LỤC BÁT VÀ BÀI THƠ " CHĂN TRÂU ĐỐT LỬA"

 
LỤC BÁT VÀ BÀI THƠ
"CHĂN TRÂU ĐỐT LỬA"


(Hình lấy từ Internet)

Nguyễn Lâm Cúc


"Chăn trâu đốt lửa  trên đồng

Rạ rơm thì ít gió Đông thì nhiều

Mải mê đuổi một con  diều

Củ khoai nướng để cả chiều thành than"

Đồng Đức Bốn.


Nhiều người đánh giá nhà thơ Đồng Đức Bốn trụ vững trong lòng độc giả bằng những bài thơ Lục bát. Bài "Chăn trâu đốt lửa" trên đây là một ví dụ.
 

Mặc dù ngày nay đọc giả nói chung và đọc giả là khách văn chương đã rất kén chọn đòi hỏi khá gắt gay trong  thưởng thức thơ. Một trong những tiêu chí đưa ra để thưởng thức của phần đông bạn đọc đó là khát khao đổi mới trong cách thể hiện ngôn từ. Chính từ sự đòi hỏi thúc bách đó đã có những cuộc xung phong mang tính thử nghiệm của nhiều cây bút ở nhiều lứa tuổi nhiều lĩnh vực. Và đã có nhiều  tập thơ   bài thơ được xuất bản phổ biến dưới dạng tập sách trên các mặt báo tạp chí. Họ trình làng  những hình thức Thơ mới lạ như viết mỗi câu một chữ hoặc mỗi câu thơ dài bằng cả một trang văn lại có những câu thơ toàn chữ số zít dzắt. Về ngôn từ nhiều bài thơ  sử dụng những tiếng những từ bạo liệt thô tục phóng khoáng phóng đãng hết sức hồn nhiên. Kết quả không ít bút mực xôn xao bàn tán trong những năm  gần đây theo cả hai chiều chê bai cũng lắm tán thưởng cũng nhiều.

Nhưng sau những xao động lăn tăn từ những viên sỏi ném xuống thì mặt hồ thơ ca trên cả nước  lại yên lặng đến bồn chồn. Những cái chưa thật sự là chân giá trị đã sớm mai một.

 Cùng thời gian đó nhà thơ Đồng Đức Bốn lại được công nhận với thơ Lục bát một thể thơ bình dị như hình ảnh thiếu nữ chân quê trong chiếc áo bà ba. Một hình ảnh quen thuộc lâu đời trong con mắt người Việt Nam. Một trong những bài lục bát làm nên tên tuổi nhà thơ Đồng Đức Bốn và được nhiều đọc giả yêu thơ tán thưởng   bài thơ "Chăn trâu đốt lửa". Bài thơ này ngôn từ hình ảnh như chăn trâu đốt lửa rạ rơm con diều củ khoai...là những từ ngữ thuộc dạng cũ kỷ trong kho tàng ngôn ngữ Việt Nam và kể cả trong văn chương Việt. Nhiều người Việt Nam ở bất cứ tầng lớp nào và ngụ cư ở thành phố hay nông thôn đều hơn một lần nghe hoặc tự mình đọc một vài bài lục bát chí ít thì cũng thuộc những câu này trong cổ văn Truyện Kiều:

Trăm năm trong cõi người ta

Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau

Nguyễn Du

Hay như câu ca dao:

Bầu ơi thương lấy bí cùng

Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn

Quá quen thụôc! Và chính sự quen thuộc đó đã tạo nên một sự đánh giá của rất nhiều người thể Lục bát là loại thơ dễ làm nhất!

Đồng thời cũng tồn tại một cách đánh giá ngược lại làm được một bài thơ Lục bát hay không đơn giản chút nào vì dễ sa vào vô số những lối mòn và chính sự êm ái của vần điệu như âu/ sầu ôi /thôi của câu sáu câu tám mà đã không ít bài Lục bát ra đời vừa sáo vừa nhạt.

Một khi đã phải li hôn

Còn đây trỉu nặng nỗi buồn tình duyên

 vv và vv

  sự ngộ nhận những câu văn vần và những bài thơ hay là vì cả hai có sự na ná hệt như cái na ná giống tình yêu mà thật ra là không phải tình yêu. Điều khắt nghiệt là chỉ khi trải nghiệm qua chính bản thân chính sự yêu mến như máu thịt mới thấu hiểu đến chân giá trị.

Tình yêu cũng là điều cũ kỷ nhất đối với loài người nhưng lại luôn mới mẻ với mọi thế hệ tương lai.

Cái cũ cái bình dị đằm thắm trong ngôn từ hình ảnh của bài thơ "Chăn trâu đốt lửa" là tình yêu.

Chăn trâu đốt lửa trên đồng

Rạ rơm thì ít gió Đông thì nhiều

Hai câu thơ trên như một lời tâm sự. Khung cảnh trong bài thơ là cánh đồng miền Bắc nơi mà dù vụ gặt vừa mới xong rạ rơm cũng không còn lại bao nhiêu vì súôt cả một vùng đồng bằng dọc theo châu thổ sông Hồng người nông dân quí rạ không khác gì sản phẩm khác. Họ tận thu rơm rạ để làm thức ăn cho trâu bò; để đun nấu để làm vách đất nữa. Vì vậy cánh đồng sau vụ gặt mùa Đông chỉ còn rất nhiều gió và cái lạnh thấu xương.

Chú bé chăn trâu trong bài thơ này không mang hình ảnh của chú bé chăn trâu thổi sáo tiêu dao như tiên đồng mà là chú bé với cuộc mưu sinh lam lũ. Cánh đồng không rơm rạ ít cỏ chú vừa chăn trâu để trâu  không ăn hoa màu mang vạ vào thân vừa làm sao cho trâu được no. Trời lạnh quá chú kiếm rơm rạ đốt lên bếp lửa để sưởi. Nhưng chỉ có cánh đồng mênh mông:

Rạ rơm thì ít gió Đông thì nhiều.

Câu thơ nói hộ tiếng lòng của biết bao người vì người Việt Nam mấy ai không trải qua thời thơ ấu gian nan vất vả như chú bé kia ở một nông thôn nào đó một cánh đồng nào đó một vùng quê nào đó. Hình ảnh trong câu thơ trở nên thân thương vì không ai khác mà đó là hình ảnh của chính mỗi chúng ta với cái thời đã qua.

Còn với những ai chưa từng biết những cánh đồng những lưng vắt vẻo thì bài thơ đã mang họ trở về với hồi ức chìm khuất sâu thẳm tiềm tàng. Trả cho họ sự êm đềm thanh thản. Mà nếu như có dịp thưởng ngoạn họ sẽ bất thốt lên sửng sốt như nữ dịch giả Nguyễn Thị Bích Nga đã reo lên sung sướng khi đi ngang qua những vườn điều những rừng cây trong một chuyến giao lưu đầu xuân mới đây.  Chúng tôi cũng hét lên cánh cò kìa Bích Nga con trâu kìa Bích Nga! Tiếng hét kinh ngạc cứ như vừa phát hiện ra điều gì mới mẻ lắm. Nhưng thật ra đó là tiếng reo vui mừng rỡ khi ta được trở về.

"Chăn trâu đốt lửa trên đồng

Rạ rơm thì ít gió Đông thì nhiều

Mải mê đuổi một cánh diều

Củ khoai nướng để cả chiều thành than"

Khi trâu đã no khi cỏ đã đầy. Chú bé lao theo cánh diều. Cái cánh diều chính chú đã chặt tre hì hục chẻ chẻ vót vót rồi vọt vào bếp lén mở nắp nồi bốc vụng một nắm cơm đem mớ giấy vở đã ki cóp cắt cắt dán dán thành cánh diều. Bay lên nào diều ơi! Lên nữa cao nữa! Trên kia là cả một bầu trời bao la đầy ước vọng. Chú bé cứ thế chạy theo cánh diều của mình với tất cả đam mê bỏ lại sau lưng mọi nỗi nhọc nhằn  rét buốt để có những giây phút hòan tòan chìm đắm trong hạnh phúc.
 

Chiều ấy ráng chiều nhuộm đỏ chân mây.

"Mải mê đuổi một con diều

Củ khoai nướng để cả chiều thành than"

Khi chú trở lại bếp rơm rạ đã tàn. Củ khoai vùi trong ấy cũng thành than tự bao giờ!

Nhà thơ Đồng Đức Bốn đã rất tài tình trong việc chộp lấy hình ảnh của buổi chiều cánh đồng rồi với bốn câu lục bát nhà thơ khắc họa nên một bức tranh đồng quê với cái hồn được neo lại trong câu chữ. Tài hoa hơn nữa hình ảnh bếp lửa với củ khoai thành than nằm trong bếp chiều với hoàng hôn lụi tắt. Hai hình ảnh đó đan quyện vào nhau lộng vào nhau mà vẫn là hai hình ảnh riêng biệt và tuyệt đẹp!

Họa sĩ Ba Tỉnh có treo câu blog của mình câu " Tiếng nói cũng có hình như hội họa" điều đó được minh chứng bằng bài thơ của nhà thơ Đồng Đức Bốn một cách hùng hồn. Và tôi nghĩ rằng đọc một bài thơ cũng là một cách chiêm  ngưỡng vẻ đẹp tâm hồn của người viết mà bài thơ chính là bức họa chân dung.

Nguyễn Lâm Cúc

Giả lại tên cho Cúc

NSCD nghĩ rằng: Nhìn được cái thần của bài thơ rồi trải bày cho mọi người được thưởng thức trọn vẹn hơn . Đó chính là người nghệ sỹ chân chính. Bài này trước đây NSCD cứ tưởng của Nguyễn Duy.
Cảm ơn chị nhiêu huyền nhiều.
Thân quý.

Cảm ơn nhạc sĩ Nguyễn Ngọc Tiến đã không còn nghĩ bài viết trên là của nhà phê bình Nguyễn Duy nữa. Có lẽ anh Tiến hay đọc tác giả Nguyễn Duy? NLC cũng thích những bài bình của Nguyễn Duy thích nhất là bình bài thơ dịch nói rằng mỗi con người là một vũ trụ không lập lại bao giờ và cũng chưa từng có ai phám phá hết một con người kể cả chính bản thân của mỗi chủ thể...
NLC rất vui nếu được anh Nguyễn Ngọc Tiến thường xuyên ghé trao đổi. Chúc anh vui.

Ns: Nguyễn Ngọc Tiến

"Chăn trâu đốt lửa trên đồng

Rạ rơm thì ít gió Đông thì nhiều

Mải mê đuổi một con diều

Củ khoai nướng để cả chiều thành than"

Đồng Đức Bốn.

NSCD nghĩ rằng: Nhìn được cái thần của bài thơ rồi trải bày cho mọi người được thưởng thức trọn vẹn hơn . Đó chính là người nghệ sỹ chân chính. Bài này trước đây NSCD cứ tưởng của Nguyễn Duy.
Cảm ơn chị nhiêu huyền nhiều.
Thân quý.

Nguyễn Lâm Cúc

Sẽ khoe thêm

NiCo thích những bài viết như thế này thì đây chính là cái cớ để mình sẽ " khoe" thêm trong vài ngày đến. Quay lại đọc và chia sẻ bạn NICo nhé.
Thân mến.

Nguyễn Lâm Cúc

Chào anh Luuminhphuong

Bài lục bát hay thật! Chị Lâm Cúc lúc nào cũng tìm được những hình mình họa rất đẹp và phù hợp với bài viết. Nhiều bức ảnh thì rất đời thường nhưng giàu nhân tình và rất thời sự.
NLC rất hân hạnh được đón anh ghé thăm trang viết và chia sẻ tình của qua bài thơ lục bát của nhà thơ Đồng Đức Bốn. Cảm ơn anh cũng đã động viên về những bức ảnh minh họa cho các bài viết điều đó là niềm động viên lớn đối với tác giả

Nico

Thương gửi chị Lâm Cúc:
Nico rất thích những entry bình luận văn chương thế này tìm hiểu cái chân của những rung động nâng tầm cảm xúc trước một bài thơ đẹp.
Củ khoai này đã bị cháy trước rồi vì rơm rạ thì cháy không được lâu phải không chị nhất là khi không có nhiều gặp gió Đông thì không thể cháy nổi suốt cả một buổi chiều.
Nhưng như chị đã phân tích rất hay:
"Bay lên nào diều ơi! Lên nữa cao nữa! Trên kia là cả một bầu trời bao la đầy ước vọng. Chú bé cứ thế chạy theo cánh diều của mình với tất cả đam mê bỏ lại sau lưng mọi nỗi nhọc nhằn rét buốt để có những giây phút hoàn toàn chìm đắm trong hạnh phúc."
Sau phút giây chìm đắm trong hạnh phúc thì cậu bé chăn trâu trở lại với thực tại của đời thường. Có một củ khoai thôi mà cậu đã quên trong lửa biến thành than...ôi thương thật thương.
Em đồng ý với ý kiến củ khoai chỉ là hình tượng.

Riêng về cây ngô đồng: trước đây em cũng tưởng là cây bắp trên đồng nhưng sau khi nhiều bài phân tích trong đó có một bài thuyết phục của bạn Lưu Minh Phương giờ em cũng hiểu là cây ngô đồng cổ thụ. Có điều còn phải tưới tức là cây còn chưa lớn lắm. Cậu công tử đứng trên lầu thẫn thờ ngắm cô gái...

Bài viết của chị rất hay. Em mong được đọc nhiều bài bình của chị hơn nữa.

luuminhphuong

Bài lục bát hay thật! Chị Lâm Cúc lúc nào cũng tìm được những hình mình họa rất đẹp và phù hợp với bài viết. Nhiều bức ảnh thì rất đời thường nhưng giàu nhân tình và rất thời sự.

Nguyễn Lâm Cúc

Cây gì trong bài dân ca miền Tây?

Lão Hạc Cần Thơ quí mến
Cái còm của Lão Hạc thú vị đã khiến NLC nhớ đến bài thơ Tiếc cây Ngô đồng:
Chen nhau xuống phố kiếm tiền
Người đi hối hả bỏ quên luống cày
Phố phường mưa bạc gió đay
Người ngồi nhớ ruộng tiếc cây Ngô đồng.
Cái cây ngô đồng trong bài thơ trên của NLC chính là cây ngô đồng trong bài dân ca "Lý Chiều Chiều"
" Chiều chiều ra đứng tây lầu tây
Thấy cô tang tình gánh nước
Tưới cây tưới cây ngô đồng..."

Lão Hạc ơi đã có một cuộc trao đổi rất thú vị rằng cây ngô đồng trong bài dân ca trên là cây gì? Cây Ngô đồng cổ thụ hay cây bắp còn gọi là cây ngô? Nếu là cây Ngô đồng cổ thụ tại sao phải gánh nước tưới mỗi chiều chiều? Lão Hạc cho ý kiến héng.

Nguyễn Lâm Cúc

Củ khoai gì trong bài thơ

Lão Hạc thử hỏi LC câu ni:
- Củ khoai đó là khoai gì?
Bởi nếu là khoai lang thì không trúng mùa! Khoai sắn(củ mì)thì không thông dụng. Thành ra "củ khoai" trong câu ca dao đó nên hiểu là "hình tượng"
LH nghĩ rằng Bác Bốn mà "hạ" một câu như ri thì mới "hợp lí":
...Củ khoai nướng suốt cả chiều sống nhăn... thì mới có lý. Vừa thể hiện "rạ rơm ít" lo chạy theo cánh diều về chiều thì khoai còn sống không ăn được!

Lão Hạc Cần Thơ quí mến
Theo cái sự hiểu biết rất giới hạn của NLC thì mỗi nhà văn nhà thơ cày xới gieo hạt trên cánh đồng tưởng tượng tư duy của mình và ở đó chúng ta vô cùng thú vị nếu bắt gặp những bông hoa những củ những quả chưa từng thấy chưa từng biết bao giờ trong hiện thực. Vì thơ văn sẽ góp sức làm cho thế giới của loài người không gian của loài người lớn thêm rộng ra

Riêng trong bài thơ của nhà thơ Đồng Đức Bốn cái củ khoai đã nướng thành tro ấy có thể là một củ khoai thực cũng có thể đó chỉ là củ khoai trong thế giới tưởng tượng hoặc một niềm ao ước của tác giả.
Tuy nhiên nếu giả định đó là củ khoai thật thì dựa vào đặc điểm địa lý NLC cho rằng đó là một củ khoai tây. ( Khoai tây được trồng rất nhiều trên những cánh đồng vụ Đông của miền Bắc). Và củ khoai tây hoàn toàn có thể thành tro được vì trong bài thơ có nếu " rạ rơm thì ít gió đông thì nhiều). Rạ rơm ít chứ không phải không có. Như vậy có thể kiếm được một búi rơm và vì ít mà rơm thì cháy nhanh cho nên với một búi rơm bỏ củ vào giữa búi rơm dùng dây dại bó lại như một cây đuốc bó rơm cháy lâu. Bó rơm cháy lâu thì có thể vừa xua được muỗi vừa sưởi được đôi bàn tay vừa nướng được củ khoai. Nhưng do mê diều nhà thơ đã vất chỏng chơ bó rạ đã đốt mà chạy theo giấc mơ rồi...

LHCT

Lão Hạc bẻ chĩa!

LC ui!
LH nghĩ rằng Bác Bốn mà "hạ" một câu như ri thì mới "hợp lí":
...Củ khoai nướng suốt cả chiều sống nhăn... thì mới có lý. Vừa thể hiện "rạ rơm ít" lo chạy theo cánh diều về chiều thì khoai còn sống không ăn được!

lão hạc cần thơ

Tán róc phi thực tế!

Lão Hạc thử hỏi LC câu ni:
- Củ khoai đó là khoai gì?
Bởi nếu là khoai lang thì không trúng mùa! Khoai sắn(củ mì)thì không thông dụng. Thành ra "củ khoai" trong câu ca dao đó nên hiểu là "hình tượng"