Đã lâu   người mình làm thơ chỉ làm những bài thơ tám câu mỗi câu bảy chữ. Theo ông Phan Khôi lỗi ấy qui cho khoa cử. Phép thi ngày xưa bắt học trò vào trường nhì làm một bài thơ theo thể thất ngôn luật. Thể thất ngôn luật vốn mượn của thi nhân đời Đường nhưng khi người ta đưa nó vào khoa cử nó bó buộc gấp mấy luật Đường. Theo luật Đường trong một bài thơ tám câu bốn câu giữa gọi là câu tam tứ câu ngũ lục và muốn nói gì thì nói. Phép khoa cử bắt phải gọi câu tam tứ là câu thực nghĩa là phải giải thích đầu đề cho rõ ràng hai câu ngũ lục là câu luận nghĩa là phải đem ý đầu bài bàn rộng ra. Thí sinh làm thơ nhất định phải theo qui mô ấy. Không theo hỏng"

Thời bấy giờ trên những tờ nhật báo chủ yếu đăng những bài viết về cuộc bút chiến giữa những người viết thơ mới và những tác giả bảo vệ thành trì đã suy tàn của thơ niêm luật. Ông Hoài Thanh nhận định: " Ở cái xứ vô sự này   câu chuyện văn thơ cơ hồ là câu chuyện độc nhất của số đông thanh niên nam nữ"

Không chỉ có trên mặt báo cuộc chiến này còn diễn ra ở nhiều diễn đàn ở Hà nội Qui Nhơn Quảng trị- Huế Sài Gòn. Trong đó không ít lần là những cuộc đăng đàn tranh luận từ cả hai phía.

Tuy nhiên sau một thời gian xuất hiện những bài thơ mới và được người yêu thơ đón nhận. Người viết tham gia ngày mỗi đông bởi vì cái khát vọng đổi mới : " Cái khát vọng cởi trói cho thi ca chỉ là khát vọng nói rõ những điều kín nhiệm u uất cái khát vọng được thành thực. Một nỗi khát vọng khẩn thiết đau đớn." Dấu hiệu đó đã được khẳng định vì cách sau đó vài năm thơ mới bắt đầu được công nhận trong lãnh địa trường học. Còn trên mặt báo thơ mới được người người tìm đọc vì vậy thơ cũ trên sách báo ngày một thưa dần. Mặc dù trong số họ có thi sĩ tài ba Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu khiến ông từng đăng mẩu quảng cáo: "Nhận làm thuê những thứ văn vui buồn thường dùng trong xã hội" hoặc quảng cáo bằng thơ nhận đóan lý số Hà lạc:

"...còn như tiền đặt quẻ

Nhiều 5$ ít có 3$

Nhiều ít tùy ở khách

Hậu bạc kể chi mà"

Đến đây tôi xin được trích kể về phía những nhà thơ bảo vệ thơ niêm luật cũ họ không hề đơn lẽ họ là những khả kính trong xã hội như Hoàng Duy Từ Nguyễn Văn Hanh Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu ông Tân Việt chủ bút báo Công luận ông Tùng Lâm và nhà hoạt động xã hội  lừng danh chí sĩ Hùynh Thúc Kháng cũng tham gia chống đối phong trào thơ mới.

Trong những bài bút chiến những cuộc tranh luận cái họ đưa ra bảo vệ thơ niêm luật đó là do niêm luật khó người viết thơ vì dốt không thông hiểu như một bọn mù nói mơ. Lại có một nữ thi sĩ tên Bích Ngọc viết lời tựa cho tập thơ " Những bông hoa trái mùa"( đây là tập thơ Đường luật xuất bản trong thời gian này). Trong lời tựa có ý khuyên: Làng thơ nên bỏ " ao ngoài" về tắm " ao ta dù trong dù đục". Một nhà thơ mới đã viết lời phản biện: ..."Dù ao nhà ấy đầy những bùn những vẩn. Tôi buồn người thục nữ có duyên đến thế mà kém vệ sinh"

Nhưng nguy hại cho thơ thật ra không phải vì phong trào thơ mới mà trong ngần ấy năm trời đã  định hình nhiều tên tuổi những nhà thơ Việt Nam với thơ mới thì trong làng thơ cũ không sáng tạo thêm được những bài thơ nào thực sự là thơ. Cho đến ngày nay nhắc đến thơ Đường thơ niêm vận luật lệ chặt chẽ vẫn những nhà thơ gắn với loại thơ này như Bạch Cư Dị Thôi Hiệu Hồ Xuân Hương ...( vì thơ Đường luật là loại thơ thi nhân Việt Nam ảnh hưởng nền thi ca Tàu)  chứ chưa định hình những gương mặt mới với thể thơ cũ. Tài năng nhà thơ Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu là người có nhiều khả năng vực dậy sự suy vong của nền thơ cũ...Nhưng bởi v: " cuộc đấu tranh thực ra không chỉ là đấu tranh phá vỡ khuôn khổ gò bó mà là phá bỏ một cái gì đã dùng đi dùng lại đến mòn mỏi y hệt như cả trăm năm người ta hát đi hát lại bấy nhiêu đề thơ bằng  một giọng thơ  không di dịch.

Nhà phê bình Hoài Thanh nhìn sự cuộc ấy và nhận xét : " Cái cảnh thơ cũ lúc tàn không đến đổi buồn tẻ thảm hại như cái cảnh suy vi của nền Khổng học. Năm 1930 ông Phan Khôi viết trên báo Thần Chung SaiGòn một thôi 21 bài chỉ trích Khổng giáo. Thế mà những môn đồ còn sót của đạo Khổng nguội lạnh như không" ( Trích MỘT THỜI ĐẠI TRONG THI CA- HOÀI THANH- Trang 144- Tác phẩm và lời bình)

Có lẽ tinh thần Nho Khổng chưa suy vi chỉ chuyển biến hình thái chuyển từ tầng lớp này sang tầng lớp khác như một chiếc áo choàng sang trọng trước đây được giới quí tộc nho sĩ nâng niu thì nay mảnh tàn y ấy vẫn đắc dụng không những gia đình nông dân vừa qua khỏi đói nghèo. Con dao vốn không nguy hại chỉ nguy hại ở chỗ cách dùng của người cầm dao.

Thoáng mà đã gần trăm năm kể từ cuộc chiến phá vỡ cái cũ trong khuôn khổ thơ  đã bị bào mòn. Nhưng nay liệu cái mới phôi thai và định hình từ cuộc chiến đó bây giờ phải chăng lại đang cũ và sự nguy hại là mỗi ngày đang có hàng ngàn bản  rập khuôn như vậy lại ra đời dưới tên thơ nhan nhản?

HNC

hôm nay donghoa làm có 3 bài thôi thì gửi thêm 2 bài nữa nhé

Cảnh chiều thu
(thủ vỹ ngâm-thuận nghịch độc)
Đọc xuôi:

Thu chiều cảnh lạ phố nơi đây
Gió lạc trời vương giọt nhớ đầy
Mù mịt khói mưa đường giặm nước
Tối tăm nhà phố dốc che mây
Vu sầu cõi mộng gieo tình lạnh
Thán cảm hồn mơ ủ giấc gầy
Bù lại mắt xa miền vọng tưởng
Thu chiều cảnh lạ phố nơi đây

Đọc ngược:

Đây nơi phố lạ cảnh chiều thu
Tưởng vọng miền xa mắt lại bù
Gầy giấc ủ mơ hồn cảm thán
Lạnh sầu gieo mộng cõi sầu vu
Mây che dốc phố nhà tăm tối
Nước giặm đường mưa khói mịt mù
Đầy nhớ giọt vương trời lạc gió
Đây nơi phố lạ cảnh chiều thu

đông hòa NGUYỄN CHÍ HIỆP
19.05.2009

--------------------

CHỢ ĐỜI

đi:

Trưa hè phố chợ cảnh người đông
Nhạt gió trời xanh bóng nhật hồng
Đùa khẽ mắt theo đường nắng nhuộm
Dập dìu hồn vọng bước chân hong
Thưa dòng nước đợi thuyền xa khuất
Lạ bến sông chờ kẻ khó mong
Thừa lại mộng hờ giăng sóng loạn
Mưa đầy giấc biệt lệ gieo lòng

về:

Đông người cảnh chợ phố hè trưa
Lòng gieo lệ biệt giấc đầy mưa
Loạn sóng giăng hờ mộng lại thừa
Mong khó kẻ chông bến lạ
Khuất xa thuyền đợi nước dòng thưa
Hong chân bước vọng hồn dìu dặt
Nhuộn nắng đường xa mắt khẽ đùa
Hồng nhật bóng xanh trời gió nhạt

đông hòa NGUYỄN CHÍ HIỆP
19.05.2009

chúc vui vẻ

nguyenlamcuc

Gửi Bạn hiền bác sĩ Tản

Thơ phú tiền nhân: đâu dễ làm
Đua đòi thầy thuốc: nổi lòng tham
Xếp câu gieo nhạc: lời không đủ
Đối chữ cột vần: ngựa bất kham
Bát cú tứ văn: hoa cả mắt
Thất ngôn trở vận: sái quai hàm
Bởi do ham thích: cho nên học
Nói thật Đường thi quá dã man

Hehe cảm ơn Bạn hiền đã chìa cho tôi bàn tay chia sẻ ấm áp. Bài thơ của Bạn rất độc đáo. Không ngờ Bạn có thể làm những bài thơ ý tứ sâu sắc như vậy trong khi tôi biết Bạn chẳng quan tâm gì đến lĩnh vực văn chương.
Chúc Bạn vui vẻ hoài hoài nha.

Bs.Tản

Tặng Bạn hiền của tôi

Bác Thiện đã tặng Bạn hiền bài thơ tôi cũng xin "ăn theo" tặng Bạn một bài nữa nhé. Vui lên nào Bạn ơi:

TỰ RĂNG MÌNH

Thơ phú tiền nhân: đâu dễ làm
Đua đòi thầy thuốc: nổi lòng tham
Xếp câu gieo nhạc: lời không đủ
Đối chữ cột vần: ngựa bất kham
Bát cú tứ văn: hoa cả mắt
Thất ngôn trở vận: sái quai hàm
Bởi do ham thích: cho nên học
Nói thật Đường thi quá dã man

Học trò trường thuốc

nguyenlamcuc

Mơ mộng dữ ha

Anh Đông Hòa ơi mới tháng năm và đã mơ xuân. Lại còn xuân điệp khúc nữa mới dữ dằn chứ. Hehe
Cảm ơn anh Đông Hòa về bài thơ nha. Phải rồi anh Đông Hòa còn giữ cái hình nào của NLC không? Nếu có hình nào gần giống cuộc thi hoa hậu 1 người anh DH bỏ vào đây để nhớ ngày vui cùng nhiều anh chị ngày nọ nha.

donghoa

MỪNG XUÂN MỚI
(độc vận thuận nghịch độc)
đi:

Em đến gửi tình mộng thắm xuân
Đắm say duyên lại chúc mừng xuân
Thềm bên pháo đốt ai xem tết
Phố cuối người đi bước đón xuân
Quên tạm giấc xa đời vắng bạn
Lạnh tan ngày mới cảnh vui xuân
Rền vang giọng hát lời thanh nữ
Đêm nhạc khúc trầm tiếng rộn xuân

về:

Xuân rộn tiếng trầm khúc nhạc đêm
Nữ thanh lời hát giọng vang rền
Xuân vui cảnh mới ngày tan lạnh
Bạn vắng đời xa giấc tạm quên
Xuân đón bước đi người cuối phố
Tết xem ai đốt pháo bên thềm
Xuân mừng chúc lại duyên say đắm
Xuân thắm mộng tình gửi đến em

donghoa nguyenchihiep
19.05.2009

Gửi NLC bài này đọc cho vui nhé

nguyenlamcuc

Kính gửi bác Thiện

Cháu rất bất ngờ khi được bác ghé thăm và để lại một cảm nhận dài. Xin trân trọng ý kiến của bác và cả bài thơ bác tặng. Kính chúc bác Thiện mạnh khỏe bình an.

Nguyễn Lâm Cúc

Gửi Phước Lai

Dạ năm vừa rồi em bận quá nên cai blog một thời gian em vừa quay lại thôi đang dọc dần các blog. Em đang ở Strasbourg Pháp.
Hoàn toàn đồng ý với cmt trả lời của chị Cúc.
Em tranh thủ thời gian nghỉ vào blog nên hay đọc thơ hơn. Truyện và các bài viết em đọc khi rảnh hơn ạ.

Thì ra tpl vẫn đang bên trời Tây. Bấy lâu chị cứ nghĩ tpl chắc đã về nước và đang bận rộn với những nhiệm vụ mới. Có thời gian ghé chơi trao đổi những điều cùng quan tâm với chị cho vui Phước Lai nhé.

Hồ Văn Thiện

Chào chị Cúc! Bài viết của chị nếu cách đây mươi năm chắc sẽ được đa số người tán thành. Song dăm năm gần đây đã có hiện tượng "nước chảy ngược" mà Vũ Quần Phương đã phải phát biểu trước Văn Miếu rằng...Có lẽ phải có một luận án nghiên cứu về sự trổi dậy mang tính quần chúng của thơ Đường luật thời gian qua (đại ý)
Tôi- làm nhiều thơ Đường luật-nhưng hoàn toàn tự nhiên mà đến-Tôi lớn lên ở vùng tự do học và tiếp cận toàn với thơ mới...thế thì điều gì lôi tôi về với hai thể thơ truyền thống lục bát và Đường luật ? Hiện nay tôi vẫn chưa giải thích được với chính mình! Tôi cho rằng thái độ đúng đắn nhất là khách quan quan sát và lý giải hiện tượng hay xu thế của xã hội một cách cũng nhân văn như thơ vậy. Xin tặng chị một bài thơ tôi làm cách đây chưa lâu.
Thị trường thơ
Ai thích Đường thi cứ việc làm
Can chi phải lý sự lan man
Người yêu vốn cổ còn ham đọc
Kẻ chuộng tân văn mặc hất hàm
Độc giã vẫn ưa thì cứ viết
Nhân quần hờ hững chớ nên tham
Thị trường thơ cũng cần nhiều kiểu
Mặc khách muốn gì họ khắc kham
Đêm 14-9-2007
Tôi không phải nhà thơ cũng không phải nhà lý luận vào nhà chị đọc thường xuyên nhưng đây là lần đầu tiên tôi để lại com maen này nếu có gì sai trái mong chị chỉ bảo.

em Lai

Dạ năm vừa rồi em bận quá nên cai blog một thời gian em vừa quay lại thôi đang dọc dần các blog. Em đang ở Strasbourg Pháp.
Hoàn toàn đồng ý với cmt trả lời của chị Cúc.
Em tranh thủ thời gian nghỉ vào blog nên hay đọc thơ hơn. Truyện và các bài viết em đọc khi rảnh hơn ạ.
Sẽ không đi biệt nữa ạ! Hihi

nguyenlamcuc

Chào bạn tpl

Thật quá đổi vui mừng khi được chào đón bạn Trương Phước Lai quay lại thăm trang viết. Đã bao lâu rồi nhỉ có lẽ hơn năm rồi phải không? Bạn vẫn bình an? Bạn đang ở đâu? Chúc bạn luôn mạnh khỏe thành công bạn tpl nhé.
Ý kiến sau đây của bạn có thể rất chính xác.
Chị Cúc ơi! theo em người phá niêm luật là cụ Hy Văn Nguyễn Công Trứ. Cụ đã viết theo lối hát nói là thể tự do hiện đại đấy. Những bài thơ của cụ đầy hào sảng không gò bó... Ý kiến nhỏ của em. Chúc chị khỏe và vui ạ!
Tuy nhiên NLC viết bài viết trên dựa vào đánh giá đã hình thành một phong trào thơ mới với hàng chục tên tuổi các nhà thơ xuất hiện từ sau khi khởi xướng trên diễn đàn chung của nước. Họ gồm các nhà thơ mà ai cũng biết: Thế Lữ Huy Cận Xuân Diệu Chế Lan Viên Bích Khê Hàn Mặc Tử Nguyễn Nhược Pháp Nguyễn Bính Thanh Tâm TTKH Lưu Trọng Lư...Họ được công nhận từ phong trào thơ mới và được định hình bằng hai phong cách: Ảnh hưởng nền thi ca Pháp và Tàu đi qua hai sự ảnh hưởng này tìm tới cốt lõi của tâm hồn Việt.
Nguyễn Công Trứ có thể là người phá vỡ đầu tiên cũng có thể trước ông có nhiều người làm cùng với thời của ông cũng có nhiều người làm tuy nhiên đó là những người khỏi xướng với tiếng nói còn rơi vào mênh mông của thời cuộc.
Cảm ơn bạn tpl đã ghé trở lại thăm hy vọng bạn sẽ không biền biệt nữa.

Database error

ERROR From DB mySQL

DB Error: Database query failed!
» Error No: 1062
» Error detail: Duplicate entry '11700399' for key 'PRIMARY'
» Query: INSERT INTO bd_estore_online_users (id,store_id,sid,uid,username,usertype,ip,last_updated,last_page) VALUES (NULL,'2509','el4ffhku0pgmtiet7b8ioc2mf6','0','Guest','0','54.81.110.186','2018-08-19 20:53:24','/a156543/cuoc-chien-pha-vo-niem-luat-tho-dien-ra-khi-nao/page-2.html')