LỤC BÁT VÀ BÀI THƠ " CHĂN TRÂU ĐỐT LỬA"

 
LỤC BÁT VÀ BÀI THƠ
"CHĂN TRÂU ĐỐT LỬA"


(Hình lấy từ Internet)

Nguyễn Lâm Cúc


"Chăn trâu đốt lửa  trên đồng

Rạ rơm thì ít gió Đông thì nhiều

Mải mê đuổi một con  diều

Củ khoai nướng để cả chiều thành than"

Đồng Đức Bốn.


Nhiều người đánh giá nhà thơ Đồng Đức Bốn trụ vững trong lòng độc giả bằng những bài thơ Lục bát. Bài "Chăn trâu đốt lửa" trên đây là một ví dụ.
 

Mặc dù ngày nay đọc giả nói chung và đọc giả là khách văn chương đã rất kén chọn đòi hỏi khá gắt gay trong  thưởng thức thơ. Một trong những tiêu chí đưa ra để thưởng thức của phần đông bạn đọc đó là khát khao đổi mới trong cách thể hiện ngôn từ. Chính từ sự đòi hỏi thúc bách đó đã có những cuộc xung phong mang tính thử nghiệm của nhiều cây bút ở nhiều lứa tuổi nhiều lĩnh vực. Và đã có nhiều  tập thơ   bài thơ được xuất bản phổ biến dưới dạng tập sách trên các mặt báo tạp chí. Họ trình làng  những hình thức Thơ mới lạ như viết mỗi câu một chữ hoặc mỗi câu thơ dài bằng cả một trang văn lại có những câu thơ toàn chữ số zít dzắt. Về ngôn từ nhiều bài thơ  sử dụng những tiếng những từ bạo liệt thô tục phóng khoáng phóng đãng hết sức hồn nhiên. Kết quả không ít bút mực xôn xao bàn tán trong những năm  gần đây theo cả hai chiều chê bai cũng lắm tán thưởng cũng nhiều.

Nhưng sau những xao động lăn tăn từ những viên sỏi ném xuống thì mặt hồ thơ ca trên cả nước  lại yên lặng đến bồn chồn. Những cái chưa thật sự là chân giá trị đã sớm mai một.

 Cùng thời gian đó nhà thơ Đồng Đức Bốn lại được công nhận với thơ Lục bát một thể thơ bình dị như hình ảnh thiếu nữ chân quê trong chiếc áo bà ba. Một hình ảnh quen thuộc lâu đời trong con mắt người Việt Nam. Một trong những bài lục bát làm nên tên tuổi nhà thơ Đồng Đức Bốn và được nhiều đọc giả yêu thơ tán thưởng   bài thơ "Chăn trâu đốt lửa". Bài thơ này ngôn từ hình ảnh như chăn trâu đốt lửa rạ rơm con diều củ khoai...là những từ ngữ thuộc dạng cũ kỷ trong kho tàng ngôn ngữ Việt Nam và kể cả trong văn chương Việt. Nhiều người Việt Nam ở bất cứ tầng lớp nào và ngụ cư ở thành phố hay nông thôn đều hơn một lần nghe hoặc tự mình đọc một vài bài lục bát chí ít thì cũng thuộc những câu này trong cổ văn Truyện Kiều:

Trăm năm trong cõi người ta

Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau

Nguyễn Du

Hay như câu ca dao:

Bầu ơi thương lấy bí cùng

Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn

Quá quen thụôc! Và chính sự quen thuộc đó đã tạo nên một sự đánh giá của rất nhiều người thể Lục bát là loại thơ dễ làm nhất!

Đồng thời cũng tồn tại một cách đánh giá ngược lại làm được một bài thơ Lục bát hay không đơn giản chút nào vì dễ sa vào vô số những lối mòn và chính sự êm ái của vần điệu như âu/ sầu ôi /thôi của câu sáu câu tám mà đã không ít bài Lục bát ra đời vừa sáo vừa nhạt.

Một khi đã phải li hôn

Còn đây trỉu nặng nỗi buồn tình duyên

 vv và vv

  sự ngộ nhận những câu văn vần và những bài thơ hay là vì cả hai có sự na ná hệt như cái na ná giống tình yêu mà thật ra là không phải tình yêu. Điều khắt nghiệt là chỉ khi trải nghiệm qua chính bản thân chính sự yêu mến như máu thịt mới thấu hiểu đến chân giá trị.

Tình yêu cũng là điều cũ kỷ nhất đối với loài người nhưng lại luôn mới mẻ với mọi thế hệ tương lai.

Cái cũ cái bình dị đằm thắm trong ngôn từ hình ảnh của bài thơ "Chăn trâu đốt lửa" là tình yêu.

Chăn trâu đốt lửa trên đồng

Rạ rơm thì ít gió Đông thì nhiều

Hai câu thơ trên như một lời tâm sự. Khung cảnh trong bài thơ là cánh đồng miền Bắc nơi mà dù vụ gặt vừa mới xong rạ rơm cũng không còn lại bao nhiêu vì súôt cả một vùng đồng bằng dọc theo châu thổ sông Hồng người nông dân quí rạ không khác gì sản phẩm khác. Họ tận thu rơm rạ để làm thức ăn cho trâu bò; để đun nấu để làm vách đất nữa. Vì vậy cánh đồng sau vụ gặt mùa Đông chỉ còn rất nhiều gió và cái lạnh thấu xương.

Chú bé chăn trâu trong bài thơ này không mang hình ảnh của chú bé chăn trâu thổi sáo tiêu dao như tiên đồng mà là chú bé với cuộc mưu sinh lam lũ. Cánh đồng không rơm rạ ít cỏ chú vừa chăn trâu để trâu  không ăn hoa màu mang vạ vào thân vừa làm sao cho trâu được no. Trời lạnh quá chú kiếm rơm rạ đốt lên bếp lửa để sưởi. Nhưng chỉ có cánh đồng mênh mông:

Rạ rơm thì ít gió Đông thì nhiều.

Câu thơ nói hộ tiếng lòng của biết bao người vì người Việt Nam mấy ai không trải qua thời thơ ấu gian nan vất vả như chú bé kia ở một nông thôn nào đó một cánh đồng nào đó một vùng quê nào đó. Hình ảnh trong câu thơ trở nên thân thương vì không ai khác mà đó là hình ảnh của chính mỗi chúng ta với cái thời đã qua.

Còn với những ai chưa từng biết những cánh đồng những lưng vắt vẻo thì bài thơ đã mang họ trở về với hồi ức chìm khuất sâu thẳm tiềm tàng. Trả cho họ sự êm đềm thanh thản. Mà nếu như có dịp thưởng ngoạn họ sẽ bất thốt lên sửng sốt như nữ dịch giả Nguyễn Thị Bích Nga đã reo lên sung sướng khi đi ngang qua những vườn điều những rừng cây trong một chuyến giao lưu đầu xuân mới đây.  Chúng tôi cũng hét lên cánh cò kìa Bích Nga con trâu kìa Bích Nga! Tiếng hét kinh ngạc cứ như vừa phát hiện ra điều gì mới mẻ lắm. Nhưng thật ra đó là tiếng reo vui mừng rỡ khi ta được trở về.

"Chăn trâu đốt lửa trên đồng

Rạ rơm thì ít gió Đông thì nhiều

Mải mê đuổi một cánh diều

Củ khoai nướng để cả chiều thành than"

Khi trâu đã no khi cỏ đã đầy. Chú bé lao theo cánh diều. Cái cánh diều chính chú đã chặt tre hì hục chẻ chẻ vót vót rồi vọt vào bếp lén mở nắp nồi bốc vụng một nắm cơm đem mớ giấy vở đã ki cóp cắt cắt dán dán thành cánh diều. Bay lên nào diều ơi! Lên nữa cao nữa! Trên kia là cả một bầu trời bao la đầy ước vọng. Chú bé cứ thế chạy theo cánh diều của mình với tất cả đam mê bỏ lại sau lưng mọi nỗi nhọc nhằn  rét buốt để có những giây phút hòan tòan chìm đắm trong hạnh phúc.
 

Chiều ấy ráng chiều nhuộm đỏ chân mây.

"Mải mê đuổi một con diều

Củ khoai nướng để cả chiều thành than"

Khi chú trở lại bếp rơm rạ đã tàn. Củ khoai vùi trong ấy cũng thành than tự bao giờ!

Nhà thơ Đồng Đức Bốn đã rất tài tình trong việc chộp lấy hình ảnh của buổi chiều cánh đồng rồi với bốn câu lục bát nhà thơ khắc họa nên một bức tranh đồng quê với cái hồn được neo lại trong câu chữ. Tài hoa hơn nữa hình ảnh bếp lửa với củ khoai thành than nằm trong bếp chiều với hoàng hôn lụi tắt. Hai hình ảnh đó đan quyện vào nhau lộng vào nhau mà vẫn là hai hình ảnh riêng biệt và tuyệt đẹp!

Họa sĩ Ba Tỉnh có treo câu blog của mình câu " Tiếng nói cũng có hình như hội họa" điều đó được minh chứng bằng bài thơ của nhà thơ Đồng Đức Bốn một cách hùng hồn. Và tôi nghĩ rằng đọc một bài thơ cũng là một cách chiêm  ngưỡng vẻ đẹp tâm hồn của người viết mà bài thơ chính là bức họa chân dung.

hoaivan

@ LC ui

Ua chầu chầu chào 4 nhà nhà báo (nghiệp chính) nhà thơ nhà văn và nay thêm nhà phê bình.
Hoành tráng quá.

HV thì nhớ câu thơ của bác Bốn.

Cầm lòng bán cái vàng đi
Để mua những cái nhiều khi không vàng

Và bài thơ trong top 100 của thi ca VN của bác ấy là bài Ăn mày.

Đang trưa ăn mày vào chùa

Sư ra cho một lá bùa rồi đi.

ăn mày chẳng biết làm gì

Ăn mày nhét túi lại đi ăn mày.

ThânThơ

Bài thơ có bốn câu.
Nói một việc rất đơn giản: chăn trâu thả diều nướng khoai... Trong một khung cảnh cũng bình dị mộc mạc: trên cánh đồng hun hút giáo đông lạnh. NHưng có bếp lử có nướng khoai có thả diều. Tuổi thơ ta ai mà chẳng trải qua như thế.
Một hình ảnh mộc mạc một công việc thường tình và tuổi thơ. Nhưng lại tâm sự rất nhiều điều! Bài thơ hay là ở cái tâm sự thật thà mộc mạc rất tuổi thơ rất ham chơi có khi quên cả đói cả lạnh đó.
THơ hay là đơn giản và gây được cảm xúc. THơ Đồng ĐFức Bốn đọng lại cho chúng ta ở chỗ gây được cảm xúc đó.
Bài thơ trên đã gây được cảm xúc.
Buồn cho những bài thơ rườm rà câu chữ mỹ từ vay mượn đủ cổ tích lồng đủ ý cổ kim nhưng khó hiểu không mảy may làm ta cảm xúc!!!

Ngày Nguyên tiêu bạo mồm nói mấy ý nghĩ mong chủ nhà hiểu xét!

Nguyễn Lâm Cúc

Cùng ăn càrem

Đúng rồi gửi báo Văn Nghệ để kiếm chiền đãi các bạn cà rem anh Vinh ha.
Thì ra anh Vinh cũng là fan hâm mộ thơ Đồng Đức Bốn. Có cái để khoe " cùng hội cùng thuyền" rồi. He he

NGUYỄN QUANG VINH

Lâu lắm sau ngày nhà thơ mất anh mới lại được đọc những dòng viết về tài hoa lục bát Đồng Đức Bốn.
Cám ơn Lâm Cúc rất nhiều.
Đây là một tài hoa thơ.
Nhưng bài thơ đọc lên thấy như lời hát của mẹ cha trên đồng giản dị trong sáng và sống mãi.
Em nên in bài này trên Văn Nghệ.
Thân mến

Nguyễn Lâm Cúc

Công nhận rồi!

Hehe được anh Nguyên Đình công nhận NLC là nhà "phê bình". Mời uống càphê thôi.

Nguyễn Lâm Cúc

Mình có nghe

Bạn Thanh Chung quí mến

Những ngày nhà thơ Đồng Đức Bốn bệnh nặng mình có theo dõi thông tin trên báo. Mình có biết vào những ngày ấy bạn văn chương đã giúp Ông xuất bản Tuyển tập Đồng Đức Bốn. Mình tiếc là vẫn chưa mua được tập sách này.
Những câu thơ Ông viết ngôn ngữ giản dị nhưng tình ý sâu thẳm. Bạn có quyền tự hào về một đồng hương là nhà thơ với cái hồn thơ chân quê trữ tình.
Chúc một tuần làm việc vui vẻ nhé TC.

nguyendinh

Lâm Cúc

@ Chào nhà phê bình NLC!
Bài bình nói giùm được nhiều người. Cảm ơn NLC!

Thanh Chung

Thấy sang bắt quàng làm đồng hương

LC ơi
Đồng Đức Bốn là người ngoại thành Hải Phòng. Lúc trước mình cũng không nghe nhiều về thơ ông (vì không đặt báo Văn nghệ). Mãi sau này sang đây đọc nhiều bài viết trên internet mới biết. Có một bài của ông mà TĐK "chê" trong cuốn "chân dung và đối thoại" nhưng mình vẫn thích:
Chợ buồn đem bán những vui
Đã mua được chút ngậm ngùi chưa em
Trong một bài thơ gần cuối đời ông viết ông muốn được chết trong ngày mưa. Và đám tang của ông ở quê nhà đi trong mưa thật.
Bài bình của bạn rất hay. Có bốn câu lục bát mà nói được bao điều.

Nguyễn Lâm Cúc

Tìm thêm thơ lục bát Đồng Đức Bốn

NLC tìm thêm mấy đoạn thơ Đồng Đức Bốn nữa nè bạn TM.

"Câu thơ nấp ở sân đình
Nhuộm trăng trăng sáng nhuộm tình tình đau
Nhuộm buồn những hạt mưa mau
Thành sao nở trắng vườn cau trước nhà
Nhuộm hương của các loài hoa
Thành mơn mởn tóc đuôi gà cho em"

(trích) Nhà Quê

Hoặc
Đang trưa ăn mày vào chùa
Sư ra cho một lá bùa rồi đi.
Lá bùa chẳng biết làm gì
Ăn mày nhét túi lại đi ăn mày.

NLC rất thích 4 câu thơ sau. Và viết bài viết trên cũng là một chút bày tỏ tình yêu mến thơ của nhà thơ đó bạn TM à. Cảm ơn bạn đã luôn chia sẻ cùng những bài viết của NLC.

Nguyễn Lâm Cúc

Đồng minh

Lâu lâu mới comm thực ra em vẫn ghé đọc chị đều. EM thích bài thơ của Đồng Đức Bốn từ lâu. Hôm nay nghe chị bình hay lắm làm em nhớ làng quê ghê gớm. Thèm một củ khoai nướng trên dồng quê hi
Chúc chị năm mới sức khỏe và nhiều may mắn nhé.

Cảm ơn Mắt nai chân dầu đã ghé thăm và để lại cảm nhận nhé. Mình cũng đọc bạn thường xuyên không những thế mà còn luôn được nghe những thông tin về bạn do bạn HLB kể lại sau chuyến từ Nha Trang về.
Có thêm bạn thích những vần thơ lục bát của nhà thơ ĐĐB xem như mình có thêm "đồng minh" hehe